Chirurgia stomatologiczna i szczękowo-twarzowa Tom 4

Czwarty tom nowoczesnego podręcznika poświęconego chirurgii stomatologicznej i szczękowo-twarzowej koncentruje się na onkologii obszaru głowy i szyi oraz wybranych schorzeniach neurologicznych manifestujących się w obrębie twarzoczaszki. Publikacja przedstawia aktualny stan wiedzy dotyczący biologii nowotworów, ich diagnostyki oraz współczesnych metod leczenia stosowanych w obrębie jamy ustnej i struktur twarzoczaszki. W książce omówiono szerokie spektrum zagadnień klinicznych – od patomorfologii i klasyfikacji nowotworów, poprzez nowotwory jamy ustnej, warg i skóry, aż po zmiany rozwijające się w obrębie masywu szczękowo-sitowego. Szczególne miejsce zajmuje problematyka nowotworów hematologicznych, mięsaków tkanek miękkich i kości oraz przerzutów nowotworowych do struktur głowy i szyi, które wymagają wnikliwej diagnostyki i interdyscyplinarnego postępowania terapeutycznego. Autorzy przedstawiają również współczesne metody leczenia onkologicznego, w tym radioterapię, chemioterapię, terapie ukierunkowane molekularnie oraz immunoterapię, a także szczegółowo omawiają zagadnienia chirurgii rekonstrukcyjnej po zabiegach resekcyjnych. W publikacji zaprezentowano zarówno klasyczne techniki rekonstrukcyjne, jak i nowoczesne rozwiązania wykorzystujące planowanie cyfrowe i technologie trójwymiarowe. Istotnym uzupełnieniem tomu są rozdziały dotyczące rekonstrukcji twarzy i jamy ustnej u dzieci i młodzieży, chirurgii oczodołu, przeszczepień narządów szyi oraz allotransplantacji twarzy – zagadnień należących do najbardziej zaawansowanych obszarów współczesnej chirurgii rekonstrukcyjnej. Publikacja porusza również problem neuralgii nerwów czaszkowych oraz zespołów bólowych twarzoczaszki, które często stanowią wyzwanie diagnostyczne w praktyce lekarza dentysty i chirurga szczękowo-twarzowego. Podręcznik przygotowany przez zespół wybitnych specjalistów z różnych dziedzin medycyny stanowi kompleksowe opracowanie łączące podstawy teoretyczne z praktyką kliniczną i aktualnymi standardami postępowania diagnostyczno-terapeutycznego. Książka jest przeznaczona przede wszystkim dla lekarzy dentystów, chirurgów stomatologicznych i szczękowo-twarzowych, lekarzy w trakcie szkolenia specjalizacyjnego, a także wszystkich specjalistów zajmujących się diagnostyką i leczeniem chorób obszaru głowy i szyi.

19. Nowotwory jamy ustnej Andrzej Marszałek 1 19.1. Wprowadzenie 1 19.1.1. Rozpoznanie patomorfologiczne 1 19.2. Klasyfikacja nowotworów według WHO 3 19.3. Nowotwory złośliwe 6 19.3.1. Rak płaskonabłonkowy jamy ustnej 6 19.3.2. Złośliwe guzy zębopochodne 7 19.3.3. Złośliwe guzy kości i chrząstki masywu szczękowo-twarzowego 9 19.3.4. Złośliwe guzy nabłonkowe ślinianek 10 Piśmiennictwo 13 20. Nowotwory złośliwe skóry Andrzej Kurylcio 15 20.1. Nieczerniakowe nowotwory skóry 15 20.1.1. Rak podstawnokomórkowy, rak kolczystokomórkowy 15 20.1.2. Inne nieczerniakowe nowotwory skóry (NMSC) 27 20.2. Czerniak skóry (melonama) 30 20.2.1. Etiopatogeneza 30 20.2.2. Diagnostyka 30 20.2.3. Ocena stopnia zaawansowania klinicznego. Czynniki rokownicze 33 20.2.4. Leczenie 37 20.2.4. Czerniak błon śluzowych 39 Piśmiennictwo 45 21. Nowotwory jamy ustnej i warg Grażyna Wyszyńska-Pawelec 47 21.1. Nowotwory jamy ustnej 47 21.1.1. Epidemiologia i etiologia 48 21.1.2. Objawy kliniczne raka jamy ustnej 49 21.1.3. Diagnostyka 51 21.1.4. Leczenie 54 21.1.5. Rokowanie 69 21.2. Nowotwory warg 69 21.2.1. Epidemiologia i etiologia 69 21.2.2. Budowa histologiczna 70 21.2.3. Objawy kliniczne nowotworów warg 70 21.2.4. Diagnostyka 71 21.2.5. Ocena kliniczna 71 21.2.6. Diagnostyka obrazowa 71 21.2.7. Ocena histologiczna 71 21.2.8. Leczenie 72 21.2.9. Rokowanie 75 21.3. Rola chirurga stomatologicznego i szczękowo-twarzowego w diagnostyce i leczeniu nowotworów jamy ustnej, głowy i szyi 76 21.4. Podsumowanie 76 Piśmiennictwo 77 22. Nowotwory masywu szczękowo-sitowego Grażyna Wyszyńska-Pawelec 79 22.1. Epidemiologia i etiologia 80 22.2. Objawy 80 22.3. Diagnostyka 82 22.4. Leczenie 84 22.4.1. Leczenie chirurgiczne 85 22.5. Rokowanie 93 Piśmiennictwo 93 23. Nowotwory hematologiczne z manifestacją w obrębie głowy i szyi 95 23.1. Przewlekła białaczka limfocytowa/chłoniak z małych limfocytów Ewelina Grywalska 95 23.1.1. Wstęp 95 23.1.2. Epidemiologia i patogeneza 95 23.1.3. Prezentacja kliniczna 95 23.1.4. Nieprawidłowości laboratoryjne 97 23.1.5. Przebieg kliniczny 97 23.1.6. Leczenie 98 Piśmiennictwo 99 23.2. Ostra białaczka/chłoniak limfoblastyczny Ewelina Grywalska 100 23.2.1. Wstęp 100 23.2.2. Epidemiologia i patogeneza 100 23.2.3. Prezentacja kliniczna 100 23.2.4. Nieprawidłowości laboratoryjne 105 23.2.5. Przebieg kliniczny 106 23.2.6. Leczenie 106 Piśmiennictwo 106 23.3. Choroby rozrostowe układu krwiotwórczego i limfoidalnego z uwzględnieniem populacji pediatrycznej Ewelina Grywalska, Joanna Zawitkowska 107 23.3.1. Wprowadzenie 107 23.3.2. Etiopatogeneza 108 23.3.3. Manifestacja kliniczna 108 23.3.4. Diagnostyka 108 23.3.5. Krótka charakterystyka poszczególnych typów białaczek 109 23.3.6. Współpraca lekarzy stomatolog–hematolog 111 Piśmiennictwo 113 24. Mięsaki tkanek miękkich i kości rejonu głowy i szyi Grażyna Wyszyńska-Pawelec 117 24.1. Mięsaki tkanek miękkich rejonu głowy i szyi 117 24.1.1. Tłuszczakomięsak (liposarcoma) 118 24.1.2. Włókniakomięsak (fibrosarcoma) 120 24.1.3. Mięsak naczyń krwionośnych (angiosarcoma) 121 24.1.4. Mięśniakomięsak gładkokomórkowy (leiomyosarcoma) 122 24.1.5. Mięśniakomięsak prążkowano-komórkowy (rhabdomyosarcoma) 123 24.1.6. Mięsak maziówkowy (synovial sarcoma) 125 24.1.7. Niezróżnicowany pleomorficzny mięsak (undifferentiated pleomorphic sarcoma) 126 24.1.8. Złośliwy nowotwór osłonek nerwów obwodowych (malignant peripheral nerve sheath tumour) 128 24.1.9. Mięsak Kaposiego (Kaposi sarcoma) 128 24.2. Mięsaki kości rejonu głowy i szyi 130 24.2.1. Mięsak kościopochodny (osteosarcoma) 131 24.2.2. Chrzęstniakomięsak (chondrosarcoma) 134 24.2.3. Mięsak Ewinga (Ewing sarcoma) 136 24.2.4. Złośliwy guz olbrzymiokomórkowy kości (malignant giant cell tumour) 137 Piśmiennictwo 139 25. Przerzuty nowotworowe do rejonu głowy i szyi Grażyna Wyszyńska-Pawelec 141 25.1. Przerzuty nowotworowe do oczodołu 143 25.1.1. Epidemiologia 143 25.1.2. Objawy 143 25.1.3. Diagnostyka 143 25.1.4. Diagnostyka różnicowa 144 25.1.5. Leczenie 144 25.1.6. Rokowanie 144 25.2. Przerzuty nowotworowe do jamy ustnej i kości szczękowych 145 25.2.1. Epidemiologia 145 25.2.2. Objawy 145 25.2.3. Diagnostyka 145 25.2.4. Diagnostyka różnicowa 146 25.2.5. Leczenie 146 25.2.6. Rokowanie 146 25.3. Przerzuty nowotworowe z odległych ognisk do węzłów chłonnych szyjnych 147 25.3.1. Epidemiologia 147 25.3.2. Objawy 147 25.3.3. Diagnostyka 148 25.3.4. Diagnostyka różnicowa 149 25.3.5. Leczenie 149 25.3.6. Rokowanie 149 Piśmiennictwo 149 26. Chirurgia onkologiczna oczodołu 151 26.1. Wybrane aspekty kliniczne, diagnostyczne i chirurgicznego leczenia nowotworów oczodołu Klaudiusz Łuczak, Kamil Nelke 151 26.1.1. Wstęp 151 26.1.2. Anatomia chirurgiczna i topograficzna oczodołów 152 26.1.3. Guzy i nowotwory oczodołów 159 26.1.4. Badanie i diagnostyka zmian patologicznych oczodołu 167 26.1.5. Symptomatologia guzów oczodołu 168 26.1.6. Dostępy chirurgiczne do zmian patologicznych i rozrostowych oczodołu 170 26.1.7. Zabiegi związane z usunięciem gałki ocznej 174 26.1.8. Zabiegi rekonstrukcyjne po operacjach nowotworów oczodołu 175 26.1.9. Powikłania w chirurgicznym leczeniu guzów oczodołu 175 26.2. Guzy i nowotwory oczodołu – metody leczenia Klaudiusz Łuczak 176 26.2.1. Guzy i nowotwory naczyniowe oczodołu 177 26.2.2. Złośliwe rozrosty wywodzące się z tkanki naczyniowej 187 26.2.3. Guzy torbielowate oczodołu 190 26.2.4. Guzy gruczołu łzowego i dróg łzowych 197 26.2.5. Pierwotne guzy pochodzenia nerwowego oczodołu 203 26.2.6. Guzy pochodzenia mezenchymalnego oczodołu 219 26.2.7. Mięsaki oczodołu 223 26.2.8. Guzy oczodołu związane ze schorzeniami hematolimfoproliferacyjnymi 228 26.2.9. Wtórne guzy oczodołu. 232 26.2.10. Guzy przerzutowe do oczodołów u dzieci i dorosłych. 238 26.2.11. Podsumowanie 239 Piśmiennictwo 239 27. Rekonstrukcje twarzy i jamy ustnej u dzieci i młodzieży Krzysztof Dowgierd, Łukasz Krakowczyk, Maciej Borowiec, Martyna Dowgierd 245 27.1. Koncepcja rekonstrukcji funkcjonalno-estetycznej twarzy i jamy ustnej u dzieci – filozofia interdyscyplinarna 247 27.2. Piramida rekonstrukcyjna zgryzowo-twarzowa 248 27.3. Wzrost części twarzowej czaszki 250 27.3.1. Teoria funkcjonalna matrycy według Mossa 250 27.3.2. Koncepcja wzrostu kości 251 27.4. Remodelowanie i przemieszczenie kości czaszkowo-twarzowych 252 27.5. Podstawa czaszki i regiony wzrostowe twarzoczaszki 253 27.5.1. Neurokranium – sklepienie czaszki 253 27.5.2. Neurokranium – podstawa czaszki 253 27.5.3. Kompleks nosowo-szczękowy 254 27.5.4. Żuchwa 254 27.6. Nieprawidłowy wzrost i rozwój twarzy 257 27.6.1. Radioterapia 257 27.6.2. Chirurgia endoskopowa zatok przynosowych (FESS) 257 27.6.3. Podsumowanie 258 27.7. Rekonstrukcje onkologiczne 259 27.7.1. Rekonstrukcja żuchwy 260 27.7.2. Rekonstrukcja szczęki i środkowego piętra twarzy 261 27.8. Wolne płaty w chirurgii rekonstrukcyjnej 262 27.8.1. Płat z kłykcia przyśrodkowego kości udowej (medial femoral condyle flap – MFCF) 269 27.8.2. Płat z mięśnia smukłego uda (gracilis flap, muscular/myocutaneous gracilis flap) 271 27.9. Rodzaje płatów – wskazania do rekonstrukcji poszczególnych ubytków. Charakterystyka populacji dziecięcej 273 27.10. Technika wykonywania mikrozespoleń naczyniowych i ocena średnicy zespalanych naczyń 274 27.11. Wady czaszkowo-twarzowe – wady rozwojowe oraz wady towarzyszące zespołom genetycznym (połowiczy niedorozwój twarzy, choroba Romberga, deformacje porozszczepowe, porażenie nerwu twarzowego) 275 27.12. Rekonstrukcje nerwu twarzowego u dzieci 276 27.13. Wtórne deformacje po zabiegach rekonstrukcyjnych opartych na mikrozespoleniach naczyniowych 277 27.14. Grupy wiekowe pacjentów i możliwości rekonstrukcji w poszczególnych grupach 278 27.15. Profilaktyka i leczenie niepowodzeń po rekonstrukcjach mikronaczyniowych u dzieci 279 27.16. Planowanie wirtualne w rekonstrukcjach twarzoczaszki u dzieci 280 27.16.1. Ograniczenia i wyzwania planowania wirtualnego u dzieci 282 27.16.2. Algorytm decyzyjny stosowania planowania wirtualnego w rekonstrukcjach twarzoczaszki u dzieci. 283 27.17. Wnioski 284 Piśmiennictwo 285 28. Zastosowanie radioterapii w leczeniu nowotworów okolicy szczękowo-twarzowej Aleksandra Kozłowska 287 28.1. Wstęp 287 28.2. Współczesna radioterapia – informacje podstawowe 288 28.2.1. Dawka i sposoby frakcjonowania 288 28.2.2. Radioterapia radykalna 288 28.2.3. Radioterapia paliatywna 288 28.2.4. Teleradioterapia i współczesne techniki radioterapii 288 28.2.5. Proces planowania i realizacja napromieniania 290 28.2.6. Brachyterapia 291 28.2.7. Terapia izotopowa 291 28.3. Terapia nowotworów nabłonkowych obszaru głowy i szyi 292 28.3.1. Samodzielna radioterapia 293 28.3.2. Radioterapia pooperacyjna 293 28.3.3. Radiochemioterapia 293 28.3.4. Chemioterapia i leczenie ukierunkowane molekularnie 294 28.3.5. Odczyny popromienne 294 28.4. Terapia nowotworów nabłonkowych obszaru głowy i szyi – część szczegółowa 295 28.5. Terapia nowotworów nienabłonkowych obszaru głowy i szyi 297 28.6. Wznowa lokoregionalna – leczenie ratunkowe 297 Piśmiennictwo 298 29. Podstawy leczenia systemowego Tomasz Jankowski 299 29.1. Chemioterapia 299 29.2. Leczenie ukierunkowane molekularnie 300 29.2.1. Cetuksymab jako element leczenia radykalnego SCHNC 300 29.2.2. Cetuksymab w leczeniu zaawansowanego i przerzutowego SCHNC 301 29.3. Immunoterapia 301 29.4. Pembrolizumab 302 29.5. Niwolumab 302 Piśmiennictwo 302 30. Chirurgia rekonstrukcyjna 305 30.1. Górne piętro twarzoczaszki Jakub Opyrchał, Dominik A. Walczak, Janusz Wierzgoń, Łukasz Krakowczyk 305 30.1.1. Wstęp 305 30.1.2. Metody rekonstrukcyjne w zakresie górnego piętra twarzoczaszki 305 30.2. Środkowe piętro twarzoczaszki Daniel Bula 316 30.2.1. Środkowe piętro twarzy – definicja oraz topografia anatomiczna 317 30.2.2. Typy histologiczne najczęstszych nowotworów środkowego piętra twarzy 318 30.2.3. Klasyfikacja etapu resekcyjnego w obszarze środkowego piętra twarzy 319 30.2.4. Rodzaje rekonstrukcji w regionie środkowego piętra twarzy 322 30.2.5. Nowoczesne metody planowania i realizacji chirurgii resekcyjno-rekonstrukcyjnej środkowego piętra twarzy 332 30.2.6. Powikłania występujące po zabiegach rekonstrukcyjnych środkowego piętra twarzy 336 Piśmiennictwo 338 30.3. Dolne piętro twarzoczaszki Artur Sandelewski, Dominik A. Walczak 340 30.3.1. Wprowadzenie 340 30.3.2. Anatomia chirurgiczna dolnego piętra twarzy 341 30.3.3. Klasyfikacja ubytków dolnego piętra twarzy 342 30.3.4. Płaty miejscowe w rekonstrukcjach dolnego piętra twarzy 348 30.3.5. Przegląd wolnych płatów w rekonstrukcji dolnego piętra twarzy 353 Piśmiennictwo 360 31. Przeszczepienie narządów szyi Grzegorz Hadasik 361 Piśmiennictwo 364 32. Allotransplantacja twarzy Agnieszka Piotrowska-Seweryn 365 32.1. Definicja i cele 365 32.2. Rys historyczny i wskazania 365 32.3. Logistyka i przygotowanie 366 32.4. Wybór biorcy i klasyfikacja 366 32.4.1. Aspekt kliniczny 366 32.4.2. Aspekt estetyczny i psychospołeczny 367 32.4.3. Stałe konsekwencje i ryzyko powikłań 367 32.5. Przeciwwskazania 367 32.6. Etapy przeszczepienia twarzy 368 32.6.1. Transport dawcy do miejsca wykonania przeszczepienia 368 32.6.2. Operacja 368 32.7. Chirurgiczna technika przeszczepienia twarzy 368 32.7.1. Odtworzenie struktur kostnych 368 32.7.2. Elementy naczyniowe 369 32.7.3. Unerwienie czuciowe i ruchowe 369 32.7.4. Elementy miękkotkankowe 369 32.7.5. Uzębienie 370 32.8. Immunosupresja 370 32.9. Odrzucanie przeszczepu i jego monitorowanie 370 32.10. Rehabilitacja i opieka wieloletnia 371 Piśmiennictwo 371 33. Neuralgie nerwów czaszkowych Mansur Rahnama, Marcin Berger, Michał Łobacz 373 33.1. Wprowadzenie 373 33.2. Neuralgia 373 33.2.1. Neuropatia 374 33.2.2. Neuritis 374 33.3. Ból neuralgiczny 374 33.4. Rodzaje neuralgii 375 33.5. Epidemiologia neuralgii 376 33.6. Neuralgia nerwu trójdzielnego 377 33.6.1. Podział neuralgii nerwu trójdzielnego 378 33.6.2. Lateralizacja i umiejscowienie bólu 380 33.6.3. Diagnostyka i leczenie 380 33.6.4. Diagnostyka różnicowa 382 33.7. Neuralgia popółpaścowa (postherpetyczna) 383 33.7.1. Leczenie 384 33.8. Neuralgia nerwu językowo-gardłowego 384 33.8.1. Rys historyczny 384 33.8.2. Charakterystyka kliniczna 385 33.8.3. Klasyfikacja 385 33.8.4. Patofizjologia 386 33.8.5. Diagnostyka 386 33.8.6. Leczenie 386 33.9. Neuralgia nerwu skrzydłowo-podniebiennego 387 Piśmiennictwo 388 34. Leczenie torbieli zębopochodnych Katarzyna Wieczorek, Mansur Rahnama, Michał Łobacz 391 34.1. Wyłuszczenie torbieli 391 34.2. Wyłyżeczkowanie torbieli 393 34.3. Metoda dwuetapowa 394 34.4. Marsupializacja torbieli 398 34.5. Mikromarsupializacja 399 34.6. Iniekcje z kortykosteroidów 399 34.7. Resekcja 399 34.8. Endoskopia 399 34.9. Skleroterapia 400 34.10. Postępowanie z zębami objętymi zmianą zębopochodną 400 34.11. Techniki radykalizacji zabiegu 401 34.11.1. Krioterapia 401 34.11.2. Roztwór Carnoya 401 34.11.3. Osteotomia brzeżna 401 34.11.4. 5-fluorouracyl 401 34.11.5. Elektrokauteryzacja 402 34.11.6. Plazma argonowa 402 34.12. Aspekty immunologiczne 402 34.13. Augmentacja ubytków pocystektomijnych 402 Piśmiennictwo 404 Skorowidz – tom 4 407