Obywatelstwo to temat coraz częściej podejmowany w debacie publicznej. W Polsce od lat narzekamy na jakość obywateli, utożsamiając obywatelstwo z uczestnictwem w wyborach. Tymczasem – jak pokazuje książka Jacka Raciborskiego – jest to zjawisko wieloaspektowe. Status obywatelski oznacza przynależność państwową jednostki, przypisany jej zestaw praw, wolności i obowiązków oraz uczestnictwo w życiu wspólnoty politycznej. Obywatelstwo współczesne to także bardzo silna tożsamość zbiorowa. Autor szczególną uwagę zwraca na kwestie związane z partycypacją wyborczą, kompetencją i tożsamością obywatelską, starając się wyjaśnić wyraźne w Polsce deficyty obywatelskości. Przeciwstawia się obiegowej diagnozie śmiertelnego kryzysu państwa i w końcówce książki broni tezy: państwo współczesne jest potężne jak nigdy w dotychczasowej historii. A największym obrońcą państwa jest naród obywatelski.

Wstęp 9 Podziękowania 15 Rozdział 1. Obywatel w państwie i w społeczeństwie obywatelskim 19 Historyczne wzorce obywatelstwa 19 Wzorce starożytności 22 Wzorce średniowiecza 26 Nowożytne dylematy obywatelstwa 29 Egzemplifikacja: dwie nowożytne republiki 32 O cykliczności wzorców 36 Dwie postaci społeczeństwa obywatelskiego 38 Wymiary demokratycznego obywatelstwa i ich rekonfiguracja 45 Deterytorializacja obywatelstwa 47 Prawa i obowiązki 48 Partycypacja 49 Tożsamość 50 W obronie tradycyjnego sensu pojęcia obywatel 51 Rozdział 2. Obywatel, obywatelstwo polskie – aspekty prawne 55 Definiowanie instytucji obywatelstwa 55 Reguły uznania 61 Dygresja porównawcza: reguły uznania w republikach nadbałtyckich 71 Prawa, wolności i obowiązki obywatelskie 76 Terminologia i klasyfikacja 76 Specyfikacja najważniejszych praw obywatelskich 82 Obowiązki obywatelskie 103 Rowność obywatelstwa 106 Obywatelstwo europejskie 112 Zamiast podsumowania 116 Rozdział 3. Obywatel jako wyborca 119 Absencja wyborcza a postawy wobec systemu 120 Sens wyborów w świadomości jednostek a uczestnictwo w wyborach 126 Obywatel antypartyjny 134 Reguły wyborów a zachowania wyborcze 136 Elementy wyjaśnienia i spekulacje 145 Rozdział 4. Obywatelstwo jako tożsamość 157 Narodziny tożsamości obywatelskiej 157 Koncepcje tożsamości indywidualnej i zbiorowej 161 Tożsamość zbiorowa 164 Tożsamość obywatelska 169 Aspekt zbiorowy tożsamości obywatelskiej 174 Stawanie się obywatelem i kwestia legitymizacji 178 To ja – obywatel! 183 Poczucie przynależności państwowej 187 Świadomość praw i obowiązków 189 Przynależność do wspólnot obywatelskich 193 Podsumowanie 195 Rozdział 5. Wiedza obywatelska a demokracja 197 Wprowadzenie: co obywatel wiedzieć powinien 197 Wiedza obywatelska: wskaźniki i zagadnienie pomiaru 206 Wiedza obywatelska Polaków: zróżnicowanie i podstawowe determinanty 211 Aspekt praktyczny oraz konkluzje 222 Rozdział 6. Europa jako imperium. Szanse projektu kosmopolitycznego obywatelstwa 227 Kryzys obywatelstwa państwowego 228 Standardowy model obywatelstwa kosmopolitycznego i jego krytyka 230 Koncepcja kosmopolityzmu Ulricha Becka 233 Unia Europejska jako imperium 235 Obywatel Europy kosmopolitycznej 240 Stwarzanie demokratycznej Europy kosmopolitycznej 244 Rozdział 7. Państwo i lud: relacje stare i nowe 251 Koniec państwa? 253 Siła państwa w kryzysie 256 Siła państwa w czasie zwykłym 259 Czego chce lud? 265 Lud w działaniu? 274 Podsumowanie 279 Bibliografia 281 Indeks nazwisk 299

Koszyk

Obywatelstwo w perspektywie socjologicznej