Psychiatria Kompendium

Przedmowa Dominika Dudek XXV 1. Psychopatologia ogólna Dominika Dudek 1 Zaburzenia spostrzegania 4 Zaburzenia myślenia 7 Zaburzenia pamięci 10 Zaburzenia intelektu 12 Zaburzenia emocji i nastroju 13 Zaburzenia aktywności ruchowej 15 Zaburzenia świadomości 16 2. Badanie psychiatryczne Agata Szulc 19 Wywiad (badanie podmiotowe) 20 Etapy rozmowy z pacjentem 21 Szczegółowy plan badania psychiatrycznego 23 Postępowanie z pacjentem agresywnym 25 Zasady prowadzenia rozmowy z pacjentem 26 Podsumowanie 27 3. Od kategorii do wymiarów, czyli ewolucja klasyfikacji zaburzeń psychiatrycznych Jerzy Samochowiec, Tomasz Grąźlewski 29 Historia rozwoju systemów klasyfikacyjnych 30 Czasy starożytne 30 Renesans i oświecenie 30 Rozwój klasyfikacji Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego 32 Rozwój Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych 33 ICD-11 35 Struktura ICD-11 35 System kodowania 36 Charakterystyka rozdziału 06 – Zaburzenia psychiczne, zachowania oraz neurorozwojowe 37 Zaburzenia neurorozwojowe (6A00–6A0Z) 38 Schizofrenia lub inne pierwotne zaburzenia psychotyczne (6A20–6A21) 39 Katatonia (6A40–6A4Z) 40 Zaburzenia nastroju (6A60–6A8Z) 40 Zaburzenia lękowe lub związane z lękiem (6B00–6B0Z) 42 Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne lub pokrewne (6B20–6B2Z) 42 Zaburzenia swoiście związane ze stresem (6B40–6B4Z) 43 Zaburzenia dysocjacyjne (6B60–6B6Z) 44 Zaburzenia jedzenia lub odżywiania się (6B80–6B8Z) 45 Zaburzenia wydalania (6C00–6C0Z) 46 Zaburzenia związane z cierpieniem cielesnym lub doświadczaniem ciała (6C20–6C2Z) 46 Zaburzenia związane z używaniem substancji bądź zachowaniami nałogowymi (6C40–6C5Z) 46 Zaburzenia kontroli impulsów (6C70–6C7Z) 47 Zachowania destrukcyjne i zaburzenia dyssocjalne (6C90–6C9Z) 48 Zaburzenia osobowości i cechy z nimi związane (6D10–6D11) 48 Zaburzenia parafilne (6D30–6D3Z) 49 Zaburzenia pozorowane (6D50–6D5Z) 50 Zaburzenia neuropoznawcze (6D70–6E0Z) 51 Zaburzenia psychiczne bądź zachowania związane z ciążą, porodem oraz połogiem (6E20–6E2Z) 51 Czynniki psychologiczne lub behawioralne wpływające na zaburzenia lub choroby sklasyfikowane gdzie indziej (6E40.0–6E40.4) 52 Objawy zaburzeń psychicznych lub zachowania w przebiegu chorób sklasyfikowanych w innych rozdziałach (6E60–6E6Z) 52 Charakterystyka rozdziału 07 – Zaburzenia snu i czuwania 53 Zaburzenia związane z bezsennością (7A00–7A0Z) 53 Zaburzenia związane z nadmierną sennością (7A20–7A2Z) 53 Zaburzenia oddychania związane ze snem (7A40–7A4Z) 54 Zaburzenia dobowego rytmu snu i czuwania (7A60–7A6Z) 54 Zaburzenia ruchowe związane ze snem (7A80–7A8Z) 55 Parasomnie (7B00–7B0Z) 55 Charakterystyka rozdziału 17 – Stany związane ze zdrowiem seksualnym 56 Dysfunkcje seksualne (HA00–HA0Z) 56 Zaburzenia bólowe związane z aktywnością seksualną (HA20.0–HA20.Z) 57 Niezgodność płciowa (HA60–HA8Z) 58 Podsumowanie 58 4. Zaburzenia neurorozwojowe Maciej Pilecki 63 Zaburzenia ze spektrum autyzmu (ASD) 67 Kryteria diagnostyczne 67 Obraz kliniczny 71 Rozpowszechnienie, współwystępowanie i diagnoza różnicowa 74 Etiologia, patomorfologia i patofizjologia 77 Leczenie 82 Zaburzenia hiperkinetyczne z deficytem uwagi (ADHD) 87 Diagnoza 89 Rozpowszechnienie, współwystępowanie i diagnoza różnicowa 92 Etiologia 94 Leczenie 96 5. Schizofrenia Marek Jarema 109 Geneza 117 Przebieg 119 Leczenie farmakologiczne 122 Współpraca osoby chorej w leczeniu przeciwpsychotycznym 132 Polifarmakoterapia 136 Postępowanie w lekooporności 139 Leczenie inne – pozafarmakologiczne 140 Stygmatyzacja chorych na schizofrenię 142 6. Katatonia Marek Jarema 149 Obraz kliniczny 150 Geneza 155 Leczenie 156 7. Depresja Dominika Dudek 161 Smutek a depresja 162 Diagnostyka epizodu depresyjnego 163 Leczenie depresji 174 Profil kliniczny pacjenta a dobór LPD 177 Leczenie pacjentów w chorobach somatycznych 179 Leczenie pacjentów w wieku podeszłym 180 Leczenie kobiet w ciąży i w okresie okołoporodowym 182 Leczenie depresji lekoopornej (TRD) 184 Miejsce leczenia depresji 187 8. Zaburzenia afektywne dwubiegunowe Janusz Rybakowski 193 Historia i obecne klasyfikacje diagnostyczne 194 Epidemiologia i obraz kliniczny 196 Etiopatogeneza 200 Przebieg choroby i rokowanie 201 Leki normotymiczne 202 Leki normotymiczne I generacji 203 Leki normotymiczne II generacji 207 Polskie standardy leczenia zaburzeń afektywnych dwubiegunowych 210 Farmakoterapia zespołu maniakalnego 210 Farmakoterapia zespołu depresyjnego w przebiegu ChAD 211 Farmakoterapia epizodów mieszanych ChAD 212 Farmakoterapia ChAD z szybką zmianą faz 213 Farmakologiczna profilaktyka nawrotów ChAD 213 Farmakoterapia ChAD w ciąży i okresie poporodowym 216 Psychoterapia wspomagająca farmakoterapię ChAD 217 Podsumowanie 218 9. Zaburzenia lękowe Sławomir Murawiec 223 Identyfikacja lęku i zaburzeń lękowych 224 Lęki codzienności a zaburzenia lękowe 226 Lęk a strach 227 Diagnoza 229 Ogólna charakterystyka zaburzeń lękowych w ICD-11 231 Zaburzenia lękowe lub związane z lękiem (blok L1–6B0) 232 Hipochondria (zaburzenie z lękiem dotyczącym zdrowia – 6B23) 235 Ogólnomedyczne przyczyny objawów lękowych 238 Negatywna afektywność 239 Leczenie 241 Farmakoterapia zaburzeń lękowych 243 Zalecenia i rekomendacje 248 Czynniki subiektywne 254 Inne metody leczenia 254 Lęk u osób z ADHD 254 Uwagi praktyczne dotyczące leczenia farmakologicznego 255 10. Zaburzenia związane ze stresem Janusz Heitzman 261 Badanie traumatycznych doświadczeń 262 Podstawy typologii zaburzeń potraumatycznych 264 Specyficzne objawy po przeżyciu sytuacji ekstremalnej 265 Swoiste zaburzenia psychiczne związane ze stresem 269 Trwała zmiana osobowości 269 Zaburzenia adaptacyjne (przystosowania) 269 Ostra reakcja na stres (ASR) 270 Ostre zaburzenie stresowe (ASD) 272 Zaburzenie stresowe pourazowe (PTSD) 273 Złożone zaburzenie stresowe pourazowe (C-PTSD) 276 Patogeneza zaburzeń związanych ze stresem 278 Epidemiologia zaburzeń potraumatycznych 280 Podstawy wsparcia i leczenia ofiar traumy 282 Interwencje psychologiczne – główny kierunek terapii ofiar traumy 282 Rola informacji i psychoedukacji 285 Plan terapeutyczny to podstawa 285 Rozpoczęcie terapii (debriefing) 286 Terapia ekspozycyjna 288 Trening oswajania stresu 288 Desensytyzacja, czyli odczulanie 289 Desensytyzacja i ponowne przetwarzanie bodźców za pomocą ruchów gałek ocznych (EMDR) 289 Psychoterapia dynamiczna 289 Psychoterapia indywidualna czy grupowa? 290 Zapobieganie utrwalaniu się zaburzeń potraumatycznych 290 Farmakoterapia w zaburzeniach potraumatycznych – rekomendacje i ograniczenia 291 Benzodiazepiny 292 Leki adrenolityczne 293 Leki przeciwdepresyjne 294 Leki przeciwdrgawkowe 295 Leki przeciwpsychotyczne II generacji (LPPIIG) 296 11. Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne Piotr Wierzbiński 299 Etiologia zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych 300 Zaburzenia kognitywne towarzyszące zaburzeniom obsesyjno-kompulsyjnym 305 Psychopatologia zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego 305 Wgląd w obsesje i kompulsje 308 Diagnoza zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych 309 Choroby współistniejące 313 Diagnostyka różnicowa 314 Ewaluacja zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych 315 Leczenie zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych 316 Plan leczenia 316 Leczenie farmakologiczne 318 Leczenie psychologiczne 329 Inne metody terapeutyczne stosowane w leczeniu ZOK 331 Podsumowanie rekomendacji terapeutycznych 332 12. Zaburzenia dysocjacyjne Piotr Wierzbiński 341 Epidemiologia i przebieg zaburzeń dysocjacyjnych 344 Rozpoznanie zaburzeń dysocjacyjnych 344 Leczenie zaburzeń dysocjacyjnych 350 Psychoterapia 351 Leczenie farmakologiczne 351 Podsumowanie 352 13. Zaburzenia odżywiania lub jedzenia Maciej Pilecki 355 Kryteria diagnostyczne i obraz kliniczny 358 Anoreksja psychiczna 359 Bulimia psychiczna 364 Zespół napadowego jedzenia 365 Ograniczająco-unikające zaburzenie przyjmowania pokarmu 365 Pica 366 Zaburzenie związane z regurgitacją i ponownym przeżuwaniem 366 Rozpowszechnienie, współwystępowanie i diagnoza różnicowa 366 Etiologia, patomorfologia i patofizjologia 371 Leczenie 378 Leczenie anoreksji psychicznej 378 Leczenie bulimii psychicznej i zespołu napadowego jedzenia 387 Rokowanie w zaburzeniach odżywiania 388 Zagadnienia prawne i leczenie bez zgody 390 14. Uzależnienia – zaburzenia spowodowane używaniem substancji i zachowaniami uzależniającymi Marcin Wojnar 401 Objawy i przebieg uzależnień 403 Diagnostyka uzależnień 414 Leczenie uzależnień 415 15. Zaburzenia osobowości Katarzyna Cyranka 427 Główne teorie osobowości 430 Teorie typologiczne 430 Teorie dynamiczne 435 Teorie poznawcze 436 Teorie humanistyczno-egzystencjalne 438 Teorie systemowo-interakcyjne 439 Teorie deskryptywne i dyferencjalne 440 Modele diagnozy zaburzeń osobowości 441 Modele kategorialne 441 Modele wymiarowe (dymensjonalne, dygresyjne) 442 Modele oparte na prototypach 442 Problemy związane ze sposobami diagnozowania zaburzeń osobowości 443 Integracyjne modele w diagnozie zaburzeń osobowości 443 Geneza zaburzeń osobowości 444 Wybrane czynniki biologiczne w genezie zaburzeń osobowości 444 Wybrane czynniki społeczno-kulturowe w genezie zaburzeń osobowości 445 Zaburzenia osobowości według teorii Theodore’a Millona 446 Zaburzenia osobowości – klasyfikacje medyczne 446 Klasyfikacja ICD-10 447 Klasyfikacja ICD-11 448 Klasyfikacja DSM-5 449 Diagnoza zaburzeń osobowości 451 Leczenie zaburzeń osobowości 452 Psychoterapia 452 Leczenie farmakologiczne 455 16. Zaburzenia organiczne Tomasz Sobów 459 Zagadnienia terminologii, miejsce zaburzeń organicznych w klasyfikacji zaburzeń psychicznych i problemów behawioralnych 459 Otępienia, majaczenie i i inne organiczne zaburzenia psychiczne w ICD-11 461 Ogólne zasady: gdzie i pod jakimi „parasolami” klasyfikowane były i są zaburzenia z omawianej grupy 461 Zaburzenia neuropoznawcze: majaczenia 462 Zaburzenia neuropoznawcze: łagodne zaburzenie neuropoznawcze 463 Zaburzenia neuropoznawcze: zaburzenia amnestyczne 464 Zaburzenia neuropoznawcze: otępienia (demencje) 464 Wtórne zaburzenia psychiczne lub zespoły behawioralne związane z zaburzeniami lub chorobami sklasyfikowanymi gdzie indziej 465 Otępienia 466 Definicja i ogólne zasady rozpoznawania 466 Postępowanie terapeutyczne w otępieniach 473 Wtórne zaburzenia psychiczne lub zespoły behawioralne związane z zaburzeniami lub chorobami sklasyfikowanymi gdzie indziej: obraz kliniczny, diagnostyka, możliwe przyczyny, postępowanie 479 17. Zaburzenia snu Adam Wichniak, Aleksandra Wierzbicka 489 Procesy fizjologiczne wykorzystywane w terapii zaburzeń snu 490 Bezsenność 492 Zaburzenia oddychania w czasie snu 496 Hipersomnie pochodzenia ośrodkowego 497 Zaburzenia rytmu okołodobowego snu i czuwania 500 Parasomnie 501 Zaburzenia ruchowe w czasie snu 502 18. Podstawy seksuologii Michał Lew-Starowicz 507 Klasyfikacja stanów związanych ze zdrowiem seksualnym i innych problemów związanych z seksualnością człowieka 509 Dysfunkcje seksualne 511 Rozpowszechnienie 511 Etiologia i patogeneza dysfunkcji seksualnych 511 Obraz kliniczny dysfunkcji seksualnych 514 Obniżenie pożądania seksualnego 515 Zaburzenia podniecenia seksualnego 516 Zaburzenia orgazmu (anorgazmia) 519 Wytrysk przedwczesny 520 Wytrysk opóźniony u mężczyzn 521 Zaburzenia związane z bólem podczas aktywności seksualnej 522 Zaburzenie penetracji związane z bólem 522 Niezgodność płciowa 523 Zaburzenie związane z kompulsywnymi zachowaniami seksualnymi 525 Zaburzenia parafiliczne 526 Zaburzenie ekshibicjonistyczne 526 Zaburzenie związane z podglądaniem (voyeuryzm) 527 Zaburzenie pedofilne 527 Zaburzenie związane z seksualnym sadyzmem z użyciem przymusu 528 Zaburzenie frotterystyczne (ocieractwo) 528 Inne zaburzenia parafiliczne obejmujące osoby niewyrażające zgody 528 Zaburzenie parafiliczne obejmujące zachowania samotnicze lub z udziałem osoby wyrażającej zgodę 528 Zaburzenia seksualne w chorobach psychicznych 529 Wpływ leków stosowanych w psychiatrii na seksualność 531 19. Psychiatria konsultacyjna (zaburzenia psychiczne w chorobach somatycznych i w wieku podeszłym) Joanna Rymaszewska 535 Zasady konsultacji psychiatrycznej 536 Badanie stanu psychicznego 537 Pomocne narzędzia przesiewowe 538 Najczęstsze powody konsultacji psychiatrycznych 541 Krótka charakterystyka najczęstszych zespołów psychopatologicznych wymagających konsultacji psychiatrycznych 542 Epizod depresyjny 542 Zaburzenia lękowe 544 Zaburzenia snu 546 Zaburzenia związane z niepokojem cielesnym lub doznaniami cielesnymi 548 Zaburzenia dysocjacyjne 549 Pacjent z bólem przewlekłym 550 Konsultacja pacjenta w starszym wieku 551 Zalecenia po konsultacji psychiatrycznej 554 Ograniczenia psychofarmakoterapii w chorobach somatycznych 556 20. Stany nagłe w psychiatrii Joanna Rymaszewska 559 Pacjent z zaburzeniami świadomości (z majaczeniem) 560 Pacjent pobudzony, agresywny 569 Pacjent z myślami i tendencjami samobójczymi, po próbie samobójczej 571 21. Problematyka samobójstw Dominika Dudek 577 Zachowania samobójcze a samouszkodzenia 580 Próba samobójcza a samobójstwo 581 Czynniki ryzyka samobójstwa i czynniki protekcyjne 582 Sygnały zagrożenia 587 Gdzie leczyć pacjenta z myślami samobójczymi? 589 22. Podstawy psychiatrii sądowej i opiniowania Janusz Heitzman 593 Podstawowe zadania psychiatrii sądowej 595 Dowód z opinii biegłych 595 Zasady powoływania biegłych 596 Odmowa bycia biegłym i kwestie proceduralne 598 Opiniowanie w sprawach karnych 598 Postanowienie o zasięgnięciu opinii biegłych psychiatrów 600 Forma złożenia opinii 601 Konstrukcja opinii 602 Znaczenie analizy akt 603 Specyfika badania sądowo-psychiatrycznego 603 Wywiad jako szczególna forma badania dla celów opiniowania 604 Wnioski opinii 606 Ocena dowodu z opinii psychiatrycznej 607 Opinia abstrakcyjna 608 Opinia alternatywna 609 Opinia tendencyjna 609 Opinia kompleksowa 610 Badania pomocnicze w opiniowaniu psychiatrycznym 610 Najczęstsze trudności w opiniowaniu 612 Szczegółowe zagadnienia ekspertyzy w sprawach karnych – poczytalność 613 Opiniowanie psychiatryczne dotyczące stanów upicia alkoholowego 615 Opiniowanie w stanach afektywnych i w zaburzeniach związanych ze stresem 620 Opinia psychiatryczna a środki zabezpieczające 625 Opinia psychiatryczna w sprawach nieletnich 628 Opinia psychiatryczna w sprawach cywilnych 633 23. Podstawy farmakologii leków psychotropowych Przemysław Bieńkowski 653 Podstawy neuroprzekaźnictwa 653 Leki psychotropowe a przekaźnictwo dopaminergiczne 655 Leki psychotropowe a przekaźnictwo noradrenergiczne 657 Leki psychotropowe a przekaźnictwo serotoninowe 658 Inne mechanizmy działania 659 Farmakokinetyka leków psychotropowych 659 24. Powikłania psychofarmakoterapii Marcin Siwek, Anna Julia Krupa 663 Ośrodkowy zespół antycholinergiczny 666 Złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN) 668 Zespół serotoninowy (ZS) 671 Różnicowanie zespołu serotoninowego, zespołu neuroleptycznego i zespołu antycholinergicznego 674 Hiponatremia 675 Zespół Stevensa–Johnsona (SJS) i toksyczna nekroliza naskórka (TEN) 678 Powikłania krwotoczne 682 Ryzyko zakrzepowo-zatorowe 685 Hiperprolaktynemia 686 Priapizm jako powikłanie psychofarmakoterapii 687 Neutropenia i agranulocytoza 689 Inne powikłania związane ze stosowaniem leków psychotropowych 692 Zespoły z odstawienia leków psychotropowych 696 Zespoły odstawienne po lekach uspokajających i nasennych (benzodiazepiny, barbiturany, leki z grupy „Z”) 696 Zespoły z odstawienia leków przeciwdepresyjnych 697 Odbiciowe zespoły cholinergiczne 698 Odbiciowe zespoły histaminergiczne 700 Odbiciowe zespoły noradrenergiczne 701 Zespoły dopaminergiczne z supersensytyzacji 701 Powikłania leczenia psychotropowego u pacjentów w starszym wieku 703 25. Interakcje psychofarmakoterapii Marcin Siwek 707 26. Leczenie biologiczne, niefarmakologiczne (EW, DBS, TMS, VNS) Krzysztof Kucia 739 Elektrowstrząsy (EW) 739 Wskazania 740 Przeciwwskazania 741 Mechanizm działania 741 Technika wykonywania 741 Skuteczność kliniczna 743 Działania niepożądane 744 Potencjalne perspektywy rozwoju 745 Głęboka stymulacja mózgu (DBS) 746 Wskazania 746 Przeciwwskazania 746 Mechanizm działania 747 Technika wykonywania 749 Skuteczność kliniczna 749 Działania niepożądane 751 Potencjalne perspektywy rozwoju 751 Przezczaszkowa stymulacja magnetyczna (TMS) 752 Wskazania 752 Przeciwwskazania 753 Mechanizm działania 753 Technika wykonywania 755 Skuteczność kliniczna 755 Działania niepożądane 757 Potencjalne perspektywy rozwoju 757 Stymulacja nerwu błędnego (VNS) 759 Technika wykonywania 759 Kryteria kwalifikacji 760 Przeciwwskazania 760 Mechanizm działania 761 Skuteczność kliniczna 761 Działania niepożądane 762 Potencjalne kierunki rozwoju 762 Przezskórna stymulacja nerwu błędnego 762 27. Psychoterapia Katarzyna Cyranka 765 Skuteczność psychoterapii 766 Główne nurty psychoterapeutyczne 771 Psychoanaliza 771 Terapia psychodynamiczna 773 Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) 774 Terapia dialektyczno-behawioralna (DBT) 775 Terapia Gestalt 776 Terapia oparta na uważności 777 Terapia eklektyczna 778 Terapia humanistyczna 779 Terapia indywidualna a terapia grupowa 781 Terapia indywidualna 781 Terapia grupowa 782 Terapia pary i terapia systemowa 782 Terapia pary 783 Terapia systemowa 784 Terapia uzależnień 784 Psychoterapia dzieci i młodzieży 786 Terapia on-line 787 Podsumowanie 788 28. Aspekty prawne pracy psychiatry Tomasz Szafrański, Agnieszka Szaniawska-Bartnicka, Kama Katarasińska-Pierzgalska 793 Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty 796 Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego 798 Model środowiskowy 801 Prawa pacjenta określone w ustawie o ochronie zdrowia psychicznego 803 Przymus bezpośredni 803 Postępowanie lecznicze 806 Kontrola sądowa 811 Tajemnica lekarska w praktyce lekarza psychiatry 811 Obowiązek złożenia zawiadomienia o przestępstwie 813 Dokumentacja medyczna 815 Ordynowanie leków 817 Eksperyment medyczny 820 Odpowiedzialność prawna lekarza psychiatry 822 Wykaz najważniejszych skrótów 827 Skorowidz 833