Komunizm wytworzył i pozostawił po sobie głęboki podział społeczny. Z całą mocą ujawnił się w wyborach 1989 roku. Podział ten przebiega na poziomie ludzkich tożsamości, przekonań i zachowań wyborczych, na poziomie partii politycznych i ich elit. Strony tego podziału różnią się nie tylko politycznym pochodzeniem czy stosunkiem do systemu komunistycznego i jego ludzi. Różnią się w najistotniejszych kwestiach dotyczących demokracji, modelu ładu społecznego, sposobu rządzenia krajem, kwestii moralnych, religijnych i stosunku do Kościoła. To właśnie stanowi tytułowy podział postkomunistyczny. Przedstawiona w książce teoria podziału postkomunistycznego integruje analizy historyczne, badania socjologiczne i politologiczne. Adresowana jest do socjologów, politologów i wszystkich zainteresowanych polityką oraz jej historycznymi i społecznymi podstawami.

WYKAZ SKRÓTÓW 8 PRZEDMOWA 9 WSTĘP. PODZIAŁ SPOŁECZNY – LUDZIE – INSTYTUCJE 13 Część I. Teoria i historia 29 I. KONCEPCJA PODZIAŁÓW SPOŁECZNYCH 31 1. Wstęp. Problemy pojęciowe i teoretyczne 31 2. Kształtowanie się podziałów społecznych i partii politycznych w Europie Zachodniej – koncepcja Lipseta–Rokkana 35 3. Interpretacje, kontynuacje, zastosowania 44 4. Podsumowanie i wnioski 64 II. TRZY WYDARZENIA HISTORYCZNE JAKO ŹRÓDŁA PODZIAŁÓW SPOŁECZNYCH 67 1. Reformacja 67 2. Rewolucja francuska 1789 roku jako przykład rewolucji demokratyczno-narodowej 78 3. Rewolucja przemysłowa 88 III. KOMUNIZM JAKO WYDARZENIE DZIELĄCE SPOŁECZEŃSTWA 96 1. Pojęcia komunizmu i postkomunizmu 96 2. System komunistyczny oraz strony: pro- i antykomunistyczna. Przypadek Polski 100 3. Podziały w innych krajach regionu: powstanie 1956 roku na Węgrzech i Praska Wio-sna 1968 roku w Czechosłowacji 109 4. Stosunek do systemu komunistycznego w polskich badaniach 114 5. Podsumowanie i wnioski 118 Część II. Ludzie 121 IV. TOŻSAMOŚCI A PODZIAŁY SPOŁECZNE. TOŻSAMOŚCI POSTKOMUNISTYCZNE 123 1.Tożsamości w koncepcji podziałów społecznych i w analizach historycznych 123 2. Tożsamości społeczne w teorii i w badaniach 125 3. Tożsamości społeczne w badaniach sondażowych 128 4. Tożsamości postkomunistyczne i antykomunistyczne 131 4.1. Problemy koncepcyjne i badawcze 131 4.2. Tożsamości post- i antykomunistyczne na tle innych tożsamości 132 4.3. Uwarunkowania tożsamości post- i antykomunistycznych 136 4.4. Wpływy tożsamości post- i antykomunistycznych na postawy i zachowania wy-borcze 139 5. Podsumowanie i wnioski 147 6. Aneks 150 6.1. Informacja o wykorzystanych zbiorach badawczych i zmiennych 150 6.2. Dokumentacja dotycząca uwarunkowań tożsamości post- i antykomunistycznych 151 V. ELEKTORATY: ZAKORZENIENIE W POSTKOMUNISTYCZNYM PODZIALE CZY CHAOS I SYTUACYJNOŚĆ? 153 1. Wstęp. Problemy pojęciowe i teoretyczne 153 2. Kształtowanie się stron i elektoratów 163 2.1. Przed wielką zmianą 163 2.2. Rok 1989 – rok pierwszy 165 2.3. Kształtowanie się stron i elektoratów w kolejnych wyborach 170 3. Podsumowanie i wnioski 184 4. Aneks 191 4.1. Informacja o wykorzystanych zbiorach badawczych i zmiennych 191 4.2. Dokumentacja dotycząca wyborów 1989 roku 192 4.3. Glosa metodologiczna o szczerości i pamięci w badaniach zachowań wyborczych 194 4.4. Dokumentacja dotycząca przepływu wyborców między wyborami w latach 1993–1997 i 1997–2001 200 4.5. Glosa o wyborach prezydenckich 1995 i 2000 roku 202 Część III. Instytucje 205 VI. PARTIE POLITYCZNE I ELITY PARTYJNE A PODZIAŁ POSTKOMUNISTYCZNY 207 1. Partie polityczne i ich typy w historii 207 2. Teoretyczne i badawcze podejścia do partii i systemów partyjnych 217 2.1. Teoretyczne podejścia do partii i systemów partyjnych 217 2.2. Partie polityczne jako złożone obiekty badawcze 221 2.3. Problem kryzysu partii we współczesnych demokracjach 222 3. Koncepcja Petera Maira powstawania partii i systemów partyjnych w krajach postko-munistycznych 224 4. Powstawanie partii i systemów partyjnych w krajach postkomunistycznych – weryfi-kowanie koncepcji 229 5. Specyfika powstawania partii i systemów partyjnych po komunizmie 240 5.1. Silna obecność i wielki brak: partie komunistyczne i reszta partii 240 5.2. Oddziaływania komunizmu jako kłopotliwy problem badawczy 247 5.3.Niewykorzystanie istniejących koncepcji teoretycznych do analizowania oddziaływań komunizmu 249 5.4. Próba podsumowania 252 6. Postkomunistyczny podział w polskim systemie partyjnym 255 6.1. Postkomunistyczny podział na różnych poziomach życia społecznego 255 6.2. Postkomunistyczny podział na poziomie partii politycznych 256 6.3. Metodologia i praktyka badania delegatów na partyjne zjazdy 260 6.4. Społeczne i polityczne charakterystyki partyjnych elit 264 6.5. Koalicje możliwe i niemożliwe 274 7. Podsumowanie i wnioski 278 8. Aneks 283 8.1. Informacja o wykorzystanych zbiorach badawczych i zmiennych 283 8.2. Dokumentacja dotycząca posłów na Sejm IV kadencji 286 8.3. Koalicje możliwe i niemożliwe 290 VII. BOSKIE I CESARSKIE: RELIGIJNOŚĆ I KOŚCIÓŁ A POLITYKA W III RZECZPOSPOLITEJ 291 1. Wstęp. Teoria i badania 291 2. Historia i przypadek Polski 294 3. Kształtowanie się stosunków państwo–Kościół 299 4. Religijność a postawy i zachowania polityczne 307 4.1. Religijność a partycypacja wyborcza 308 4.2. Religijność a głosowanie na stronę postkomunistyczną lub postsolidarnościową 313 4.3. Religijność a konkretne zachowania wyborcze 321 5. Podsumowanie i wnioski 336 6. Aneks 342 6.1. Informacja o wykorzystanych zbiorach badawczych i zmiennych 342 6.2. Przykłady uwarunkowań religijności i jej wpływów na wybrane postawy i zacho-wania wyborcze 342 6.3. Dokumentacja dotycząca modelu stosunków państwo–Kościół 347 6.4. Dokumentacja dotycząca wpływów religijności na partycypację wyborczą 349 6.5. Dokumentacja dotycząca wpływów religijności na zachowania wyborcze 350 ZAKOŃCZENIE 357 1. Podsumowanie i wnioski 357 2. Problem ogólności 361 3. Problem trwałości 362 4. Dwuznaczna rola partii politycznych 364 5. Próba oswojenia postkomunistycznego podziału 367 LITERATURA PRZYWOŁANA 371 SPIS TABEL I RYSUNKÓW 390 TABLE OF CONTENTS 394 INDEKS NAZWISK 397

Koszyk

Podział postkomunistyczny