Historia sportu

Pełny obraz dziejów światowego sportu! Fascynująca publikacja obejmująca dzieje sportu, wychowania fizycznego, turystyki i rekreacji, od starożytności, przez średniowiecze, epokę odrodzenia, oświecenie, wiek XIX, do aktualnych wydarzeń sportowych z pierwszej dekady XXI wieku. Opowieści o grach sportowych starożytnego Bliskiego Wschodu, starogreckich igrzyskach olimpijskich, wpływie ludów stepowych na rozwój sportu europejskiego, średniowiecznych grach piłkarskich czy powstaniu nowożytnego ruchu olimpijskiego są tylko niektórymi z przytoczonych przez Autora. Jest to historia żywa, pełna epizodów, przybliżająca najbardziej odległe dyscypliny sportowe, ale niepomijająca także współczesnych problemów i zagadnień związanych ze sportem, jak doping, korupcja, igrzyska paraolimpijskie czy fenomen biegającego na protezach Oscara Pistoriusa. Treść książki urozmaicają barwne anegdoty, interesujące ilustracje oraz aneks z zestawieniami różnych zawodów sportowych.

WSTĘP 13 I. PREHISTORIA KULTURY FIZYCZNEJ 23 II. STAROŻYTNY BLISKI WSCHÓD 28 Mezopotamia, Asyria i Babilonia 29 Tauromachie, zapasy i hippika Hetytów 32 Persja i jej zurkhaneh 33 Sprawność fizyczna i gry starożytnego Egiptu 37 Walki wręcz 38 Pięściarstwo i podnoszenie ciężarów 38 Szermierka na zwoje papirusów i kije 39 Pływanie 40 Wioślarstwo 41 Biegi 41 Rydwany i jazda konna 42 Skok wzwyż 43 Gry z piłką 43 Łucznictwo 43 Gry zręcznościowe 44 Higiena i medycyna 45 Fenicja i Kartagina 46 Łucznictwo i rydwany Hyksosów 48 Zapasy i palcaty Nubijczyków 48 III. IGRZYSKA I KULTURA CIELESNA STAROŻYTNEJ EUROPY 49 Celtowie – zapomniane igrzyska i etyka walki 49 Aonach Tailtiu – najstarsze europejskie igrzyska sportowe 49 Etyka walki i system wychowania wojowników celtyckich 61 Sport i systemy wychowania w antycznej Grecji 63 Mityczna geneza greckiej pedagogiki 63 Wojskowy system wychowania w Sparcie 65 Ateńskie wychowanie obywatelskie 69 Gimnazjony, gymnopedia i igrzyska panatenajskie 70 Filozofia starożytnej Grecji wobec ciała i form współzawodnictwa cielesnego 72 Rola religii w agonistyce greckiej 81 Charakter agonistyki greckiej 84 Specjalne znaczenie i charakter igrzysk olimpijskich 87 Igrzyska greckie i sport poza Olimpią 90 Igrzyska istmijskie – Isthmia 90 Igrzyska pytyjskie – Pythia 91 Igrzyska nemejskie – Nemejady 92 Heraje 92 Igrzyska inne niż panhelleńskie 93 Typy sportów starogreckich 94 Sport w antycznej literaturze i sztuce greckiej 118 Antyczne początki terminologii sportowej 125 Etyka starożytnego sportu 128 Wychowanie fizyczne i igrzyska w Imperium Rzymskim 131 Wychowanie fizyczne i wojskowe – cofnięcie w stosunku do Grecji 131 Walki gladiatorów, naumachie i bestiaria 135 Medycyna i higiena w starożytnej kulturze śródziemnomorskiej 147 Początki starożytnej turystyki 151 Europejskie myślistwo starożytne 153 IV. STAROŻYTNOŚĆ I ŚREDNIOWIECZE DALEKIEGO WSCHODU 154 Periodyzacja i charakter orientalnej kultury cielesnej 154 Chiny 156 Kultura cielesna starożytnych Indii 159 Higiena dawnych Indii 164 Korea – od starożytnych tradycji do średniowiecznej etyki hwarangdo 165 Hwarangowie w literaturze 170 Inne dawne zabawy ruchowe i gry koreańskie 171 Japonia 172 V. ŚREDNIOWIECZNE SPORTY RYCERSKIE, MIESZCZAŃSKIE I PLEBEJSKIE, TURNIEJE, GRY, ZABAWY I PIELGRZYMKI 175 Gry i zabawy ludowe „ciemnych stuleci” 175 Igrzyska bizantyjskie 178 Kultura cielesna i formy współzawodnictwa fizycznego wczesnej Słowiańszczyzny 182 Bułgaria 182 Ruś Kijowska 186 Polskie średniowiecze 188 Gry i zabawy wikingów 192 Tradycje i najstarsze świadectwa 192 Dawne zasady współczesnej glimy 198 Pod komendą Attyli, Arpada i Czyngis-chana 198 Stepy Azji Środkowej – geograficzną osią historii? 198 Wynalazcy strzemienia – Hunowie 199 Kultura saraceńska w Europie 201 Wpływy Awarów i Madziarów 202 Igrzyska imperium mongolskiego 203 Średniowieczne gry Europy Zachodniej 214 Chrześcijaństwo średniowieczne a gry ludowe 222 Bellatores, ich wychowanie, turnieje i rozrywki 227 Literatura i sztuka średniowiecza związana z turniejami rycerskimi 234 Myślistwo średniowieczne 237 Zabawy laboratores – miasta i tradycja. Fraternitates sagittariorum 240 Medycyna i higiena średniowiecza 247 Więzienie czy świątynia duszy? Chrześcijaństwo średniowieczne wobec sportu i kultury ciała 251 Pielgrzymki, czyli turystyka religijna 256 Średniowieczne słownictwo związane z kształtowaniem sprawności fizycznej 260 Elementy ludyczne w literaturze i sztuce średniowiecza 268 VI. KULTURA FIZYCZNA EPOKI ODRODZENIA I XVII WIEKU 270 Odkrycie świata i człowieka 270 Przedświt odrodzenia – doctor angelicus i jego poglądy na ciało ludzkie 272 L’uomo universale, czyli renesansowy ideał osobowości ludzkiej 274 Postęp nauk medycznych i higiena 282 Renesansowa sztuka i literatura wobec średniowiecznych igrzysk i zabaw 286 Ludyczność karnawałowa 287 Początki nowożytnej turystyki – grand tour i peregrinatio academica 289 Polowania 291 Rozwój gier miejskich 292 Narodziny nowożytnego konceptu fair play 297 Gry piłkarskie Ameryki Środkowej 300 Palin i chueca 308 Deklaracja o rozrywkach Jakuba I 314 Olimpiady Roberta Dovera 320 Gry i zabawy konne dworskich kawalerów 322 Rozwój gier piłkarskich w Anglii 331 Medycyna, fizjologia i higiena w XVII wieku 334 Pod wpływem pedagogiki Komenský’ego 336 Gry i zabawy w malarstwie niderlandzkim 342 VII. WIEK ROZUMU I MASZYNIZACJI LUDZKIEGO CIAŁA ORAZ JEGO DZIEWIĘTNASTOWIECZNE KONTYNUACJE 345 Drugie podejście humanistów 345 Era wielkich pionierów gimnastyki 353 Kształtowanie się sportu brytyjskiego 360 Malarstwo sportowe w Anglii 370 Polska kultura fizyczna czasów saskich i stanisławowskich 371 Dawne gry piłkarskie 371 Kuligi i szlichtady 374 Gry towarzyskie 377 Walki szermiercze na kije – palcaty 378 Początki nowoczesnego wychowania fizycznego 379 Gondolierzy, teoretycy pływania i metrowie 384 Postępy osiemnastowiecznej higieny, lecznictwa i rekreacji zdrowotnej 391 Promenady, foksale i cyrk 393 VIII. STULECIE PARY I WELOCYPEDU 1815–1914 396 Sport w Anglii 396 Pedagogika Thomasa Arnolda i tradycje public schools 398 Krykiet 402 Boks 406 Wioślarstwo 408 Rozwój gimnastyki 412 Idee gimnastyczne Ludwika Bierkowskiego 414 Szkolne wychowanie fizyczne i lekarskie. Gabinety na ziemiach polskich 2 połowy XIX wieku 418 W obronie etnicznej tożsamości 422 Ruch sokoli w Czechach 422 Polski ruch gimnastyczny i sokoli 425 Sokół i ruch sportowy w pozostałych krajach słowiańskich 429 Ruch sportowo-niepodległościowy w Bułgarii 430 Sport a niezawisłość w krajach celtyckich 432 Kraj Basków 436 Finlandia 441 Ogrody Fröbla, Raua i Jordana 442 Kolonie letnie 447 Wyjazdy do wód i postępy higieny 448 Ewoluowanie systemów gimnastycznych 455 „Anioły na rowerze”, czyli wychowanie fizyczne a emancypacja kobiet 458 Muskularne chrześcijaństwo i YMCA 462 Próby przywrócenia igrzysk olimpijskich przed 1896 rokiem 466 Igrzyska panhelleńskie 1859–1889 466 Igrzyska olimpijskie w Much Wenlock 469 Inne zapomniane próby wskrzeszenia olimpiad 471 Coubertin i jego dzieło 474 Ruch stowarzyszeniowy i internacjonalizacja sportu 479 Ruch stowarzyszeniowy w Polsce 485 Technologizacja sportu: gry piłkarskie, sporty kołowe i motorowe 487 Sport w literaturze i sztuce XIX wieku 490 Literatura 490 Malarstwo 493 Malarstwo sportowe w Polsce 495 Rzeźba 495 Dziewiętnastowieczny sport a muzyka 496 Agencja podróży Cooka i początki nowożytnej turystyki 499 Początki turystyki górskiej i alpinizmu 503 Pionierzy wspinaczki wysokogórskiej w Polsce 505 Wyścigi do ostatnich nieodkrytych terytoriów 506 Spektakle konne i atletyka cyrkowa 509 Polska szkoła zapaśnicza 514 IX. FASCYNUJĄCY WIEK SPORTU 517 Sport i wychowanie fizyczne w latach 1918–1939 517 „Złota epoka” sportu amerykańskiego 521 Rozwój ruchu olimpijskiego do 1939 roku 528 Olimpijskie konkursy literatury i sztuki 536 Sport i wychowanie fizyczne w Polsce do 1939 roku 542 Sport i wychowanie fizyczne w krajach totalitarnych 545 Sport w faszystowskich Włoszech 545 Sport nazistów w Niemczech 548 Sport w faszystowskiej Hiszpanii 551 Sport a faszyzm Peróna w Argentynie 552 Faszystowska ideologia sportu w innych krajach 554 Sytuacja Japonii 555 Sport i fizkultura w ZSRR 556 Robotnicze ruchy sportowe przed 1939 i po 1945 roku 557 Sportowy ruch robotniczy w Polsce 561 Sport i polityka w dobie zimnej wojny 572 Literatura i sztuka sportowa po zlikwidowaniu konkursów olimpijskich 579 Epika wielkich tourów 586 Polskie toury 591 Problemy ruchu olimpijskiego 1945–2010 594 Intelektualna refleksja nad istotą kultury fizycznej – filozofia sportu 599 Międzynarodowa Akademia Olimpijska 612 Igrzyska inne niż olimpijskie 619 Igrzyska Wspólnoty Narodów 619 Igrzyska panamerykańskie 621 Igrzyska panafrykańskie 622 Igrzyska Ameryki Środkowej i Karaibów 623 Igrzyska azjatyckie 624 Igrzyska bałkańskie 627 Igrzyska boliwaryjskie 627 Igrzyska śródziemnomorskie 628 Igrzyska makabijskie 629 Igrzyska Pacyfiku 629 Igrzyska Krzyża Południa 630 Igrzyska środkowoamerykańskie 630 Igrzyska wysp Oceanu Indyjskiego 630 Igrzyska GANEFO 630 Igrzyska grup etnicznych 631 Sport w Polsce Ludowej w latach 1945–1989 631 Szkolnictwo i urządzenia sportowe 634 Sport wyczynowy w latach 1945–1980 636 Sport a UNESCO 640 Sport w procesie dekolonizacji. Emancypacja Afryki 644 Sport i igrzyska gejów i lesbijek 654 Rozwój turystyki 658 Rodzaje i typy turystyki 661 Od Mandeville do Teheranu – sport a rehabilitacja niepełnosprawnych i upośledzonych umysłowo 668 Paraolimpiady i olimpiady specjalne 668 Rehabilitacja i sport niepełnosprawnych w Polsce 674 Sport niepełnosprawnych w filmie i literaturze 675 Pozostałe ważniejsze problemy rozwoju sportu i wychowania fizycznego w XX wieku 677 Sporty orientalne 677 Sport w Ameryce Południowej 678 Rasizm i sport 678 Medycyna a sport. Doping 680 Przemiany polityczne i ekonomiczne po 1989 roku 682 Okres przemian w Polsce 1990–2010 682 Emancypacja kobiet 684 Burzliwy pochód piłki nożnej 686 Piłka nożna w Polsce 695 ZAKOŃCZENIE 698 U progu XXI wieku – pytania o przyszłość sportu 698 ANEKS 704 Zwycięzcy regat Oksford–Cambridge 704 Igrzyska olimpijskie 1896–2012 706 Olimpijskie konkursy literatury i sztuki 1912–1948 708 Wawrzyny olimpijskie PKOl 1969–2008 715 Mistrzowie i medaliści mistrzostw świata w piłce nożnej 1830–2010 720 Mistrzowie Polski w piłce nożnej 1920–2012 721 SELEKTYWNA BIBLIOGRAFIA 724 INDEKS NAZWISK 736 ŹRÓDŁA ILUSTRACJI 765