Pisma wybrane

Niniejsze wydanie zawiera m.in. przekłady następujących dzieł Kasjodora: Krótkie wyjaśnienia do Apokalipsy (Complexiones Actuum Apostolorum et Apocalipsis S. Joannis), O duszy (De anima), O muzyce (Institutiones musicae), Sentencje (Variarum libri XII). Niektóre z dzieł Kasjodora cieszyły się wielkim powodzeniem w średnio­wieczu. Znają je Grzegorz Wielki, czerpie w nich Izydor z Sewilli, Paweł Dia­kon, Raban Maur, później Aurelian z Reomé, Réginon z Prümm, a wielka ilość rękopisów niektórych jego dzieł jak Institutiones świadczy o ich popularności. Została także idea przewodnia jego działalności, że kultura świecka służy do lepszego zrozumienia największego dzieła, Pisma Świętego. I ta jego nauka po­zostaje żywa do dziś. Chociaż Vivarium nie przetrwało pierwszego pokolenia i klasztor zniknął po śmierci założyciela, to jednak ideał jego wskrzeszono w wielkich klasztorach epoki karolińskiej i średniowiecza, a ideał klasztoru-instytutu naukowego, biblioteki i skryptorium przejęli później mnisi benedyktyńscy. (…) (fragment Wprowadzenia ks. prof. Marka Starowieyskiego) Kasjodor (Flavius Magnus Aurelius Cassiodorus Senator) (ok. 485-580), pisarz, historyk, filozof i teolog chrześcijański. Urodził się w zamożnej rodzinie patrycjuszowskiej, otrzymał wszechstronne klasyczne wykształcenie, prawdopodobnie w Rzymie. Na dworze władców ostrogockich (głównie Teodoryka Wielkiego) w Rawennie pełnił wysokie stanowiska urzędnicze, z funkcją dowódcy gwardii królewskiej włącznie. Zwalczał wpływy bizantyjskie i próby restauracji Cesarstwa Rzymskiego. Po zdobyciu Rawenny przez cesarza Belizariusza, został wywieziony do Konstantynopola. Po powrocie z niewoli, przeniósł się do rodzinnej Kalabrii i zajął działalnością naukową i pisarską. W roku 538 założył klasztor Vivarium wg reguły benedyktyńskiej. Mnisi zbierali tam i kultywowali intelektualne pozostałości po rzymskiej cywilizacji, m.in. przepisując starożytne rękopisy. Najważniejsze dzieła: De Origine actibusque Gothorum, ok. 550 (wyd. polskie: Kasjo­dor i Jordanes. Historia gocka, czyli scytyjska Europa, tłum. E. Zwolski, 1984), Historia Ecclesiastica Tripartita, Variarum libri XII, ok. 538 (wyd. polskie, Variae, tłum. A. Kołtunowska, R. Sawa, 2015), De anima, ok. 540 (wyd. polskie: O duszy, tłum. J. Januszewski, 2022), Institutiones, ok. 580 (wyd. polskie, fragment: O muzyce, tłum. L. Dyka, 2015), Expositio Psalmorum, Complexiones actuum Apostolorum et Apocalipsis s. Joannis, ok. 580 (wyd. polskie: Krótkie wyjaśnienia do Apokalipsy św. Jana, tłum. D. Budzanowska-Weglenda, 2022), De orthographia, ok. 580. Jego twórczość wpłynęła znacząco na życie intelektualne i szkolnictwo w średniowieczu.

Wykaz skrótów 7 Zagadnienia wstępne 9 ks. Marek Starowieyski Flavius Magnus Aurelius Cassiodorus Senator – Życie i twórczość Kasjodora 11 I. Urzędnik i polityk 13 II. Vivarium  16 II.1. Klasztor Vivarium 16 II.2. Vivarium – ośrodek naukowy 19 Idee stojące u podłoża Vivarium 19 Organizacja Vivarium 21 III. Znaczenie i wpływ Kasjodora 26 Święty Kasjodor 29 IV. Twórczość Kasjodora 30 IV.1. Dzieła historyczne 30 IV.2. Dzieła teologiczno-egzegetyczne 32 IV.3. Dzieła inne 34 V. Bibliografia ogólna 35 ks. Mikołaj Lohr Studia o Kasjodorze 39 I. Kasjodora klasztor Vivarium 43 I.1. Geneza Vivarium 44 I.2. Vivarium i jego charakter 48 I.3. Środki naukowe i program pracy naukowej Vivarium 51 II. Sztuki wyzwolone 63 II.1. Problematyka sztuk wyzwolonych w pismach Kasjodora 63 II.1.1 Zagadnienia metodologiczne sztuk wyzwolonych 64 II.1.2. Gramatyka 68 II.1.3. Retoryka 69 II.1.4 Dialektyka 71 II.1.5 Arytmetyka 76 II.1.6 Muzyka 78 II.1.7 Geometria 80 II.1.8 Astronomia 81 II.2. Zagadnienia z teorii sztuk wyzwolonych w pismach Kasjodora 85 Wstęp 85 II.2.1. Terminologia na określenie sztuk wyzwolonych 89 II.2.2. Nauki wchodzące w zakres sztuk wyzwolonych i ich podział na artes i disciplinae 93 Nauki wchodzące w zakres sztuk wyzwolonych 93 Podział sztuk wyzwolonych na artes i disciplinae 96 II.2.3. Sztuki wyzwolone a nauki teologiczne 102 Zakończenie 106 III. Zagadnienia muzyki w pismach Kasjodora i ich źródła 109 III.1. Zagadnienia muzyki 111 III.1.1. Definicje muzyki 111 III.1.2. Niektóre zagadnienia z teorii muzyki 113 III.1.3. Rodzaje muzyki 117 III.1.4. Właściwości muzyki 121 III.2. Źródła zagadnień muzyki 123 IV. Zagadnienia logiczne w pismach Kasjodora 127 IV.1. Definicje i podział filozofii. Objaśnienie Isagogi 131 IV.2. Objaśnienie Kategorii 136 IV.3. Objaśnienie Perihermeneias 139 IV.4. Sylogistyka i formy dowodzenia stosowane w retoryce 141 IV.4.1. Sylogistyka 141 Dziewięć trybów figury pierwszej 142 Cztery tryby figury drugiej 145 Sześć trybów figury trzeciej 146 Postacie sylogizmu hipotetycznego 147 IV.4.2. Formy dowodzenia stosowane w retoryce 150 IV.5. Definicje 155 IV.6. Objaśnienie Topik 159 V. Zagadnienia arytmetyki w pismach Kasjodora 165 Wstęp 165 V.1. Arytmetyka a inne nauki matematyczne 168 V.2. Definicje i podstawowe pojęcia arytmetyki 172 V.3. Natura i właściwości liczb 178 V.4. Symbolika liczb 188 Zakończenie 191 Ks. bp Jacek Jezierski Ks. Mikołaj Lohr (1913–1992) – kapłan lwowski, doktor filozofii, profesor Hozjanum 193 Bibliografia prac ks. Mikołaja Lohra 196 Wybór pism Dominika Budzanowska-Weglenda Krótkie wyjaśnienia do Apokalipsy św. Jana 201 Wstęp 203 Przekład 207 ks. Jarosław Januszewski O duszy 223 Wstęp 225 Przekład 235 ks. Lucjan Dyka Zasady muzyki Wielkiego Aureliusza Kasjodora 281 Wstęp 283 Przekład 295 ks. Krzysztof Burczak Sentencje Kasjodora 301 Wstęp 303 Przekład 305 Dodatek Epilog 322 Hanna Malewska Ortografia 323 Indeks biblijny 348 Indeks nazw ludów, nazw własnych i geograficznych 351 Indeks osobowy 354