Biblia pisarzy, cz. I: Stary Testament, t. 3: Prorocy, poeci i mędrcy

W pierwszej części tomu 3. omówiono księgi prorockie. W języku polskim przez słowa ‘prorok’, ‘prorokować’ rozumiemy zazwyczaj przepowiadanie przyszłości. Inne znaczenie przypisywali im Izraelici. Zadaniem proroka było (…) być głosem Boga upominającego Naród Wybrany, ustami mówiącymi w imieniu Jahwe (…). Znamy imiona kilkudziesięciu proroków, ale wyrocznie tylko szesnastu z nich (czterech wielkich proroków i dwunastu mniejszych). Niektórzy z nich byli utalentowanymi pisarzami, a ich dzieła zawierają piękne pod względem literackim fragmenty poetyckie, jak choćby pieśń o winnicy Izajasza, żale Jeremiasza czy opis ożywionych kości u Ezechiela. W drugiej części tego tomu zajmujemy się księgami mądrościowymi, czyli odnoszącymi się do wątków zarazem dydaktycznych, jak i poetyckich. Do grupy ksiąg mądrościowych z przewagą elementów pouczająco-mądrościowych zaliczamy Syracha, Księgę Mądrości i Księgę Przysłów. Przysłowia należą do gatunku typowego nie tylko dla poezji hebrajskiej, ale i dla całego Wschodu, dlatego ich zbiory znajdujemy również w Biblii (…). Te księgi rzadko były komentowane i cytowane w literaturze, co bynajmniej nie znaczy, że nie posiadają wartości literackiej. Natomiast trzy księgi poetycko-mądrościowe znacząco różniące się między sobą, stanowią wielkie arcydzieła literatury i poruszają ważne tematy ogólnoludzkie. Są to Księgi Hioba, Koheleta i Pieśń nad pieśniami. Księga Hioba to wielka medytacja nad ludzkim cierpieniem. Kohelet, ukrywający się za postacią i imieniem Salomona, zastanawia się nad problemem przemijania. Z kolei Pieśń nad pieśniami to poemat o miłości zarazem mężczyzny do kobiety, jak i miłości Boga: w judaizmie do Izraela, w chrześcijaństwie – do Kościoła. (ze Wstępu ks. Marka Starowieyskiego) W księgach mądrościowych, a także niektórych prorockich, musieliśmy przyjąć nieco inne założenia dotyczące doboru cytowanych tekstów. Ze względu na stosunkowo niewielką liczbę utworów nawiązujących do owych ksiąg, podajemy tu, podobnie jak w innych tomach, liczne parafrazy poetyckie utworów biblijnych lub przekłady tekstów dokonane przez polskich poetów. Pierwszy z tych gatunków był popularny w XIX wieku. Uprawiali go między innymi Kazimierz Brodziński czy Felicjan Faleński. Jeśli zaś chodzi o przekłady ksiąg biblijnych, to tłumaczyli je, choćby ograniczyć się do tych trzech nazwisk, Czesław Miłosz, Roman Brandstaetter czy Harry Duda. Sądzę, że te cztery tomy, zawierające teksty odnoszące się do Ksiąg Starego Testamentu, wykazują, jak wielką miały one wartość dla pisarzy – często laureatów nagrody Nobla – którzy wczytywali się w nie i nawiązywali do nich w swoich utworach. Pismo Święte zawiera bowiem nie tylko fundamentalne zasady wiary dla milionów chrześcijan czy żydów, ale znajdują się w nim wspaniałe dzieła literatury, które stanowiły dla wielu pisarzy natchnienie. Jeśli włączymy do tego grona arcydzieł dzieła muzyczne: opery, oratoria, utwory liturgiczne Kościoła czy Synagogi, dzieła malarstwa i rzeźby o tematyce biblijnej, zrozumiemy, że Biblia stanowi zaiste „wielki kod” kultury europejskiej (fragment Wstępu ks. Marka Starowieyskiego).

Skrócony spis treści Skróty 12 Wstęp 15 O prorokach 19 PROROCY WIĘKSI I. Izajasz 39 II. Jeremiasz i jego krąg 70 III. Ezechiel 150 IV. Daniel 186 PROROCY MNIEJSI I. Ozeasz 260 II. Joel 265 III. Amos 267 IV. Abdiasz 272 V. Jonasz 277 VI. Micheasz 306 VII. Nahum 310 VIII. Habakuk 311 IX. Sofoniasz 315 X. Aggeusz 319 XI. Zachariasz 320 XII. Malachiasz 323 POECI I MĘDRCY I. Literatura mądrościowa 329 II. Księga Hioba 333 III. Księga Koheleta (Eklezjastesa) 394 IV. Pieśń nad pieśniami 454 V. Księga Przysłów 509 VI. Księga Mądrości 519 VII. Księga Syracha (Eklezjastyk) 537 Dodatek – Klucz do duchowej lektury wybranych fragmentów 506 Autorzy 552 Bibliografia 563 Indeks osobowy 573 Indeks miejsc, narodów, postaci i pojęć biblijnych 579 Indeks biblijny 585 Indeks dzieł starożytnych cytowanych bądź wzmiankowanych 591