Zagadnienia adaptacji oraz transformacji systemów przyrodniczych w obliczu zmian i zagrożeń, a także możliwość efektywnego sterowania tymi procesami stały się w ostatnich latach ważną składową wiedzy naukowej i praktycznej. Książka jest pierwszym w Polsce przykładem kompleksowego podejścia do problematyki adaptacyjnego zarządzania środowiskiem (AZŚ) w jego wymiarze teoretycznym i aplikacyjnym. Opracowanie składa się z pięciu rozdziałów, które dotyczą następujących zagadnień: −odporności przyrodniczej oraz jej znaczenia w kształtowaniu zdolności adaptacyjnych środowiska; −podstaw teoretycznych badań nad systemami przyrodniczymi, zrównoważonym rozwojem oraz zarządzaniem adaptacyjnym; −prawnych uwarunkowań zarządzania środowiskiem oraz jego odpornością; −propozycji modelowego ujęcia sytemu adaptacyjnego zarządzania środowiskiem oraz wskazania kierunków i możliwości diagnozowania komponentów tego systemu. Przedstawiony w publikacji model AZŚ oraz koncepcja jego analizowania mogą być inspiracją dla prac naukowych, szczególnie o aplikacyjnym charakterze, a także ważnym elementem opracowań eksperckich i dokumentów strategicznych odnoszących się do środowiska przyrodniczego lub jego poszczególnych zasobów. Omówione w książce zagadnienia stanowią ważne źródło wiedzy dla wykładowców i studentów kierunków uniwersyteckich związanych z ochroną i kształtowaniem środowiska, geografią, biologią, gospodarką przestrzenną, architekturą krajobrazu i zarządzaniem kryzysowym, a także dla pracowników administracji państwowej i samorządowej oraz podmiotów prywatnych zajmujących się tą problematyką.

Wykaz skrótów używanych w tekście monografii IX Wstęp 1 ROZDZIAŁ 1. Odporność przyrodnicza oraz jej znaczenie w adaptacyjnym zarządzaniu środowiskiem 3 1.1. Zagadnienie odporności w ujęciu różnych dyscyplin naukowych 3 1.2. Statyczne i dynamiczne podejście do odporności przyrodniczej – odporność inżynieryjna oraz ekologiczna 14 1.3. Strukturalno-funkcjonalny wymiar odporności przyrodniczej – odporność ogólna oraz specjalistyczna 17 1.4. Przegląd pojęć naukowych powiązanych z zagadnieniem odporności przyrodniczej 19 1.5. Relacje między odpornością środowiska oraz jego podatnością, adaptacją do zmian i transformacją 22 ROZDZIAŁ 2. Koncepcyjne podstawy adaptacyjnego zarządzania środowiskiem 27 2.1. Podejście systemowe w badaniach środowiska przyrodniczego, ze szczególnym uwzględnieniem jego odporności 27 2.1.1. System przyrodniczy 28 2.1.2. System społeczno-ekologiczny 37 2.1.3. Kompleksowy system adaptacyjny 38 2.1.4. Dynamika systemu oraz jego adaptacja do zmian 40 2.1.4.1. Cykle adaptacji do zmian 40 2.1.4.2. Pętle rozwoju oraz uproszczone cykle adaptacyjne 43 2.1.4.3. Hierarchia cykli adaptacyjnych 45 2.1.5. Sprzężenia zwrotne, progi odporności oraz reżim systemu 46 2.2. Koncepcje: zasobów przyrodniczych, potencjałów środowiska oraz usług ekosystemowych 50 2.3. Rozwój zrównoważony i jego wymiar ekologiczny 62 2.4. Zarządzanie środowiskiem oraz zarządzanie adaptacyjne 71 ROZDZIAŁ 3. Prawne uwarunkowania adaptacyjnego zarządzania środowiskiem 77 3.1. Ochrona zasobów przyrodniczych 80 3.2. Planowanie w zarządzaniu środowiskiem oraz udział społeczeństwa w tych procedurach 92 3.3. Finansowanie ochrony środowiska oraz gospodarowania jego zasobami 98 3.4. Organizacja i nadzorowanie w zarządzaniu środowiskiem 100 3.5. Dostęp do informacji o środowisku 107 3.6. Wybrane problemy funkcjonowania prawa w praktyce zarządzania środowiskiem w Polsce 113 3.6.1. Problemy zintegrowanego zarządzania środowiskiem 113 3.6.1.1. Integracja terytorialna 113 3.6.1.2. Integracja programowa 113 3.6.1.3. Integracja organizacyjna 114 3.6.1.4. Integracja w sferze społecznej 115 3.6.2. Problemy ochrony ładu przestrzennego, spójności ekologicznej i walorów krajobrazowych 116 3.6.3. Problemy skutecznej ochrony przyrody 117 3.6.4. Problemy osiągania oczekiwanych parametrów jakości środowiska 121 ROZDZIAŁ 4. System adaptacyjnego zarządzania środowiskiem na poziomie regionalnym 123 4.1. Region jako jednostka organizacyjna zarządzania środowiskiem 123 4.2. Główne założenia oraz czynniki kształtujące proces zarządzania środowiskiem oraz jego odpornością 130 4.3. Model systemu adaptacyjnego zarządzania środowiskiem 143 Rozdział 5. Diagnozowanie komponentów systemu adaptacyjnego zarządzania środowiskiem w skali regionalnej 153 5.1. Komponenty przyrodnicze 154 5.1.1. Przyrodnicze zmienne kluczowe oraz sprzężenia zwrotne w systemie zarządzania adaptacyjnego 154 5.1.2. Różnorodność biologiczna 201 5.1.3. Modułowość i łączność w systemie przyrodniczym 212 5.2. Komponenty pozaprzyrodnicze oraz ich rola w systemie adaptacyjnego zarządzania środowiskiem 220 5.2.1. Policentryczność, ciągłość oraz kompleksowość systemu zarządzania 220 5.2.1.1. Komponent administracyjno-prawny 221 5.2.1.2. Komponent polityczno-programowy 232 5.2.2. Efektywność, innowacyjność oraz partycypacja w procesie zarządzania 249 5.2.2.1. Komponent ekonomiczno-gospodarczy 250 5.2.2.2. Komponent społeczno-informacyjny 264 Podsumowanie 271 Summary 277 Literatura 283 Wykaz przepisów prawnych 317

Koszyk

Adaptacyjne zarządzanie środowiskiem