Trzy Skarby. Motywy buddyjskie w kulturze polskiej

Studia prezentowane w tej pracy powstawały przez wiele lat w różnych sytuacjach komunikacyjnych. Czasami były to tezy badawcze dyskutowane na szerszym forum literaturoznawczym lub religioznawczym (konferencje naukowe), innym razem były to tematy konwersatoriów kulturoznawczych (własne zajęcia dydaktyczne), czasami wreszcie były elementami solilokwiów, które odbywaliśmy w sobie, a potem je zapisywaliśmy, licząc na to, że przebudujemy współczesną postać polonistyki, uwalniając się od jej pęt w tradycyjnych ujęciach i zagadnieniach. Wspólnym mianownikiem prezentowanych tutaj artykułów jest dla nas szeroki, nieco metaforyczny termin Trzy Skarby występujący w znaczeniu buddyjskim jako synonim Buddy (najwyższego celu dążeń ludzi, istoty doskonałej), Dharmy (buddyjskiej nauki soteriologicznej, filozoficznej, etycznej, psychologicznej i estetycznej) i Sangi (wspólnoty praktykujących tę duchowość). Termin Trzy Skarby organizuje nasze myślenie w tym sensie, że zamierzamy pisać o jego składnikach w polskich kontekstach kulturowych, wśród których pojawiać się będą tak ścieżki kulturoznawstwa, jak i literaturoznawstwa. Przedkładamy zatem Czytelnikom książkę „Trzy Skarby”, zastrzegając się, że powstają już pewnie osobne rozważania o obecności motywów buddyjskich w polskiej literaturze, odrębne rozprawy religioznawcze o przejawach buddyjskiego życia duchowego czy oddzielne analizy dotyczące aspektów filozoficznych czy psychologicznych nauk buddyjskich. Nasza rola w tej książce polega na próbie realizacji interdyscyplinarnego dyskursu buddologicznego, który wywoływali swego czasu Stanisław Scheyer, Eugeniusz Słuszkiewicz czy Marek Mejor. Liczymy na to, że choć nasze rozważania może i nie „przyniosą pożytku niezliczonym czującym istotom”, to jednak choć trochę przysłużą się rozjaśnieniu kwestii literaturoznawczych dotyczących buddyzmu (Ze Wstępu).

Wstęp 5 I. Konteksty religijne i poetyka tekstów buddyjskich Daniel Kalinowski, Słowo przedstawiane. Wokół dalekowschodniego buddyjskiego malarstwa i kaligrafii 11 Daniel Kalinowski, Pismo, pamięć i dźwięk. O buddyjskiej mantrze słów kilka 25 Adela Kuik-Kalinowska, Daniel Kalinowski, Trzy wersy, które nazywają świat 41 Adela Kuik-Kalinowska, Daniel Kalinowski, Słowa ponad słowami. Koany jako „teksty” religii i kultury 73 Adela Kuik-Kalinowska, Teishõ, mowa Dharmy, mondo. „Teksty” religijne i retoryczne 89 Daniel Kalinowski, „Bajkowy” świat Dharmy. Poetyka i wartości dżatak 105 Daniel Kalinowski, Buddyjskie przewodniki dobrej śmierci 125 Daniel Kalinowski, Miłość tantryczna. Instruktaż i cele absolutne 139 II. W stronę kultury literackiej buddyzmu w Polsce Adela Kuik-Kalinowska, Narkotyczny buddyzm amerykański 157 Daniel Kalinowski, Polska kontrkultura w aspekcie buddyjskim 177 Daniel Kalinowski, Oficyny buddyjskie w Polsce. Rekonesans 195 Daniel Kalinowski, Czasopisma buddyjskie w Polsce 209 Zakończenie Daniel Kalinowski, Konflikt i koegzystencja. Spotkanie buddyzmu i kultury Zachodu 235 Nota bibliograficzna 259