Impact of economic crisis on the functioning of political systems. A case study of Greece, Spain, and Italy

Prezentowana publikacja zawiera wyniki badań prowadzonych przez trzy lata przez Tomasza Kubina, Małgorzatę Lorencką i Małgorzatę Myśliwiec w ramach projektu sfinansowanego ze środków Narodowego Centrum Nauki (przyznanych na podstawie decyzji numer DEC-2013/09/B/HS5/00021). Podstawowym celem naukowym pracy jest pokazanie wpływu kryzysu gospodarczego na funkcjonowanie systemu politycznego. Przedmiotem szczegółowych prac badawczych były systemy polityczne Grecji, Hiszpanii i Włoch, ponieważ to właśnie w tych państwach Unii Europejskiej skutki światowego kryzysu gospodarczego wydają się mieć największy wpływ na działanie najważniejszych elementów tworzących system polityczny. Wiodącą hipotezą badawczą jest założenie, że w warunkach demokracji przedstawicielskiej sytuacja ekonomiczna państwa jest jednym z najistotniejszych czynników warunkujących stabilność i trwałość systemu politycznego. Im lepsza sytuacja gospodarcza państwa, tym większa stabilność funkcjonowania i możliwość przetrwania systemu politycznego. Natomiast w sytuacji kryzysu gospodarczego stabilność i trwałość systemu politycznego jest poważnie zagrożona. Analiza wpływu kryzysu gospodarczego na funkcjonowanie systemów politycznych skłoniła autorów do postawienia następujących hipotez szczegółowych: 1. Działania ośrodków podejmujących decyzje polityczne w Grecji, Hiszpanii i we Włoszech w zakresie kwestii gospodarczych – zarówno na szczeblu centralnym, jak i na szczeblach regionalnych – doprowadziły do poważnych zakłóceń w zakresie funkcjonowania systemów politycznych. 2. Kryzys gospodarczy w Grecji, Hiszpanii i we Włoszech zakłócił w poważny sposób rytm cykli wyborczych. 3. Kryzys gospodarczy w Grecji, Hiszpanii i we Włoszech wpłynął na funkcjonowanie systemów partyjnych owych państw. 4. Kryzys gospodarczy w Hiszpanii i we Włoszech w znaczący stopniu wpłynął na nasilenie się tendencji odśrodkowych w owych państwach. 5. Kryzys gospodarczy w Grecji, Hiszpanii i we Włoszech wpłynął na nasilenie się procesu formułowania postulatów antysystemowych przez wybrane ugrupowania polityczne. We wstępie zostały przedstawione założenia merytoryczne i metodologiczne przeprowadzonych badań. W rozdziale pierwszym przeanalizowane zostały problemy związane z genezą, przebiegiem i konsekwencjami kryzysu gospodarczego 2008 roku, ze szczególnym uwzględnieniem przebiegu zdarzeń w Grecji, Hiszpanii i Włoszech. Kolejne trzy rozdziały zawierają analizę konsekwencji owego kryzysu dla działania systemów politycznych Grecji, Hiszpanii i Włoch. W zakończeniu zawarte zostały wnioski ogólne, wynikające z przeprowadzonego procesu badawczego.

Table of contents Research and methodological assumptions / 7 Tomasz Kubin, Małgorzata Lorencka, Małgorzata Myśliwiec: References / 21 Chapter 1: The economic crisis in Greece, Spain, and Italy (Tomasz Kubin ) / 23 1.1 Introductory notes / 23 1.2 General causes of the economic crisis of 2008 / 25 1.3 Causes and economic manifestations of the crisis in Greece, Spain, and Italy / 28 1.4 Greece, Spain, and Italy in the fight with the economic effects of the crisis / 64 1.5 Conclusions / 79 References / 81 Chapter 2: Influence of the economic crisis on the functioning of the political system of Greece (Małgorzata Lorencka) / 87 2.1 Introductory notes / 87 2.2 Historical background of the economic crises in Greece / 90 2.3 Radicalisation of social sentiment / 94 2.4 Decrease of public confidence in state institutions / 98 2.5 Increase of support for radical political groups / 105 2.6 Referendum of 5 July 2015 / 114 2.7 State structure reforms / 116 2.8 Conclusions / 117 References / 125 Chapter 3: Influence of the 2008 economic crisis on the functioning of the political system of contemporary Spain (Małgorzata Myśliwiec) / 129 3.1 Introductory notes / 129 3.2 Economic factors and the shape of the political system after 1978 / 130 3.3 Loss of confidence in state institutions after 2008 / 135 3.4 New social movements and political parties / 147 3.5 Elections to the General Cortes of 20 December 2015 and their political consequences / 160 3.6 Spanish constitutional draft amendments / 163 3.7 Increase of decentralising tendencies / 167 3.8 Conclusions / 170 References / 175 Chapter 4: Influence of the economic crisis on the functioning of the political system of Italy (Małgorzata Lorencka) / 177 4.1 Introduction / 177 4.2 Socio-economic factors and the development of the political system in Italy / 179 4.3 Towards three-bloc political rivalry / 187 4.4 Meaning of the institution of the President of the Italian Republic and the Constitutional Court in the crisis period / 197 4.5 Change of the electoral law and the constitutional reform of the government of Matteo Renzi / 207 4.6 Rationalisation of a decentralised state model / 214 4.7 Conclusions / 218 References / 223 Verification of research assumptions (Tomasz Kubin, Małgorzata Lorencka, Małgorzata Myśliwiec) / 229 References / 235 List of charts / 237 List of tables / 239 List of figures / 241 Notes on contributors / 243 Summary in Polish / 245 Summary in Italian / 247 Summary in Greek / 249 Summary in Spanish / 251