Umowa procesowa o niepozywanie. Pactum de non petendo

W publikacji zaprezentowano zagadnienie umowy o niepozywanie – pactum de non petendo, czyli umowy, w której co najmniej jedna ze stron zobowiązuje się, że nie będzie korzystała z przysługującej jej kompetencji procesowej do dochodzenia ochrony prawnej przed organami państwowymi, zwłaszcza sądami oraz komornikami sądowymi.Autor szczegółowo analizuje dopuszczalność tej instytucji na gruncie polskiego prawa z perspektywy konstytucyjnego prawa do sądu oraz jej charakter (materialnoprawny i procesowy). Porządkuje także rozbieżne poglądy doktryny i niejednolitego orzecznictwa sądowego, proponując nowatorskie rozwiązania o istotnym znaczeniu praktycznym. Książka odpowiada m.in. na pytania: • jakie skutki wywołuje zawarcie pactum de non petendo, • jakie skutki wywołuje naruszenie umowy o niepozwanie, • do kiedy można podnieść zarzut jej zawarcia i jak prawidłowo sformułować zarzut apelacyjny w tym zakresie. Opracowanie adresowane jest przede wszystkim do praktyków prawa – sędziów, adwokatów, radców prawnych i notariuszy – którzy na co dzień stykają się z umowami procesowymi. Zainteresuje również pracowników naukowych oraz studentów prawa, stanowiąc istotny punkt odniesienia dla dalszych badań nad relacją prawa materialnego i procesowego w kontekście prawa do sądu. „Publikacja łączy temat «teoretycznie niszowy» z bardzo konkretnymi zastosowaniami: pozwala lepiej projektować postanowienia umowne, przewidywać skutki ich naruszenia i minimalizować koszty błędnych decyzji procesowych. Walor praktyczny wzmacnia także możliwość przedstawienia modeli praktycznych rozwiązań”. Z recenzji dr hab. Kingi Flagi-Gieruszyńskiej, prof. Uniwersytetu Szczecińskiego

Spis treści „Umowa procesowa o niepozywanie (pactum de non petendo)” Zawartość Nr strony Wykaz skrótów 15     Podziękowania 17     Wstęp 19     CZĘŚĆ I       WPROWADZENIE DO PROBLEMATYKI UMOWY O NIEPOZYWANIE JAKO POZAKODEKSOWEJ UMOWY PROCESOWEJ       Rozdział I Stosunek prawa procesowego cywilnego do prawa materialnego cywilnego 25     Rozdział II Pojęcie czynności prawnej 37 2.1. Wprowadzenie 37 2.2. Czynność prawna sensu largo 38 2.3. Czynność prawna sensu stricto 39 2.4. Czynność procesowa a czynność prawna sensu largo i sensu stricto 42 2.5. Różnice pomiędzy czynnością procesową a czynnością cywilnoprawną 46 2.6. Podsumowanie rozważań w przedmiocie charakteru czynności procesowej. Stanowisko własne 49 2.7. Czynności sui generis oraz czynności o mieszanym charakterze 51     Rozdział III Zasada swobody umów a zasada dyspozycyjności 53 3.1. Zasada swobody umów 53 3.2. Granice zasady swobody umów 55 3.3. Zasada dyspozycyjności 56 3.4. Zasada dyspozycyjności a zasada swobody umów jako dwa przejawy autonomii woli 63     Rozdział IV Umowa materialnoprawna a umowa procesowa 67 4.1. Umowa materialnoprawna 67 4.2. Umowa procesowa w ujęciu doktryny. Zagadnienia ogólne, definicje, charakter prawny 68 4.3. Problem pozakodeksowych umów procesowych 75 4.4. Stanowisko własne w przedmiocie dopuszczalności umów pozakodeksowych oraz źródła umów procesowych 79     Rozdział V Roszczenie materialnoprawne a roszczenie procesowe 85 5.1. Dwoistość pojęcia roszczenia – rys historyczny 85 5.2. Roszczenie materialnoprawne 86 5.3. Roszczenie procesowe 88 5.4. Stosunek roszczenia procesowego do roszczenia materialnoprawnego 91 5.5. Stanowisko własne w przedmiocie stosunków pomiędzy roszczeniem procesowym a roszczeniem materialnoprawnym 94 5.6. Podsumowanie 95     Rozdział VI Zaskarżalność a kategoria kompetencji procesowej 97 6.1. Zaskarżalność – próba zdefiniowania 97 6.2. Zaskarżalność – stanowisko własne 104 6.3. Kwestia umownego kreowania zobowiązań naturalnych 106 6.4. Kompetencja procesowa 110     CZĘŚĆ II       PACTUM DE NON PETENDO A KONSTYTUCJA RP, AKTY PRAWA MIĘDZYNARODOWEGO ORAZ PRAWO UNIJNE       Rozdział VII Prawo do sądu na gruncie dorobku naukowego i orzeczniczego polskiego prawa konstytucyjnego 119 7.1. Prawo do sądu 119 7.2. Komponenty prawa do sądu 126 7.3. Zakaz zamykania drogi sądowej. Stosunek art. 77 ust. 2 do art. 45 Konstytucji RP 133 7.4. Względny charakter prawa do sądu 136 7.5. Prawo do sądu w kontekście obowiązywania zasady proporcjonalności 145 7.6. Horyzontalne i wertykalne działanie Konstytucji RP 151 7.7. Prawo do sądu jako prawo dyspozytywne. Problem dyspozycyjności prawa do sądu 158 7.8. Podsumowanie 181     Rozdział VIII Prawo do sądu na gruncie Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych 189 8.1. Prawo do sądu w ujęciu Europejskiej Konwencji Praw Człowieka 189 8.2. Prawo do sądu w ujęciu Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych 198     Rozdział IX Prawo do sądu na gruncie prawa unijnego 201     CZĘŚĆ III       ISTOTA PACTUM DE NON PETENDO       Rozdział X Ujęcie historyczne pactum de non petendo – uwagi ogólne o narodzinach pactum de non petendo. Współczesne potrzeby obrotu gospodarczego a pactum de non petendo 207 10.1. Narodziny pactum de non petendo 207 10.2. Cel gospodarczy pactum de non petendo w czasach współczesnych 210 10.2.1. Pactum de non petendo w kontekście umów o podporządkowanie wierzytelności 211 10.2.2. Pactum de non petendo jako klauzula ugodowa 212     Rozdział XI Pactum de non petendo w poglądach judykatury i doktryny 219 11.1. Pactum de non petendo – przedmiot rozważań doktryny prawa procesowego cywilnego oraz prawa materialnego cywilnego 219 11.2. Definicja pactum de non petendo – stanowisko własne. Pactum de non petendo sensu largo i sensu stricto 236 11.3. Pactum de non petendo w orzecznictwie Sądu Najwyższego 240 11.4. Pactum de non petendo w orzecznictwie sądów powszechnych 245     Rozdział XII Pactum de non petendo a przesłanki procesowe, przesłanki materialnoprawne oraz przesłanki jurysdykcyjne 251 12.1. Wprowadzenie – pojęcie przesłanek procesowych, materialnoprawnych oraz jurysdykcyjnych 251 12.2. Pactum de non petendo a przesłanki procesowe 255 12.2.1. Pactum de non petendo a przesłanka procesowa w postaci niedopuszczalności drogi sądowej 256 12.2.2. Pactum de non petendo a przesłanka procesowa w postaci zdolności sądowej stron postępowania 259 12.2.3. Pactum de non petendo a przesłanka procesowa w postaci zdolności procesowej stron postępowania 260 12.2.4. Pactum de non petendo a przesłanka procesowa w postaci immunitetu 261 12.3. Pactum de non petendo a przesłanki jurysdykcyjne (inne niż interes prawny) 262 12.3.1. Pactum de non petendo a przedwczesność powództwa 262 12.3.2. Pactum de non petendo a sprzeczność ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa lub zasadami współżycia społecznego 265 12.3.2.1. Pactum de non petendo jako przykład naruszenia zasad uczciwego procesu (honeste procedere) 265 12.3.2.2. Pactum de non petendo a oczywista bezzasadność powództwa 279 12.3.3. Pactum de non petendo a legitymacja procesowa 282     Rozdział XIII Pactum de non petendo a interes prawny 287 13.1. Wprowadzenie do problematyki interesu prawnego w kontekście pactum de non petendo 287 13.2. Pojęcie interesu prawnego 288 13.3. Interes prawny w procesie cywilnym oraz jego rola w podejmowaniu niektórych czynności procesowych 292 13.4. Pactum de non petendo a interes prawny 307 13.5. Interes publiczny 312 13.6. Pactum de non petendo a powództwo prokuratora 314     Rozdział XIV Granice temporalne zawarcia pactum de non petendo. Zakres przedmiotowy i podmiotowy pactum de non petendo 319 14.1. Zakres przedmiotowy pactum de non petendo 319 14.2. Pactum de non petendo a dyspozycja art. 473 § 2 k.c. oraz przepisy bezwzględnie wiążące 326 14.3. Pactum de non petendo a zrzeczenie się prawa do wniesienia skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego 328 14.4. Granice temporalne pactum de non petendo 331 14.5. Zdolność do zawarcia pactum de non petendo – aspekt podmiotowy 333     Rozdział XV Wadliwość pactum de non petendo 339 15.1. Wadliwość pactum de non petendo 339 15.2. Odwołalność pactum de non petendo 349 15.3. Sądowa kontrola pactum de non petendo 352     Rozdział XVI Natura pactum de non petendo 355 16.1. Forma pactum de non petendo 355 16.2. Problem charakteru prawnego pactum de non petendo 360 16.3. Pactum de non petendo jako czynność materialnoprawna 365 16.4. Wadliwość koncepcji materialnoprawnej – argument z ujęcia pactum de non petendo jako zobowiązania trwałego w rozumieniu art. 3651 k.c. 371 16.5. Pactum de non petendo jako czynność procesowa 373 16.6. Pactum de non petendo jako czynność sui generis 380     Rozdział XVII Skutki pactum de non petendo 385 17.1. Wprowadzenie 385 17.2. Pactum de non petendo a doktrynalna kwalifikacja przedmiotowej umowy jako nieważnej czynności prawnej 388 17.3. Koncepcja skutku odszkodowawczego 391 17.4. Koncepcja skutku oddalającego 401 17.5. Koncepcja skutku odrzucającego 407 17.6. Koncepcja skutku w postaci zaktualizowania się obowiązku umorzenia postępowania przez organ rozpoznający sprawę 415 17.7. Następstwa naruszenia pactum de non petendo w kontekście prawa do sądu 418 17.8. Pactum de non petendo a powaga rzeczy osądzonej 421 17.9. Zarzut pactum de non petendo – moment jego podniesienia 424 17.10. Pactum de non petendo a zarzut apelacyjny 430 17.11. Pactum de non petendo a przedawnienie roszczenia materialnoprawnego 434     Zakończenie. Wnioski de lege lata i postulaty de lege ferenda 437     Bibliografia 449