Edukacja promądrościowa w praktyce szkolnej

Publikacja jest poświęcona edukacji rozwijającej mądrość uczniów na różnych etapach kształcenia. Z wybranych koncepcji mądrości autor wyprowadza postulaty edukacyjne mające na celu przeciwdziałanie charakterystycznej dla współczesności postawie życiowej, którą obrazuje człowiek unikający odpowiedzialności, zapatrzony w rankingi i tabele, a nie w siebie i bliskich. W części praktycznej czytelnik znajdzie liczne ćwiczenia, które mogą zostać włączone do codziennej pracy w szkole podczas realizacji podstawy programowej z zakresu różnych przedmiotów. Wiele ćwiczeń dotyczy bieżących, bliskich uczniom dylematów społecznych, politycznych, moralnych i obyczajowych. Do lektury zachęcam szczególnie nauczycieli i wychowawców, którzy dostrzegają potrzebę rozwijania u uczniów orientacji promądrościowej jako kluczowego komponentu ich dojrzałości. Temu celowi służą przykłady ćwiczeń, projektów, wyzwań edukacyjnych opisane w części praktycznej tej publikacji. Jestem jednak przekonany, że większość zaproponowanych działań może być wykorzystana przez rodziców w ramach ich wspólnych aktywności z dziećmi. Rozwijaniu mądrości sprzyjają również postawy najbliższych, którzy poprzez stosowanie na co dzień myślenia dialogicznego i uwrażliwianie młodych na potrzeby innych są gotowi modelować te zachowania w swoim otoczeniu. W serii ukazały się: E. Płóciennik, Rozwijanie mądrości dziecka. Koncepcja i wskazówki metodyczne E. Płóciennik, Rozwijanie mądrości w praktyce edukacyjnej. Scenariusze zajęć w przedszkolu i szkole podstawowej E. Płóciennik, Rozwijanie mądrości w praktyce edukacyjnej. Scenariusze zajęć dla młodzieży E. Płóciennik, Mądrość dziecka. Predyspozycje – przejawy – perspektywy wspierania R. J. Sternberg, L. Jarvin, E. L. Grigorenko, Mądrość, inteligencja i twórczość w nauczaniu. Jak zapewnić uczniom sukces A. Pobojewska, Edukacja do samodzielności. Warsztaty z dociekań filozoficznych. Teoria i metodyka I. Czaja-Chudyba, Myślenie krytyczne w edukacji. Metodyka kształcenia w szkole podstawowej K. J. Szmidt, E. Płóciennik, Myślenie pytajne. Teoria i kształcenie M. Lipman, Myślenie w edukacji R.J. Sternberg, J. Glück, Mądrość. Psychologia mądrych myśli, słów i czynów

Wprowadzenie 9 Rozdział 1. W teorii 15 1.1. Berliński paradygmat mądrości 15 1.2. Model mądrości jako równowagi Roberta Sternberga 19 1.3. Koncepcja mądrości Moniki Ardelt 27 1.4. Podsumowanie 31 Rozdział 2. Między teorią a praktyką 35 2.1. Homo delegans w ucieczce od sensu 35 2.1.1. Kim jest homo delegans? 35 2.1.2. Cała nadzieja w edukacji? 38 2.1.3. Roztropna delegacja 40 2.2. Trudno dostępne piękno różnorodności 41 Rozdział 3. W praktyce – w życiu 47 3.1. Przegląd ćwiczeń przedmiotowych 49 Ćwiczenie 1. Opowieści z dwóch lub trzech perspektyw 49 Ćwiczenie 2. Gdyby Churchill był kobietą… – alternatywne scenariusze historii 51 Ćwiczenie 3. Gra o wartości – starcie idei 52 Ćwiczenie 4. Wymazany fragment 52 Ćwiczenie 5. Przestrzeń mądrości – tworzenie mapy mentalnej świata 54 Ćwiczenie 6. Archiwum błędów przeszłości 54 Ćwiczenie 7. Konfrontacje literackie 55 Ćwiczenie 8. Spotkanie na szczycie 57 Ćwiczenie 9. List do Europy 58 Ćwiczenie 10. Niewiedza sokratejska 60 Ćwiczenie 11. Porównywać jak… Olga Tokarczuk 61 Ćwiczenie 12. Dylemat w pięciu wymiarach 62 Ćwiczenie 13. Listy do siebie – przyszłego, minionego, alternatywnego 63 Ćwiczenie 14. Filozoficzna symulacja społeczeństwa idealnego 64 Ćwiczenie 15. Laboratorium paradoksów 64 Ćwiczenie 16. Lekcje od starych drzew 65 Ćwiczenie 17. Wybitna książka – burzy i nie buduje? 66 Ćwiczenie 18. Wartość pod „mikroskopem” 67 Ćwiczenie 19. Dialektyczne laboratorium definicji 68 Ćwiczenie 20. O usuwaniu artykułów 69 Ćwiczenie 21. Prywatne mapy znaczeń 70 Ćwiczenie 22. Po co edukacja? 71 Ćwiczenie 23. Kto patrzy na Ciebie z banknotu? 73 Ćwiczenie 24. Myślenie bez poręczy 75 Ćwiczenie 25. Barometr sceptycyzmu wobec nauki 76 Ćwiczenie 26. Przysłowia z ciągiem dalszym 78 3.2. Radzenie sobie z dezinformacją 79 Ćwiczenie 1. Eksperyment: „Algorytm mojego świata” 82 Ćwiczenie 2. „Dwie strony medalu” – analiza postów 82 Ćwiczenie 3. Gra symulacyjna „Bańka informacyjna” 84 Ćwiczenie 4. Prawda czy fake? Fact-check detektyw 84 Ćwiczenie 5. Zostań fact-checkerem 85 Ćwiczenie 6. Złap manipulację 86 Ćwiczenie 7. Dialogi prawie sokratejskie 87 Ćwiczenie 8. Echo kontra kontrast – analiza bańki informacyjnej 88 3.3. Trzymamy rękę na pulsie 90 Ćwiczenie 1. Pokój za wszelką cenę? 91 Ćwiczenie 2. Cena ochrony: kto naprawdę za to płaci? 92 Ćwiczenie 3. Gdzie kończy się wolność w sieci? 93 Ćwiczenie 4. Narząd od zmodyfikowanego zwierzęcia: ratunek czy przekroczenie granicy? 96 Ćwiczenie 5. Ile jesteśmy winni innym państwom? 96 Ćwiczenie 6. Telefon w szkole 99 Rozdział 4. Po życiu – w kierunku generatywności 105 4.1. W stronę mądrości generatywnej – propozycje ćwiczeń 130 Ćwiczenie 1. Słoik dobrych śladów 130 Ćwiczenie 2. Most dla nowych 131 Ćwiczenie 3. W lesie rosną tylko drzewa dobra 132 Ćwiczenie 4. Mądre czy szybkie pomaganie? 133 Ćwiczenie 5. List do młodszego siebie 134 Ćwiczenie 6. Krzesło mądrego doradcy 135 Ćwiczenie 7. Sztafeta umiejętności 136 Ćwiczenie 8. Ślady – byłem tu! 137 Ćwiczenie 9. Bajki o małych czynach i wielkich bohaterach 138 Ćwiczenie 10. Wspólnota czy zbiór jednostek? Rozmowa z Markiem Aureliuszem 139 Ćwiczenie 11. Playlista dla następnego pokolenia 140 Ćwiczenie 12. Talent i pasja jako dar dla innych 141 Ćwiczenie 13. Mapa niewidzialnej troski 142 Ćwiczenie 14. Generatywność w mediach społecznościowych 144 Ćwiczenie 15. Archiwum patentów – co warto ocalić z naszego rocznika? 145 Ćwiczenie 16. Most pokoleń 146 Ćwiczenie 17. Miasto po nas – miniprojekt obywatelski 147 Ćwiczenie 18. List z przyszłości – czego będzie od nas potrzebował świat za 15 lat? 148 Zakończenie 151 Bibliografia 153 Spis fotografii 161