Formiści. Twórczość i programy artystyczne

W książce została przedstawiona historia i twórczość formistów, ugrupowania działającego w latach 1917–1922. Powstanie grupy, stanowiło kulminację procesu zapoczątkowanego jeszcze przed I wojną światową, związanego z wpływem sztuki awangardowej, kontaktami z Berlinem i Monachium, a szczególnie z Paryżem. Przyjęte nazwy „Ekspresjoniści Polscy”, a następnie „Formiści Polscy” i „formiści” odwoływały się do nurtów sztuki rozwijającej się od początku XX wieku, wskazując przy tym na narodowy aspekt grupy. Organizowane przez formistów wystawy objęły swym zasięgiem Kraków, Warszawę, Lwów i Poznań, co doprowadziło do powstania szerokiego ruchu artystycznego, łączącego reprezentantów różnych środowisk. Z grupą współpracowało ponad trzydziestu twórców, co zadecydowało o jej dużej różnorodności. Związani z grupą artyści dążyli do stworzenia nowego języka wypowiedzi plastycznej, podkreślającej indywidualną interpretację formy, w której można było odnaleźć między innymi: kubistyczną geometryzację, futurystyczny dynamizm, ekspresjonistyczną deformację, czy też klasycyzującą idealizację oraz fascynację sztuką ludową. Poza twórczością plastyczną, ważnym elementem działalności grupy były teksty teoretyczne powstałe w jej kręgu, a także wydawane czasopismo „Formiści” poszerzające pole aktywności o współpracę z poetami futurystami. Od momentu debiutu dorobek grupy był szeroko komentowany przez krytykę artystyczną, mającą wpływ na jego odbiór społeczny. Obok tematu aktu czy portretu w pracach formistów pojawił się obraz nowoczesnej metropolii, wizji miasta przyszłości. Ciekawym motywem był także taniec, związany z powstaniem oryginalnej formuły tańca formistycznego towarzyszącego prezentacjom grupy. Ponadto jej członkowie zajmowali się poezją, pisali sztuki teatralne, projektowali scenografię, starając się objąć swoim zasięgiem również inne dziedziny działalności artystycznej.

Wstęp / 7 Stan badań / 13 Rozdział 1 Lata 1900–1917. Geneza i powstanie grupy / 27 1. Środowisko krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych / 27 2. Grupa Pięciu (1905–1908) / 36 3. Polska prasa o nowych nurtach w sztuce do 1913 roku / 41 4. Podróże i wyjazdy artystyczne / 53 4.1. Monachium–Berlin–Wiedeń / 53 4.2. Paryż / 58 5. Wystawy Niezależnych / 66 6. Tworczość preformistyczna. Nurt awangardowy i klasycyzujący / 70 7. Zakopane i okres I wojny światowej / 83 Rozdział 2 Wystawy (1917–1922) / 97 1. I wystawa Ekspresjonistów Polskich, Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych (Kraków, listopad–grudzień 1917) / 97 2. Wystawa grafiki polskiej i Ekspresjonistów Polskich, Muzeum Przemysłu Artystycznego, Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych (Lwow, kwiecień–maj 1918) / 102 3. II wystawa Ekspresjonistow Polskich/formistów (ekspresjonistów), Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych (Kraków, czerwiec–lipiec 1918) / 104 4. I wystawa Formistów Polskich, Polski Klub Artystyczny Hotel Polonia (Warszawa, kwiecień–maj 1919) / 108 5. Formiści Polscy/ Formiści. Wystawa III, Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych (Kraków, wrzesień–październik 1919) / 111 6. Wystawa formistow i Buntu, plac Wolności 11 (Poznań, grudzień 1919–styczeń 1920) / 114 7. VI wystawa formistów, Polski Klub Artystyczny, Hotel Polonia (Warszawa, kwiecień–maj 1920) / 117 8. II wystawa formistów i Buntu, Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych (Lwów, maj–czerwiec 1920) / 119 9. Formiści. Wystawa IV, Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych (Kraków, styczeń–luty 1921) / 123 10. Formiści. Wystawa X, Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych (Warszawa, kwiecień–maj 1921) / 126 11. Wystawa formistów, Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych (Poznań, maj 1921) / 126 12. Wystawa formistów, Muzeum Przemysłowe (Lwow, październik 1921) / 127 13. Wystawa Młoda Polska (Jeune Pologne), Musee Crillon (Paryż, luty 1922) / 127 14. Trzecia wystawa grupy formistów F – 9, Salon Czesława Garlińskiego (Warszawa, kwiecień 1922) / 128 15. Wystawa ekspresjonistów/formistów lwowskich, Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych (Lwów, maj–czerwiec 1922) / 130 Rozdział 3 Formiści o sztuce / 135 1. Związek Witkacego z formistami / 135 2. Teksty teoretyczne formistów / 150 Rozdział 4 Krytyka artystyczna wobec wystaw formistów / 169 Rozdział 5 Czasopismo „Formiści”. Plastycy i poeci / 193 Rozdział 6 Przegląd tematów i problematyki / 219 1. Akt i temat mitologiczny. Pomiędzy awangardą a nowym klasycyzmem / 219 2. Portret. Wielość koncepcji artystycznych / 237 3. Rita Sacchetto i taniec formistyczny. Temat tańca i muzyki. Ruch i dynamika / 255 4. Temat religijny. Prymitywizm i ludowość. Zagadnienie sztuki narodowej / 276 5. Miasto formistów Leona Chwistka. Fascynacja nowoczesnością i obraz natury / 294 6. Obrazy wielopłaszczyznowe Tytusa Czyżewskiego / 314 Rozdział 7 Środowiska artystyczne w okresie kształtowania się i działalności formistów / 327 1. Wiedeń–Praga–Berlin–Monachium–Drezno–Wrocław–Budapeszt–Belgrad–Bukareszt–Ryga / 327 2. Poznań / Bunt – Łodź / „Jung Idysz” / 342 Zakończenie / 357 Dodatek ilustracyjny / 367 Bibliografia / 391 Spis ilustracji / 425 Formists. Works and artistic programmes. Summary / 431 Indeks osobowy / 435