Od Ameryki Łacińskiej do Gwinei Równikowej

Prezentowana książka jest zbiorem interdyscyplinarnych studiów dotyczących wybranych aspektów społecznych, politycznych, gospodarczych, kulturowych i demograficznych krajów hiszpańsko- oraz portugalskojęzycznych o kolonialnej przeszłości. Zakres geograficzny podejmowanej tematyki obejmuje tereny Ameryki Południowej i Centralnej, ale też Gwinei Równikowej, która doświadczyła hiszpańskiego kolonializmu i jest jedynym państwem w Afryce, gdzie hiszpański ma status języka urzędowego. Autorzy, reprezentujący różne dyscypliny w ramach nauk społecznych i humanistycznych, omawiają m.in. takie zagadnienia, jak: granice i pogranicza Ameryki Łacińskiej, rasa i etniczność w procesach narodotwórczych w tzw. Ameryce Hiszpańskiej, ruchy społeczne ludów rdzennych na przykładzie mobilizacji Mapuczów w Chile, hiszpańska migracja do Ameryki Łacińskiej, mit demokracji rasowej i polityka rasowa w Brazylii, a także relacje tego państwa z Afryką oraz zabiegi państwo- i narodotwórcze w Gwinei Równikowej, które symbolicznie lokują się między hiszpańskością a afrykańskością.

Spis treści Słowo wstępne 9 Rozdział I. Od geografii fizycznej do konstrukcji symbolicznych, czyli o mnogości Ameryk (Maja Biernacka) 15 1. Ameryka Łacińska. Od Rio Grande do Ziemi Ognistej 18 2. Ameryka Południowa i Centralna, czyli gdzie? 19 3. Problem z Mezoameryką. Między archeologią a programami rozwojowymi 21 4. Ameryka Łacińska, czyli o nowej ramie symbolicznej schyłku epoki kolonializmu 22 5. Ameryka Hiszpańska. Od monokulturowości do kontestacji 27 6. Po coż w książce Brazylia? Luzoameryka i Luzofonia 30 7. Iberoameryka i wspołczesna instytucjonalizacja terminu 33 8. Wykraczając poza kontynent. Dlaczego Gwinea Rownikowa? 35 Literatura cytowana 36 Rozdział II. Studia nad granicami i pograniczami w Ameryce Łacińskiej (Wojciech Opioła) 44 1. Uwarunkowania geopolityczne badań nad granicami w Ameryce Łacińskiej 45 1.1. Relatywnie niski poziom napięcia w stosunkach międzynarodowych między państwami regionu 45 1.2. Znaczenie geopolityczne Przesmyku Panamskiego 47 1.3. Siła oddziaływania granicy meksykańsko-amerykańskiej 48 1.4. Kolonialny rodowod granic państwowych w regionie 49 2. Zmiany funkcji granic i inicjatywy integracyjne w Ameryce Łacińskiej 49 3. Aktualne kierunki i podejścia badawcze 50 3.1. Kwestia bezpieczeństwa i ochrony granic 52 3.2. Polityka migracyjna 52 3.3. Socjologia i antropologia pogranicza 53 3.4. Ekonomiczne konsekwencje istnienia i zmian funkcji granic 54 3.5. Ochrona środowiska naturalnego 54 Podziękowania 56 Literatura cytowana 56 Rozdział III. Rasa i etniczność w procesach formowania narodów w Ameryce Hiszpańskiej (Anna Kaganiec-Kamieńska) 61 1. Rasa w epoce kolonialnej 62 1.1. Porządek społeczny 62 1.2. Różnice w postrzeganiu rasy w koloniach hiszpańskich 65 1.3. Dyskurs elit latynoamerykańskich na temat rasy na początku XIX w. 66 2. Narod, czyli kto? Ideologie rasowe od uzyskania niepodległości do lat 20.–30. XX w. 67 2.1. Idee pozytywizmu i ich znaczenie w regionie 67 2.2. „Ulepszanie” populacji i polityka integracji imigrantow 69 3. Rewizja poglądow na temat rasy 71 3.1. Indygenizm 71 3.2. Dwukulturowość jako podstawa tożsamości narodowej 72 3.3. Integracja ludności czarnoskorej. Przykład Kuby 73 4. Zakończenie 74 Literatura cytowana 74 Rozdział IV. Mobilizacja ludow rdzennych Ameryki Łacińskiej na przykładzie konfliktu Mapuczow z rządem Chile (Dorota Morel) 78 1. Dekolonizacja ruchow społecznych w Ameryce Łacińskiej 79 1.1. Rozwoj ruchow społecznych w Ameryce Łacińskiej 81 1.2. Aktywność ludności rdzennej w Ameryce Łacińskiej 84 2. Konflikt Mapuczow z rządem chilijskim 87 2.1. Mapuczowie przed konkwistą i w okresie kolonialnym 87 2.2. Mapuczowie w niepodległym Chile 89 2.3. Aktywność Mapuczow w XX w. (do transformacji demokratycznej w 1989 r.) 90 2.4. Organizacja Mapuczow po transformacji demokratycznej i początek wspołczesnego konfliktu 91 2.5. Konflikt Mapuczow z rządem chilijskim w XXI w. 95 2.6. Specyfika wspołczesnego ruchu Mapuczow 98 Literatura cytowana 100 Rozdział V. W poszukiwaniu lepszego jutra. Hiszpańska emigracja do Ameryki Łacińskiej (Anna Bartnik) 106 1. Zarys historii migracji z Hiszpanii do Ameryki Łacińskiej 107 2. Dwudziestowieczne prądy migracyjne w świecie hiszpańskojęzycznym 111 3. Emigracja hiszpańska do Ameryki Łacińskiej dziś 113 Literatura cytowana 117 Rozdział VI. O przekraczaniu granic rasowych oraz spłacaniu historycznego długu. Spotkania Brazylii z Afryką (Monika Sawicka) 121 1. Mit demokracji rasowej i jego dekonstrukcja 122 1.1. Rasa i początki brazylijskiej państwowości 122 1.2. Hybrydowość tożsamości w ujęciu brazylijskich teoretykow 124 1.3. Brazylijski raj rasowy? Sytuacja ludności czarnoskorej w połowie XX w. 126 1.4. Wspołczesne zjawisko kulturowego wybielania 128 2. Afryka i Afrobrazylijczycy w brazylijskim dyskursie prezydenckim 130 2.1. Afryka i Afrobrazylijczycy jako podmioty podporządkowane 131 2.2. Historyczny dług Brazylii wobec Afryki 132 2.3. „Ocean, ktory stał się rzeką”. Powiązania kulturowe Brazylii i Afryki 134 3. Brazylijskie inicjatywy gospodarcze i rozwojowe w Afryce 136 4. Polityka rasowa w Brazylii 137 5. Debata nad brazylijskością na początku XXI w. 139 5.1. Zbliżenie Brazylii z Afryką? 139 5.2. Dwie wizje akcji afirmatywnej. Spory akademickie wokoł polityki rasowej w Brazylii 140 5.3. Możliwe konsekwencje polityki rasowej 143 6. Rasa a pozycja społeczno-ekonomiczna w Brazylii 144 Literatura cytowana 148 Rozdział VII. Gwinea Rownikowa jako symboliczna przestrzeń dialogu. Afrohiszpański projekt tożsamościowy (Renata Díaz-Szmidt) 155 1. „Lata ciszy” ‒ postkolonialna dyktatura Francisca Maciasa (1968–1979) 156 2. Aktualna dyktatura. Rządy Teodora Obianga 157 3. Reinterpretacja hiszpańskiej spuścizny kolonialnej jako szansa na pokonanie postkolonialnej traumy 158 4. Rywalizacja imperiow europejskich i początek hiszpańskiej obecności w Afryce 159 5. Hiszpański kolonializm i hispanizacja Gwinei Rownikowej 162 6. Koncepcja hispanidad w Gwinei Rownikowej 169 7. Wykraczając poza hispanidad ‒ pytanie o wyznaczniki gwinejskiej tożsamości narodowej 172 8. Africanidad jako poszukiwanie jedności w rożnorodności i szansa na nową tożsamość 174 9. Afrohiszpańskość jako komponent narodowej koncepcji gwinejskości 178 Literatura cytowana 180 Indeks rzeczowy (Maja Biernacka) 183 Spis rycin i tabel 187