Jurysprudencja 4/2014

Europa jest wspólnotą wartości cywilizacyjnych, do których należą wolność i równość jednostki, demokracja, państwo prawa, społeczeństwo obywatelskie, to „europejski dom” nie może być budowany niezależnie od tych wartości lub wbrew nim, ale tylko i wyłącznie na ich podstawie. Wspólna polityka europejska musi więc występować w obronie wymienionych wartości oraz brać za nie odpowiedzialność. Teoria integracji europejskiej wymaga zgody co do strategii i celów zjednoczenia, a budowa tej zgody nie jest możliwa bez określonych koncepcji legitymizacyjnych. Oś problemową podjętych rozważań stanowi kwestia legitymizacji Unii Europejskiej – jej instytucji oraz stanowionego przez nie prawa. Inspiracją do podjęcia tematu było poczucie szeroko rozumianego kryzysu legitymizacji demokratycznej UE. Niewątpliwie w Unii występuje problem z uzasadnianiem decyzji – szczególnie w zakresie prawa pochodnego i orzecznictwa – w sposób wpisywalny w dominujące koncepcje demokracji, do których przywykły krajowe dyskursy profesjonalne. Receptą na ów kryzys może być wzmocnienie legitymizacji cywilizacyjnej Unii Europejskiej, tj. odbudowa wspólnoty inkluzywnej przy wykorzystaniu zasady solidarności, kanonu wartości wspólnych i wielokulturowości.

Wstęp 9 1. Cel i idea pracy 9 2. Kwestie terminologiczne 13 2.1. Pojęcie legitymizacji w ogólności 13 2.2. Pojęcie legitymizacji prawa 17 2.3. Wymiary i fazy poszukiwań legitymizacji w Unii Europejskiej 22 I. KRYZYS LEGITYMIZACJI DEMOKRATYCZNEJ W UNII EUROPEJSKIEJ Rozdział 1. Zasada demokracji w Unii Europejskiej 37 1.1. Zasada demokracji jako zasada ogólna prawa Unii Europejskiej 37 1.2. Zasada demokracji jako czynnik legitymizacji Unii Europejskiej 44 1.3. Koncepcja legitymacji demokratycznej w Traktacie z Lizbony 56 1.4. Proceduralne pojęcie demokracji 59 Rozdział 2. Przeszkody w zaistnieniu europejskiej demokracji 71 2.1. Kwestia europejskiego demos 71 2.2. Problem europejskiej tożsamości 78 2.3. Zagadnienie deficytu demokratycznego w Unii Europejskiej 102 II. LEGITYMIZACJA CYWILIZACYJNA UNII EUROPEJSKIEJ Rozdział 3. Dobro wspólne i zasada solidarności jako ontologiczne podstawy demokracji 127 3.1. Europejskie dobro wspólne 127 3.2. Zasada solidarności w Unii Europejskiej 144 Rozdział 4. Pluralizm aksjologiczny w Unii Europejskiej 153 4.1. Wartości wspólne społeczeństw państw Unii Europejskiej 153 4.2. Konstruowanie wartości europejskich w projekcie Traktatu Konstytucyjnego oraz w Traktacie Lizbońskim 157 Rozdział 5. Tradycyjne pojmowanie kultury a multikulturowość w Unii Europejskiej 165 5.1. Legitymizująco-regulatywna funkcja tradycyjnego pojmowania kultury 165 5.2. Kultura a integracja europejska 171 5.3. Wielokulturowość w Unii Europejskiej 183 Zakończenie 201 Bibliografia 205