Nowe wymiary bezpieczeństwa w jednostkach samorządu terytorialnego w sytuacjach zagrożenia

Współczesne bezpieczeństwo jednostek samorządu terytorialnego wykracza daleko poza tradycyjne rozumienie zarządzania kryzysowego. Dynamicznie zmieniające się zagrożenia o charakterze hybrydowym – od konfliktów zbrojnych po katastrofy naturalne ‒ wymagają nowego spojrzenia na rolę samorządu terytorialnego w demokratycznym państwie prawnym oraz na proces budowania odporności społecznej. W książce ukazano, w jaki sposób współczesny samorząd terytorialny może aktywnie wspierać działania związane z reagowaniem na zagro­żenia i sytuacje kryzysowe. Autorzy analizują obowiązujące regulacje prawne, przedstawiając jednocześnie praktyczne wyzwania związane m.in. z ochroną ludności i obroną cywilną, zarządzaniem kryzysowym, bezpieczeństwem osób starszych, bezpieczeństwem informacyjnym, zdrowotnym, energetycznym oraz bezpieczeństwem przeciwpowo­dziowym i przeciwpożarowym. Publikacja jest przeznaczona dla prawników, urzędników administra­cji publicznej, ekspertów ds. bezpieczeństwa przygotowujących pla­ny obronne, procedury operacyjne i dokumenty strategiczne, a także studentów bezpieczeństwa narodowego, prawa i administracji oraz politologii.

Spis treści „Nowe wymiary bezpieczeństwa w jednostkach samorządu terytorialnego w sytuacjach zagrożenia” Zawartość Nr strony Wykaz skrótów 13     Rozdział I (Irena Lipowicz) Nowe wymiary i nowe wyzwania dla bezpieczeństwa – uwagi wprowadzające do monografii 17     1. W kwestii pojęcia bezpieczeństwa 17     2. Części składowe kategorii bezpieczeństwa 20     3. Odporność jako odpowiedź państwa i społeczeństwa 27     4. Nowe profile ochrony 31     5. Podsumowanie 36     Rozdział II (Mariusz Szyrski) Obiekty zbiorowej ochrony i punkty schronienia w jednostkach samorządu terytorialnego 39     1. Wstęp 39     2. Ochrona bezpieczeństwa a zadania jednostek samorządu terytorialnego 41     3. Pojęcie obiektu zbiorowej ochrony, punktu schronienia i miejsca doraźnego schronienia 43     4. Potrzeby społeczności lokalnej w zakresie schronienia a regulacja prawna 48     5. Problem uznania obiektu budowlanego za budowlę ochronną 51     6. Budynki użyteczności publicznej jako obiekty zbiorowej ochrony 53     7. Dokąd zatem zmierza system budownictwa ochronnego w Polsce? 55     8. Podsumowanie 56     Rozdział III (Natalia Kohtamäki) Bezpieczeństwo finansowe i finansowanie zadań jednostek samorządu terytorialnego w sytuacjach zagrożenia 59     1. Wstęp 59     2. Samodzielność finansowa jednostek samorządu terytorialnego 64     3. Finansowanie zadań jednostek samorządu terytorialnego w sytuacjach zagrożenia 68         3.1. Sytuacje zagrożenia – odporność jednostek samorządu terytorialnego 68         3.2. Finansowanie zadań jednostek samorządu terytorialnego w ramach zarządzania kryzysowego 71         3.3. Finansowanie zadań jednostek samorządu terytorialnego w systemie ochrony ludności i obrony cywilnej 72     4. Podsumowanie 78     Rozdział IV (Radosław Mędrzycki) Bezpieczeństwo osób starszych i osób z niepełnosprawnościami w jednostkach samorządu terytorialnego w sytuacjach zagrożenia 83     1. Wstęp 83     2. Sytuacja osób starszych i osób z niepełnosprawnościami w kontekście ustaw regulujących stany nadzwyczajne 88     3. Sytuacja osób starszych i osób z niepełnosprawnościami w kontekście regulacji zarządzania kryzysowego 93     4. Sytuacja osób starszych i osób z niepełnosprawnościami w kontekście ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej 96     5. Sytuacja osób starszych i osób z niepełnosprawnościami w ustawie o obronie Ojczyzny 106     6. Sytuacja osób starszych i osób z niepełnosprawnościami w kontekście regulacji dotyczących chorób zakaźnych 109     7. Podsumowanie 110     Rozdział V (Agnieszka Piskorz-Ryń) Bezpieczeństwo informacyjne i dezinformacja w sytuacjach zagrożenia w jednostkach samorządu terytorialnego 113     1. Wstęp 113     2. Przeciwdziałanie dezinformacji jako zadanie powiatu 117     3. Informowanie mieszkańców w sytuacji zagrożenia 133     4. Podsumowanie 138     Rozdział VI (Sebastian Sikorski, Krzysztof Świtała) Bezpieczeństwo zdrowotne w sytuacjach zagrożenia w jednostkach samorządu terytorialnego 139     1. Wstęp 139     2. Bezpieczeństwo zdrowotne jako pojęcie prawne 140     3. Bezpieczeństwo zdrowotne jako wartość konstytucyjna 144     4. Podstawowe zadania jednostek samorządu terytorialnego w zakresie zapewniania bezpieczeństwa zdrowotnego w związku z realizacją świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych 146         4.1. Uwagi ogólne 146         4.2. Zadania jednostek samorządu terytorialnego w kontekście prowadzenia działalności leczniczej 148         4.3. Zadania jednostek samorządu terytorialnego w systemie Państwowego Ratownictwa Medycznego 149         4.4. Zadania jednostek samorządu terytorialnego związane z ochroną zdrowia psychicznego 150         4.5. Zadania samorządu terytorialnego związane z zarządzaniem kryzysowym w kontekście zapewniania bezpieczeństwa zdrowotnego 151     5. Podsumowanie 154     Rozdział VII (Karolina Chról) Bezpieczeństwo energetyczne w jednostkach samorządu terytorialnego w sytuacjach zagrożenia 157     1. Wstęp 157     2. Bezpieczeństwo energetyczne – ujęcie systemowe i lokalne 158     3. Kompetencje jednostek samorządu terytorialnego w zakresie bezpieczeństwa energetycznego 162     4. Nowe modele zwiększania bezpieczeństwa – rola energetyki rozproszonej 169     5. Podsumowanie 173     Rozdział VIII (Jakub Dorosz-Kruczyński) Współpraca jednostek samorządu terytorialnego z wojskiem, Policją i służbami w sytuacjach zagrożenia 175     1. Wstęp 175     2. Pojęcia „służby” i „sytuacja zagrożenia” 177     3. Zadania publiczne z zakresu bezpieczeństwa i obronności a samorząd terytorialny 182     4. Zadania jednostek samorządu terytorialnego w stanach nadzwyczajnych 187     5. Zadania jednostek samorządu terytorialnego w ramach ustawy o zarządzaniu kryzysowym i ustawy o obronie Ojczyzny 191     6. Praktyczne sposoby realizacji współpracy jednostek samorządu terytorialnego z Policją i służbami 194     7. Podsumowanie 197     Rozdział IX (Marcin Kopeć) Bezpieczeństwo przeciwpowodziowe w jednostkach samorządu terytorialnego w sytuacjach zagrożenia 199     1. Wstęp 199     2. Pojęcie powodzi 201     3. Zadania samorządu terytorialnego w zakresie przygotowania do powodzi oraz sposób realizacji tych zadań przez organy jednostek samorządu terytorialnego 203         3.1. Ogólna charakterystyka zadań samorządu terytorialnego 203         3.2. Ochrona przed powodzią przez kształtowanie zagospodarowania przestrzennego dolin rzecznych lub terenów zalewowych, w tym obszarów szczególnego zagrożenia powodzią 205         3.3. Prowadzenie magazynu przeciwpowodziowego przez gminę i powiat 211         3.4. Plan operacyjny ochrony przed powodzią 211             3.4.1. Uwagi ogólne 211             3.4.2. Plan operacyjny ochrony przed powodzią a inne akty planowania w zarządzaniu kryzysowym 212         3.5. Monitoring poziomu wody 215     4. Zadania samorządu w sytuacji zagrożenia 217         4.1. Pogotowie i alarm przeciwpowodziowy 217         4.2. Ewakuacja z obszarów bezpośrednio zagrożonych 219         4.3. Jednostki samorządu terytorialnego jako ofiara kryzysu 222         4.4. Współpraca z organizacjami społecznymi 226     5. Podsumowanie 229     Rozdział X (Maciej Barmosz) Bezpieczeństwo infrastruktury drogowej w sytuacjach zagrożenia w jednostkach samorządu terytorialnego 231     1. Wstęp 231     2. Zadania jednostek samorządu terytorialnego z zakresu bezpieczeństwa infrastruktury drogowej 234     3. Infrastruktura drogowa w czasie stanów nadzwyczajnych 236     4. Finansowanie zadań jednostek samorządu terytorialnego w zakresie bezpieczeństwa infrastruktury drogowej 250     5. Podsumowanie 252     Rozdział XI (Jolanta Mikołajczyk) Bezpieczeństwo przeciwpożarowe w jednostkach samorządu terytorialnego w sytuacjach zagrożenia 255     1. Wstęp 255     2. Ochrona pożarowa, bezpieczeństwo pożarowe i bezpieczeństwo przeciwpożarowe 256     3. Podmioty odpowiedzialne za bezpieczeństwo przeciwpożarowe 259     4. Krajowy system ratowniczo-gaśniczy 262         4.1. Uwagi ogólne 262         4.2. Jednostki krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego 262         4.3. Struktura organizacyjna krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego 264         4.4. Funkcjonowanie krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego 266     5. Jednostki ochrony przeciwpożarowej w sytuacjach zagrożenia 270         5.1. Uwagi ogólne 270         5.2. Stan klęski żywiołowej, stan wyjątkowy 270         5.3. Stan wojenny, czas wojny 271         5.4. Funkcjonowanie krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego w obliczu stanów nadzwyczajnych 276         5.5. Sytuacje kryzysowe 276     6. Podsumowanie 277     Rozdział XII (Emilia Skibowska) Bezpieczeństwo dóbr kultury w sytuacjach zagrożenia w jednostkach samorządu terytorialnego 279     1. Wstęp 279     2. Charakterystyka podstawowych pojęć 280     3. Zadania jednostek samorządu terytorialnego z zakresu ochrony dóbr kultury 285     4. Zasady ochrony zabytków 287     5. Ochrona dóbr kultury na wypadek wojny 294     6. Podsumowanie 299     Rozdział XIII (Maciej Witwer) Wyzwania prawne i organizacyjne cyberbezpieczeństwa samorządu terytorialnego w sytuacjach kryzysowych 301     1. Wstęp 301     2. Siatka pojęciowa 304         2.1. Cyberprzestrzeń 304         2.2. Cyberodporność i cyberbezpieczeństwo 305         2.3. Sieci i systemy informatyczne, usługa ICT, produkt ICT 306         2.4. Cyberzagrożenia 307     3. Stwarzanie spójnego systemu cyberbezpieczeństwa jednostek samorządu terytorialnego 309     4. Odpowiedzialność za cyberbezpieczeństwo 315     5. Jak samorząd terytorialny powinien dbać o cyberbezpieczeństwo? 316         5.1. Podstawowe problemy w zapewnianiu cyberbezpieczeństwa 316         5.2. Dobre praktyki 319         5.3. System zarządzania bezpieczeństwem informacji 321         5.4. Współprace wzmacniające cyberodporność 325     6. Doświadczenia ukraińskiego samorządu terytorialnego 327     7. Podsumowanie 330     Bibliografia 333     Orzecznictwo 353     Akty prawne 355