PRZEDMOWA
Czy filmy mają obywatelstwo? Czy posiadają swój niepowtarzalny rys naro-dowy, którego nie można pomylić z żadnym innym? Kiedy myślimy o kinie cze-skim, francuskim czy włoskim, to czy jesteśmy w stanie określić ten zespół cech, zestaw tematów, sposobów ujmowania ich w tryby poetyki filmowej, które po-zwalają bez żadnych wątpliwości stwierdzić, że to właśnie kino pochodzi z okre-ślonego terytorium? Albo że jest ono tworzone przez reżyserów osadzonych światopoglądowo i mentalnie w jakimś konkretnym pejzażu kulturowym?1
Nie ulega wątpliwości, że film jest źródłem informacji o świecie. Nie tylko kształtuje postawy widzów, konfrontuje wiedzę zdobytą w teorii z rzeczywisto-ścią poznawaną dzięki filmowym projekcjom, ale także utrwala fenomeny życia codziennego konkretnej kultury, społeczeństwa czy narodu. Osadzony w kon-kretnej kulturze film jest soczewką, w której koncentrują się najważniejsze te-maty dotyczące życia i problemów danej grupy, jej moralnych i intelektualnych rozterek, poczucia piękna i sposobów jego wyrażania. Film nie jest tylko komer-cyjnym towarem epoki przemysłu rozrywki, ale ważnym elementem komunika-cji kulturowej, którego rola wykracza poza kategorie show-biznesu. Jest on ważną częścią wyobraźni kulturowej danej wspólnoty, jednocześnie ją wyraża i kształtuje.
Mając na uwadze to rozpoznanie, chcemy zaproponować refleksję nad zja-wiskami polskiego kina. Kierujemy ją do studentów obcokrajowców, chcących pogłębić wiedzę o kinie i poznać polską kulturę. Przyświecały nam dwie prze-słanki. Po pierwsze mamy świadomość, że od lat 60., dzięki „polskiej szkole fil-mowej”, kino tworzone w Polsce proponowało nowe formy filmowego prze-kazu, które wzbogaciły język filmowy, stanowiąc niepodważalny wkład w rozwój światowej kinematografii. Film polski stał się rozpoznawalną jakością tema-tyczną i artystyczną. Z tym wiąże się także nasz drugi zamysł. Film polski przestał być utworem luźno powiązanym z bieżącym życiem, jakąś kinematograficzną opowieścią fabularną, ale stał się gatunkiem wiedzy o rzeczywistości – o Polsce. Z tego względu proponujemy kilka „migawek” – szkiców na temat najważniej-szych zjawisk w polskim filmie fabularnym, które przybliżą postaci polskiego kina, najważniejsze dokonania oraz ukażą polski model filmowy. Za pomocą tych kilku spotkań chcielibyśmy opowiedzieć o polskiej kulturze, mentalności, boga-tej tradycji narodowej, społeczeństwie i jego rozterkach, o realnej Polsce, którą film podaje nam w postaci obrazu
SPIS TREŚCI
PRZEDMOWA ................................................................................................... 7
PLAN FILMOWY – POLSKA ................................................................................... 9
MÓWIĘ PO POLSKU, BO MYŚLĘ PO POLSKU… ANDRZEJ WAJDA – IKONA POLSKIEGO KINA ...................................................................................... 21
I. Polskość .............................................................................................. 22
II. Literatura ............................................................................................ 24
III. Romantyzm ........................................................................................ 25
KINO MORALNEGO NIEPOKOJU – KRZYSZTOF KIEŚLOWSKI ........................................ 31
AGNIESZKA HOLLAND – CZŁOWIEK UWIKŁANY W SYSTEM ......................................... 39
ROMAN POLAŃSKI – TRAGIZM IRONIĄ PODSZYTY .................................................... 47
I. Dwaj ludzie z szafą (1958) .................................................................. 48
II. Dziecko Rosemary (1968) ................................................................... 49
III. Pianista (2002) ................................................................................... 50
ŚMIECH NA SALI… O ZNACZENIU POLSKIEJ KOMEDII ................................................. 55
I. Marek Piwowski: Rejs (1970) ............................................................. 55
II. Stanisław Bareja: Miś (1980) .............................................................. 57
III. Juliusz Machulski: Seksmisja (1983) ................................................... 60
KINO PROWINCJI ............................................................................................... 63
POLSKA KULTURA LUDOWA ................................................................................. 69
POLAKÓW PORTRET WŁASNY, CZYLI O KINIE WOJTKA SMARZOWSKIEGO I MARKA KOTERSKIEGO ...................................................................................... 73
LAUREAT OSCARA – PAWEŁ PAWLIKOWSKI ............................................................ 81
SZTUKA ANIMACJI (NIEKONIECZNIE DLA DZIECI) ....................................................... 85
I. Zbigniew Rybczyński ........................................................................... 85
II. Piotr Dumała ....................................................................................... 86
III. Tomasz Bagiński ................................................................................. 88
FILM Z DRUGIEGO RZĘDU .................................................................................... 91
I. Operatorzy .......................................................................................... 91
II. Muzyka filmowa ................................................................................. 96
POLISH CINEMA: EVERYTHING FOREIGNERS WOULD LIKE TO KNOW ABOUT POLISH CINEMA, BUT ARE AFRAID TO ASK
INTRODUCTION ................................................................................................. 103
A FILM SET — POLAND ...................................................................................... 105
‘I SPEAK POLISH BECAUSE I THINK IN POLISH...’ ANDRZEJ WAJDA: AN ICON OF THE POLISH CINEMA ........................................................................................... 117
I. Polishness ........................................................................................... 118
II. Literature ............................................................................................ 120
III. Romanticism ....................................................................................... 123
THE CINEMA OF MORAL ANXIETY: KRZYSZTOF KIESLOWSKI ...................................... 129
AGNIESZKA HOLLAND — A HUMAN BEING CAUGHT IN THE SYSTEM ............................ 137
ROMAN POLAŃSKI — TRAGEDY TINGED WITH IRONY ............................................... 143
Dwaj ludzie z szafą [Two Men and a Wardrobe], 1958 ............................ 144
Rosemary's Baby (1968) ........................................................................... 145
The Pianist (2002) ..................................................................................... 146
THAT’S A LAUGHING STOCK... ON THE MEANING OF POLISH COMEDY ........................ 151
I. Marek Piwowski: Rejs [The Cruise] ..................................................... 152
II. Stanisław Bareja: Miś [Teddy Bear] (1980) ........................................ 154
III. Juliusz Machulski: Seksmisja [Sexmission] (1983) .............................. 157
PROVINCIAL CINEMA .......................................................................................... 161
POLISH FOLK CULTURE ........................................................................................ 167
A PORTRAIT OF POLES, OR THE CINEMA OF WOJTEK SMARZOWSKI AND MAREK KOTERSKI ....................................................................................... 171
OSCAR WINNER: PAWEŁ PAWLIKOWSKI ................................................................. 179
THE ART OF ANIMATION (NOT ONLY FOR CHILDREN) ............................................... 183
I. Zbigniew Rybczyński ........................................................................... 183
II. Piotr Dumała ....................................................................................... 184
III. Tomasz Bagiński ................................................................................. 186
FILM ‘FROM THE SECOND ROW’ .......................................................................... 189
Cinematographers .................................................................................... 189
Film music ................................................................................................. 195
Za darmo