System ochrony granicy państwowej Rzeczypospolitej Polskiej i prognozy na przyszłość

Państwo jawi się jako niezwykle złożona organizacja społeczna. Takie postrzeganie go nie pozwala na obojętność w kontekście czynników zagrażających jego żywotnym interesom. Państwo powinno być nieustanie przygotowywane na wypadek wystąpienia zagrożeń, a w przypadku ich wystąpienia — uprawnione do użycia środków wyjątkowych dla usunięcia niebezpieczeństwa lub jego skutków, nie sposób bowiem przewidzieć wydarzeń nadzwyczajnych, które mogą mieć miejsce nawet w najbardziej demokratycznym państwie. Z tego też powodu system prawny musi być przygotowany na tego rodzaju sytuacje. Problematyka funkcjonowania systemu ochrony granicy państwowej w ujęciu zaprezentowanym w niniejszym opracowaniu nie znalazła jeszcze swego ostatecznego rozstrzygnięcia. Niewątpliwą zachętę do podjęcia badań w przedmiotowym zakresie stanowią: dorobek pracowników Akademii Obrony Narodowej, Wyższej Szkoły Policji oraz innych uczelni (prowadzących prace badawcze w sposób rozłączny), ćwiczenia przeprowadzone w ostatnich latach na różnych poziomach organizacyjnych państwa, a także działania podejmowane w tym zakresie przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych oraz Straż Graniczną. W odniesieniu do stanu wiedzy o systemie ochrony granicy państwowej należy stwierdzić, że z jednej strony, w ocenie naukowców oraz osób zajmujących się zawodowo wspomnianymi zagadnieniami, stworzono prawne podwaliny dla sprawnego działania tego systemu. Z drugiej zaś nadal poszukuje się racjonalnych rozwiązań naukowych.

SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZAKRES PRZEDMIOTOWO-PODMIOTOWY ROZWAŻAŃ 9 1.1. Ochrona granicy państwowej 9 1.2. Zasady ochrony granicy państwowej 13 1.3. Straż Graniczna 15 1.4. Organizacja i kontrola ruchu granicznego 28 1.5. Konkluzje 45 2. ZAGROŻENIA PRZESTĘPCZOŚCIĄ GRANICZNĄ 47 2.1. Przebieg granicy państwowej i jej ukształtowanie 47 2.2. Źródła i podział zagrożeń związanych z ochroną granicy państwowej 48 2.3. Charakterystyka zagrożeń 51 2.4. Przestępczość graniczna — przeciwdziałanie i zwalczanie 52 2.5. Konkluzje 67 3. SYSTEM OCHRONY GRANICY PAŃSTWOWEJ 69 3.1. Założenia funkcjonowania systemu 69 3.2. System zarządzania granicą państwową 70 3.3. Koncepcja zarządzania granicami Unii Europejskiej 73 3.4. Krajowy wymiar współpracy elementów systemu 74 3.5. Współpraca w ramach Unii Europejskiej 76 3.6. Współpraca bilateralna 78 3.7. Współpraca w ramach projektów realizowanych na rzecz państw trzecich 84 3.8. Konkluzje 93 4. SYSTEM ZARZĄDZANIA KRYZYSOWEGO STRAŻY GRANICZNEJ 95 4.1. Założenia systemu zarządzania kryzysowego 95 4.2. Rola Straży Granicznej w krajowym systemie zarządzania kryzysowego 101 4.3. Zarządzanie kryzysowe w Straży Granicznej 106 4.4. Współdziałanie w ramach zarządzania kryzysowego 112 4.5. Konkluzje 116 5. WNIOSKI I REKOMENDACJE 119 5.1. Priorytety wynikające ze zmian w rozwiązaniach stosowanych i przewidywanych w Unii Europejskiej 119 5.2. Wymagania wobec systemu 122 5.3. Zalecenia 123 5.4. Konkluzje 126 ZAKOŃCZENIE 127 BIBLIOGRAFIA 129 WYKAZ RYSUNKÓW, TABEL, WYKRESÓW 137 WYKAZ SKRÓTÓW 138 ZAŁĄCZNIKI 139 Załącznik 1 2