Z Połocka do amerykańskiej Ziemi Obiecanej

W książce Z Połocka do amerykańskiej Ziemi Obiecanej. Życie i dzieło Mary Antin Lucyna Aleksandrowicz-Pędich przedstawia losy amerykańskiej pisarki Mary Antin i jej główne dzieło, opublikowaną w roku 1912 autobiografię Ziemia Obiecana, która zdobyła młodej wówczas emigrantce z Europy Wschodniej sławę, a z czasem trwałe miejsce w kanonie literatury amerykańskiej. Ta autobiografia dwukulturowa przynosi w pierwszej części przetworzony przez pamięć obraz Połocka, rodzinnej miejscowości Antin, widzianego oczami żydowskiej dziewczynki żyjącej w strefie osiedlenia w carskim imperium. Wraz z rodziną młoda Mary, wówczas Maszke/Maryasze, odbyła podróż życia z Europy do Ameryki, uciekając od biedy i antysemityzmu. W Stanach Zjednoczonych przeszła błyskawiczny proces udanej amerykanizacji, opisany z entuzjazmem w głównej części Ziemi Obiecanej. Po publikacji dzieła, będącego kreatywnym odtworzeniem własnego życia na potrzeby amerykańskiej publiczności, Mary Antin stała się celebrytką, przemawiającą na rzecz wschodnioeuropejskich imigrantów i ich wartości dla społeczeństwa amerykańskiego. Doceniali ją nie tylko czytelnicy i słuchacze, ale także politycy, w tym sam prezydent Theodore Roosevelt. Blaski i cienie życia osobistego pisarki odzwierciedlają zarówno amerykańską otwartość, jak i nieuniknione problemy tożsamościowe. W losy Mary Antin włączone jest niezwykłe życie jej męża, wybitnego geologa i paleontologa Amadeusza Grabau, znanego z osiągnięć naukowych w rodzimych Stanach Zjednoczonych, w czasie pierwszej wojny światowej odrzuconego w związku z niemieckim pochodzeniem, ale następnie docenionego w Chinach, gdzie spędził wiele lat życia współtworząc tamtejszą naukę o ziemi. Związek małżeński Mary Antin i Amadeusza Grabau nie przetrwał na skutek wielu wewnętrznych i zewnętrznych okoliczności. Ostatnie dekady życia pisarki przyniosły całkiem nowe próby jej odnalezienia się w amerykańskiej różnorodności. Po sukcesie Ziemi Obiecanej doznała blokady twórczej i nękały ją zaburzenia emocjonalne. Równowagi psychicznej i duchowości poszukiwała w różnych wspólnotach wyznaniowych związanych z chrześcijaństwem lub wschodnim mistycyzmem. Przedstawione w książce Z Połocka do amerykańskiej Ziemi Obiecanej życie i osiągnięcia Mary Antin są zarówno jednostkowym przykładem amerykańskiego sukcesu żydowskiej emigrantki z Europy Wschodniej, jak i uniwersalnym komentarzem do tułaczki tożsamościowej po oderwaniu od korzeni.

Wstęp 7 1 Połock historyczny i zapamiętany 15 Miasto na mapie Europy Wschodniej 16 Dzieciństwo Maryashe/Maszke w sztetlu Połock 25 Antysemityzm w połockich wspomnieniach Maszke 40 2 W drodze do Ameryki 53 Kryzys i marzenie 57 Podroż przez Europę 61 Szesnaście dni na oceanie 65 3 Edukacja Mary 69 Trudne początki 70 Szkoła i amerykanizacja 73 Amerykańskie realia 81 Kontynuacja nauki 86 4 Małżeństwo Mary 91 Amadeusz Grabau, potomek luterańskich pastorów 92 Spotkanie i początki wspólnego życia 95 Powrót do Europy 103 Kryzys i rozstanie państwa Grabau 105 Amadeusz Grabau w Chinach 114 5 Z Ziemią Obiecaną 125 Zamysł i powstawanie Ziemi Obiecanej 129 Na fali sławy 136 Kryzys psychiczny i twórczy 144 6 W poszukiwaniu duchowej wspólnoty 149 Od Maryashe/Maszke do Mary 151 W amerykańskiej różnorodności 160 Farma Gould 164 Meher Baba, mistyk indyjski 170 Antropozofia 174 Zakończenie 179 Wykaz wykorzystanych źródeł 185