ebook Dobra krew Henryk Sienkiewicz między szlacheckim protorasizmem stanowym a rasizmem klasowym (Trylogia i powieści współczesne) Paweł Wiktor Ryś

Name: Dobra krew
SKU: 1E8494D2EB
Price: 40.35 PLN
Availability: InStock
Author: Paweł Wiktor Ryś
ISBN: 9788323569695

Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego

Rok wydania: 2025

Monografia poświęcona jest problematyce urasowienia podziałów społecznych w sześciu powieściach Henryka Sienkiewicza, tj. w Trylogii „historycznej”: \"Ogniem i mieczem\" (1884), \"Potopie\" (1886) i \"Panu Wołodyjowskim\" (1888), oraz w tzw. „trylogii współczesnej”: Bez dogmatu (1890), \"Rodzinie Połanieckich\" (1895) i \"Wirach\" (1910). Przyjrzenie się tym utworom w kontekście różnych form splotu klasy i „rasy” prowadzi do wniosku, że chociaż pisarz „tylko” rekonstruował szlachecki protorasizm stanowy, to jednocześnie nie był wolny od rasizmu klasowego.

******

\'Good Blood\': Henry Sienkiewicz Between Noble State Proto-racism and Class Racism (Trilogy and Contemporary Novels)

The monograph is devoted to the problem of racist social divisions in six novels written by Henryk Sienkiewicz, i.e. \'historical\' Trilogy: \'With Fire and Sword\' (1884), \'The Deluge\' (1886) and \'Sir Michael\' (1888), as well as in so-called \'contemporary trilogy\': \'Without Dogma\' (1890), \'The Polaniecki Family\' (1895) and \'Whirpools\' (1910). Looking at these works in the context of different forms of class and \'race\' intertwined leads to the conclusion that although the writer \'only\' reconstructed the noble state proto-racism, at the same time he was not free from class racism.

Spis treści ebooka Dobra krew

Zamiast wstępu 13

CZĘŚĆ PIERWSZA
Przyczynek do historycznej teorii wiedzy (z powodu dwóch trylogii Henryka Sienkiewicza)
Rozdział I. O szlacheckim protorasizmie stanowym i jego
wątpliwym związku z sarmackim mitem etnogenetycznym 21
Sarmacki mit etnogenetyczny 27
Szlachecki protorasizm stanowy – przykłady 32
Wnioski 42

Rozdział II. Sarmatyzm i teoria podboju (na polskim gruncie) – dalsze uściślenia 44
Kilka uwag o sarmatyzmie 44
O powstaniu tzw. teorii podboju (najazdu) 46
Teoria podboju w wieku XIX 53

Rozdział III. Henryk Sienkiewicz w świetle dotychczasowych rozważań (szlachecki protorasizm stanowy, sarmatyzm i teoria podboju) 62
Sienkiewicz wobec szlacheckiego protorasizmu
stanowego (i rasizmu klasowego) – wstępne
rozpoznanie 62
Sienkiewicz a sarmatyzm 70
Sienkiewicz a dziewiętnastowieczna teoria podboju 75
Dopowiedzenie: Kilka uwag o tzw. „przełomie” w życiu
i twórczości Sienkiewicza 83

Rozdział IV. Kategoria „rasy” (ze szczególnym uwzględnieniem wieku XIX i twórczości Sienkiewicza) 89
„Semantyka rasy” (w drugiej połowie XIX i na początku
XX wieku) według Tadeusza Budrewicza 95
Kręgi semantyczne „rasy” w twórczości Henryka
Sienkiewicza – zarys ogólny 98

Rozdział V. Kryteria „rasowo-antropologiczne” i stosunek Sienkiewicza do nich 104
Wskaźnik cefaliczny 105
Kąt(y) twarzy 108
Objętość czaszki i waga mózgowia 109
Sienkiewiczowski stosunek do kryteriów „rasowo-
-antropologicznych” albo Sienkiewicz Peschlem
podszyty 111

Rozdział VI. Rasizm klasowy i terminy pokrewne. Próba
uporządkowania pojęć 125
Rasizm klasowy (według Étienne’a Balibara) 126
Rasizm klasowy (według Enza Traversa) 128
Pojęcie rasizmu klasowego w polskiej nauce i debacie
publicznej 129
Dehumanizacja 131
Rasizm inteligencji (według Pierre’a Bourdieu) 133
Rasizm kulturowy (według Jamesa M. Blauta) 135
Klasizm 137
Chamofobia 139
Wnioski 141

Rozdział VII. Poczet dziewiętnastowiecznych
teoretyków rasizmu klasowego 142
Linia angielska 144
1) Thomas Robert Malthus 144
2) Herbert Spencer 147
Dygresja: Charles Darwin a socjaldarwinizm 151
3) Francis Galton 154
Linia francuska 158
1) Arthur de Gobineau 158
2) Hippolyte Taine 165
Dygresja: Tainowska \"La Révolution, l’anarchie\" a
Sienkiewicz 168
3) Gustave Le Bon 171
Dygresja: Le Bon i „rasa” podhalańska 176
4) Georges Vacher de Lapouge 178
Linia polska? O trzech lekarzach-antropologach 184
1) Władysław Olechnowicz 185
2) Julian Talko-Hryncewicz 187
3) Leon Rutkowski 190
Wnioski 192
Dodatek: Rasizm klasowy w polskiej antropologii
dwudziestolecia międzywojennego i… twórczość
Sienkiewicza 194

CZĘŚĆ DRUGA
Antropologia Sienkiewiczowska (na przykładzie dwóch trylogii)
Rozdział VIII. „Zacna to krew”. O \"Ogniem i mieczem\" 203
Urasowienie dychotomii „pana”/„chama” 207
Dziedziczenie cech 210
Fizjonomia 213
Krew 218
Esencjalizowanie plebejskości 221
Dehumanizacja 225
Boski porządek 230
Zagłoba i Bohun – dwa bratanki, dwa symulakry 234
Wnioski 244

Rozdział IX. „Przyrodzone usposobienie szlachty do wojny”? O \"Potopie\" 248
Lud jako (względnie pozytywne) tło dla szlachty 249
„Wielka krew” a wygląd fizyczny i cechy
osobowościowe 262
Szlachecka (nie)równość 270
Dzikość niejedno ma imię 276
Wnioski 284

Rozdział X. „[…] taka była w ówczesnych ludziach cześć dla krwi znamienitej”. O \"Panu Wołodyjowskim\" 286
„Popłynęła krew ze mnie, popłynęła z Dydiuka,
pomieszała się i poszła jednym strumieniem w morze”
288
„To jest wielka pani – myślał sobie – która duszę
musi mieć wspaniałą!” 295
„[…] bom też nie jakowyś Scyta ani Tatarzyn, ani
dzik” 299
Dwa „krwawe” zbliżenia: Azja Tuhaj-bejowicz i Zydor
Luśnia 307
Wnioski 315

Rozdział XI. „Z jednej strony wykwit albo może i przekwit kultury, z drugiej strony absolutne
barbarzyństwo […]”. O \"Bez dogmatu\" 318
„Rasa przeżyta” 321
„Zwierzęce potrzeby, apetyty, namiętności” 326
„Pośrednie ogniwa”, czyli szlachcic mieszczaninem 329
Na granicach „trójpodziału” 331
„Rasowość” a piękno fizyczne 336
Poglądy społeczne Płoszowskiego a poglądy
Sienkiewicza, czyli wnioski z lektury Bez dogmatu 341

Rozdział XII. „[…] bo się w niej odezwał instynkt całych pokoleń”. O \"Rodzinie Połanieckich\" 244
Pojęcie „rasy” 349
Wygląd fizyczny 352
Duchowe (?) parweniuszostwo 355
Instynkty klasowe 365
Aryjskość 371
Dwie drogi Sienkiewicza, czyli wnioski z lektury
\"Rodziny Połanieckich\" (z nieustającym odwołaniem do
\"Bez dogmatu\" i wcześniejszych utworów
współczesnych) 378

Rozdział XIII. „Zatem czysta chłopska krew?”. O \"Wirach\" 383
„Rasowość” a anatomia 386
„Rasa”, krew i dziedziczne instynkty 392
Hanka – „nobilitacja polskiego chłopa” czy „ponure
wnioski”? 397
Socjalizm w fizjonomiczno-biologicznym sosie 402
W wirach sprzeczności, czyli podsumowanie 410

Zamiast zakończenia: wstęp do dalszych badań? 414

Podziękowania 426
Nota edytorsko-bibliograficzna 428
Bibliografia 430
Summary 471
Indeks osób 475