Potencjał działalności kredytowej sektora bankowego w obliczu pandemii COVID-19

Głównym celem opracowania jest analiza dostępności kredytowej. Do podjęcia tego tematu skłoniły nowe przesłanki, związane ze zmianą warunków działania podmiotów gospodarczych w następstwie wybuchu pandemii COVID-19. W połowie roku 2020. zaobserwowano w Polsce, po raz pierwszy od 2009 występowanie w układzie m/m następujących zjawisk: spadek zadłużenia kredytowego sektora przedsiębiorstw niefinansowych, większy niż w okresie globalnego kryzysu finansowego, deklaracja sektora bankowego dotycząca zaostrzenia polityki kredytowej. W takich okolicznościach powstało pytanie o możliwość nadmiernego ograniczania podaży kredytu przez banki, w związku ze skutkami pandemii COVID-19. Efekty pandemii zwiększają prawdopodobieństwo problemów związanych z terminową obsługą zadłużenia. Tendencja polegająca na ograniczaniu podaży kredytu występuje pod nazwą credit crunch. Odpowiedzi na pytanie badawcze, czy w Polsce występuje zagrożenie credit crunch, poszukiwano na podstawie przeglądu literatury oraz badań empirycznych. Mając na uwadze duże znaczenie finansowania kredytowego przedsiębiorstw dla ich aktywności inwestycyjnej, waga dostępności kredytowej jest szczególnie istotna w okresach kryzysu. Wnioski wynikające z przedstawionego materiału analitycznego dają podstawę do stwierdzenia, że zjawisko credit crunch w Polsce nie występuje. Przeprowadzone rozważania teoretyczne oraz analiza empiryczna działalności kredytowej w Polsce wykazały, że nie potwierdziły się obawy dotyczące załamania na rynku podaży kredytów. Sytuacja sektora bankowego w połowie roku 2021 wyglądała dość optymistycznie w krótkim terminie (oprócz nierozwiązanej kwestii mieszkaniowych kredytów walutowych i związanych z nią konsekwencji), ale w perspektywie długoterminowej istotną rolę będzie odgrywać zdiagnozowana pułapka niskiej strukturalnej dostępności kredytowej i chronicznie słabego ukredytowienia polskiej gospodarki. W połączeniu z niską rentownością sektora, wynikającą głównie z wysokich obciążeń fiskalnych będzie to stanowić istotny czynnik hamujący rozwój sektora bankowego w Polsce. Zmiana tego stanu wymaga istotnej rewizji i konsekwentnej realizacji strategii gospodarczej dla Polski poprzez intensyfikację i promowanie przedsięwzięć inwestycyjnych. Z drugiej strony pożądane jest racjonalne (np. elastyczne w zależności od koniunktury gospodarczej) podejście do obciążeń fiskalnych sektora bankowego.

Streszczenie 7 Wstęp 15 Rozdział 1. Credit crunch – charakterystyka zjawiska 17 1.1. Definiowanie pojęcia credit crunch 17 1.2. Symptomy i przyczyny zjawiska credit crunch 19 Rozdział 2. Doświadczenia krajowe i europejskie w zakresie zjawiska credit crunch 21 Rozdział 3. Kondycja sektora bankowego w perspektywie efektywności kosztowej 31 3.1. Deskrypcja efektywności banków 31 3.2. Obciążenia fiskalne sektora bankowego 41 Rozdział 4. Kredyty bankowe w Polsce w latach 2004–2020 – analiza determinant 47 1.1. Kredyty udzielane przez banki w Polsce w okresie 2004–2020 47 4.1.1. Czynniki kształtujące dynamikę wolumenu kredytów 51 4.1.1.1. Kredyty a koniunktura gospodarcza 51 4.1.1.2. Relacja wolumenu kredytów do wolumenu PKB 54 4.1.1.3. Kredyty dla przedsiębiorstw w różnych uwarunkowaniach makroekonomicznych 60 4.1.2. Struktura walutowa należności kredytowych 68 4.2. Kredyty nieobsługiwane (NPL) 78 4.2.1. Struktura jakościowa należności kredytowych 78 4.2.2. Odpisy na należności zagrożone 85 4.2.3. Odzwierciedlenie ryzyka kredytowego w wymogach kapitałowych 89 Rozdział 5. Sektor bankowy w czasie pandemii COVID-19 w perspektywie działania sieci bezpieczeństwa finansowego 95 5.1. Uwarunkowania globalne 96 5.2. Zmienne ekonomiczne dotyczące polityki fiskalnej 99 5.3. Zmienne ekonomiczne dotyczące polityki pieniężnej 104 5.4. Działania instytucji sieci bezpieczeństwa i banków 107 Rozdział 6. Podażowe i popytowe uwarunkowania poziomu akcji kredytowej banków w okresie pandemii COVID-19 115 6.1. Czynniki wpływające na podaż kredytów oraz popyt na kredyty 115 6.2. Identyfikacja czynników i działań wpływających na poziom kredytów udzielonych przez banki 116 Rozdział 7. Ocena perspektyw dla potencjału sektora bankowego w Polsce oraz zagrożenia wystąpieniem zjawiska credit crunch – podsumowanie 123 7.1. Ocena krótkookresowa 123 7.2. Diagnoza dla perspektywy długoterminowej 127 Zakończenie 137 Bibliografia 139