Diagnoza i psychoterapia uzależnień tom 1

Przedmowa – Barbara Bętkowska-Korpała XXXIII Recenzja – Dominika Dudek XXXIX Kilka słów o diagnozie – Barbara Bętkowska-Korpała XLI CZĘŚĆ I. Diagnoza kliniczna w procesie leczenia osób dorosłych z uzależnieniem 1 Rozdział 1. Dagnoza osobowości i jej zaburzeń w kontekście wyzwań dla psychoterapii osób z rozpoznaniem uzależnienia – Katarzyna Nowakowska-Domagała, Marlena Podlecka-Paradowska 3 1.1. Wprowadzenie 4 1.2. Osobowość w perspektywie uzależnienia 5 1.3. Charakterystyka kliniczna zaburzeń osobowości 15 1.4. Zaburzenia osobowości a uzależnienie od substancji psychoaktywnych – modele współwystępowania 28 1.5. Rozpoznawanie zaburzeń osobowości wśród osób z zaburzeniami używania od substancji psychoaktywnych 31 1.6. Zintegrowane leczenie osób z zaburzeniami używania od substancji psychoaktywnych ze współwystępującym zaburzeniem osobowości 36 Podsumowanie 40 Aneks 1.1 Zaburzenia osobowości według ICD-10 – opisy przypadków 42 Aneks 1.2 Zaburzenia osobowości według ICD-11 – opisy przypadków 49 Rozdział 2. Diagnoza neuropsychologiczna funkcji wykonawczych u osób z rozpoznaniem uzależnienia od substancji psychoaktywnych – Anna Starowicz-Filip, Barbara Bętkowska-Korpała, Katarzyna Olszewska-Turek 59 2.1. Wprowadzenie 59 2.2. Charakterystyka neuropsychologiczna funkcji wykonawczych 61 2.3. Dysfunkcje wykonawcze u osób z uzależnieniem od alkoholu 65 2.3.1. Dynamika objawów dysfunkcji wykonawczych w procesie leczenia z uzależnienia od alkoholu 66 2.3.2. Wpływ dysfunkcji wykonawczych na przebieg leczenia uzależnienia od alkoholu 67 2.4. Przegląd narzędzi neuropsychologicznych wykorzystywanych do oceny dysfunkcji wykonawczej 71 2.4.1. Przesiewowe narzędzia do oceny funkcji poznawczych 71 2.4.2. Narzędzia neuropsychologiczne w diagnozie dysfunkcji wykonawczych 76 2.5. Opis przypadku: dysfunkcje wykonawcze a trudności w stosowaniu się do zaleceń w leczeniu z uzależnienia od alkoholu 85 Rozdział 3. Zachowania samobójcze a uzależnienia – Katarzyna Nowakowska-Domagała, Marlena Podlecka-Paradowska 93 3.1. Wprowadzenie 94 3.2. Zachowania samobójcze – ujęcie definicyjne 94 3.3. Patomechanizm zachowań samobójczych 97 3.4. Uwarunkowania i rozpowszechnienie zachowań samobójczych wśród osób z rozpoznaniem uzależnienia 101 3.4.1. Rola substancji psychoaktywnych 101 3.4.2. Czynniki ochronne 105 3.5. Rozpoznawanie ryzyka suicydalnego 105 3.6. Rozmowa z pacjentem w kryzysie samobójczym – praktyczne wskazówki 111 3.7. Wybrane narzędzia oceny ryzyka samobójczego 114 3.8. Zapobieganie samobójstwom – rekomendacje i strategie oddziaływań profilaktycznych 122 3.9. Specyfika oddziaływań psychospołecznych w profilaktyce suicydalnej 127 Aneks 3.1. Fakty i mity dotyczące zachowań samobójczych 133 Aneks 3.2. Podręczny plan działania na wypadek podejrzenia występowania myśli samobójczych u pacjenta 135 Aneks 3.3. Dwunastostopniowy Plan Bezpieczeństwa 137 Rozdział 4. Trauma i jej konsekwencje w etiologii i przebiegu uzależnienia – Krzysztof Gąsior 145 4.1. Doświadczenia traumatyczne 146 4.1.1. Zróżnicowanie doświadczeń traumatycznych: trauma typu I i II 150 4.2. Potencjalne następstwa doświadczeń traumatycznych 151 4.3. Neurobiologia traumy 153 4.4. Zespół stresu pourazowego 157 4.5. Związki między traumą a uzależnieniami 158 4.6. Złożony zespół stresu pourazowego 160 4.6.1. Złożony zespół stresu pourazowego – charakterystyka kliniczna zaburzenia 161 4.7. Różnicowanie zespołu stresu pourazowego, złożonego zespołu stresu pourazowego i zaburzeń osobowości borderline 164 4.8. Rekomendowane formy terapii stresu pourazowego u osób z rozpoznaniem uzależnienia i ich bliskich 166 4.9. Model spersonalizowanej wielomodułowej terapii złożonego zespołu stresu pourazowego 168 Podsumowanie 170 Rozdział 5. Nadużywanie alkoholu – Robert Modrzyński 175 5.1. Wprowadzenie 176 5.2. Zaburzenia spowodowane używaniem alkoholu (6C40) według ICD-11 177 5.2.1. Epizod szkodliwego używania alkoholu (6C40.0) 178 5.2.2. Szkodliwy wzorzec używania alkoholu (6C40.1) 179 5.2.3. Ryzykowne używanie 180 5.3. Zaburzenie używania alkoholu według DSM-5 181 5.3.1. Rozwój objawów wskazujących na zaburzenie używania alkoholu 182 5.4. Wybrane przesiewowe narzędzia diagnostyczne 191 Aneks 5.1. Picie o niskim ryzyku szkód zdrowotnych 195 Aneks 5.2. Ocena zaburzeń używania alkoholu według ICD-11 a oddziaływania profilaktyczno-terapeutyczne 196 Rozdział 6. Zachowania uzależniające – hazard i gry – Bernadeta Lelonek-Kuleta 199 6.1. Zaburzenia uprawiania gier w świetle klasyfikacji zaburzeń DSM-5 i ICD-11 200 6.2. Zaburzenie uprawiania gier hazardowych – charakterystyka zjawiska 201 6.2.1. Rozwój zaburzenia uprawiania hazardu 201 6.2.2. Typy graczy hazardowych z zaburzeniem grania 209 6.2.3. Zniekształcenia poznawcze w zaburzeniu uprawiania hazardu i w terapii 214 6.2.4. Pierwsza konsultacja 216 6.3. Zaburzenie uprawiania gier wideo (gaming disorder) – charakterystyka zjawiska 217 6.3.1. Rozwój zaburzenia uprawiania gier wideo 218 6.3.2. Typy problemowych graczy w gry wideo 219 Podsumowanie 222 Aneks 6.1. Kierunki pracy terapeutycznej w zaburzeniu uprawiania gier wideo 223 Rozdział 7. Kompulsywne zachowania seksualne – diagnoza, terapia oraz wyzwania na przyszłość – Mateusz Gola 229 7.1. Tło historyczne kompulsywnych zachowań seksualnych 229 7.2. Kryteria diagnostyczne kompulsywnych zachowań seksualnych według ICD-11 231 7.3. Kwestionariusze diagnostyczne i przesiewowe 233 7.4. Oblicza kompulsywnych zachowań seksualnych 234 7.4.1. Kompulsywne zachowania seksualne 234 7.4.2. Problemowe korzystanie z pornografii 235 7.4.3. Chemseks 237 7.5. Diagnoza 238 7.6. Konceptualizacja oraz mechanizmy psychologiczne i neurobiologiczne 240 7.7. Kontekst psychospołeczny 242 7.8. Metody postępowania terapeutycznego w kompulsywnych zachowaniach seksualnych 243 7.9. Otwarte pytania 246 Podsumowanie 246 Rozdział 8. Prawne aspekty uzależnień – wybrane zagadnienia – Józef Krzysztof Gierowski, Janusz Heitzman 249 8.1. Wprowadzenie 250 8.2. Wybrane zagadnienia opiniowania sądowo-psychiatrycznego na przykładzie klinicznych i toksykologicznych aspektów intoksykacji alkoholowej 251 8.2.1. Postacie upić alkoholowych w diagnostyce psychiatrycznej i klasyfikacje intoksykacji alkoholowej 251 8.2.2. Odmienność reakcji na spożyty alkohol i uwarunkowania sądowo-psychiatryczne 255 8.3. Główne problemy metodologiczne psychologii sądowej i opiniowania sądowo-psychologicznego 262 8.3.1. Ekspertyza psychologiczna – podstawowe dylematy i problemy metodologiczne 263 8.3.2. Pomiar czynników ryzyka przemocy i prognoza psychologiczno-kryminologiczna jako pozytywny przykład wykorzystania psychologii dla potrzeb wymiaru sprawiedliwości 268 8.3.3. Opiniowanie kompleksowe: psychiatryczno-psychologiczne 270 8.4. Psychologia i prawo w opiniowaniu sądowym 273 8.4.1. Prawno-karny kontekst uzależnień – niepoczytalności i leczniczych środków zabezpieczających 273 8.4.2. Prawo cywilne a uzależnienia 278 8.4.3. Problematyka nieletnich w kontekście uzależnień 280 8.5. Dobrowolność i przymus w leczeniu uzależnień 283 8.5.1. Leczenie przymusowe niezależne od faktu popełnienia przestępstwa 284 8.5.2. Leczenie przymusowe osób przebywających w zakładach karnych 285 8.5.3. Leczenie niedobrowolne, niemające charakteru czysto przymusowego: leczenie quasi-przymusowe 286 8.5.4. Prawne aspekty leczenia uzależnień małoletnich i nieletnich 286 8.5.5. Przymusowa terapia wobec osób z uzależnieniem lub ujawniających zaburzenia psychiczne związane ze stanem intoksykacji 286 Podsumowanie 287 CZĘŚĆ II. Diagnoza i leczenie dzieci i młodzieży z problemem nałogowych zachowań 289 Rozdział 9. Prawidłowości rozwoju dzieci i młodzieży – czynniki ryzyka i czynniki ochronne w przebiegu używania i nadużywania substancji psychoaktywnych – Iwona Grzegorzewska 291 9.1. Wprowadzenie 292 9.2. Rozwojowe konteksty funkcjonowania dzieci i młodzieży 295 9.3. Czynniki ryzyka powstawania zaburzeń związanych z używaniem substancji psychoaktywnych 302 9.4. Rozwojowe mechanizmy kształtujące podatność na uzależnienia: eksternalizacyjna i internalizacyjna ścieżka rozwoju uzależnień 306 9.4.1 Ścieżka eksternalizacyjna 307 9.4.2 Ścieżka internalizacyjna 311 9.5. Czynniki chroniące dzieci i młodzież przed nadużywaniem substancji psychoaktywnych 315 9.6. Rozwojowe podejście do prewencji i leczenia uzależnień wśród młodzieży 320 Rozdział 10. Psychologiczna diagnoza kliniczna dzieci i młodzieży – Katarzyna Sitnik-Warchulska 327 10.1. Wstęp 328 10.2. Charakterystyka klinicznej diagnozy psychologicznej dzieci i młodzieży 329 10.2.1. Model zachowań problemowych u dzieci i młodzieży z problemami uzależnienia 331 10.3. Obserwacja psychologiczna oraz wywiad w diagnozie dzieci i młodzieży z problemami uzależnienia 335 10.4. Testy psychologiczne w diagnozie klinicznej dzieci i młodzieży z problemami uzależnienia 339 10.4.1. Obszary ryzyka i objawy psychopatologiczne 339 10.4.2. Badanie rozwoju u dzieci i młodzieży z problemami uzależnienia 343 10.4.3. Diagnozowanie funkcji poznawczych oraz inteligencji 345 10.4.4. Badanie funkcjonowania emocjonalno-społecznego i rodzinnego dzieci oraz młodzieży z problemami uzależnienia 349 10.5. Diagnoza kliniczna a psychoterapeutyczna dzieci oraz młodzieży z problemami uzależnienia 354 Rozdział 11. Diagnoza i leczenie zaburzeń psychicznych u dzieci i młodzieży – Maciej Pilecki 363 11.1. Specyfika okresu rozwojowego 364 11.2. Diagnoza i uwarunkowania zaburzeń psychicznych w wieku rozwojowym 369 11.3. Ocena stanu psychicznego dziecka i nastolatka 374 11.4. Psychopatologia i uzależnienia w okresie rozwojowym 378 11.5. Leczenie zaburzeń psychicznych – farmakoterapia 385 11.6. Psychoterapia dzieci i młodzieży 387 11.7. Zagadnienia prawne 389 Podsumowanie 394 Rozdział 12. Psychoterapia dzieci i młodzieży z problematyką uzależnień – Jolanta Ryniak, Zbigniew Michalczyk 399 12.1. Wprowadzenie 400 12.2. Uzależnienia a kontekst rozwojowy 401 12.2.1. Samokontrola i samoregulacja 403 12.3. Przygotowanie do procesu psychoterapeutycznego 404 12.3.1. Motywacja do zmiany 407 12.4. Kontrakt terapeutyczny i cele terapeutyczne 410 12.4.1. Kontrakt terapeutyczny. 410 12.4.2. Cele terapeutyczne 411 12.4.3. Budowanie przymierza terapeutycznego 412 12.5. Proces psychoterapeutyczny 413 12.6. Praca z rodziną 12.6.1. Współpraca z rodzicami/opiekunami pacjenta nastoletniego 416 12.6.2. Etap diagnostyczny w pracy z rodziną pacjenta nastoletniego 417 12.7. Metody psychoterapeutyczne oparte na dowodach naukowych 418 12.7.1. Wybrane terapie obejmujące system rodzinny pacjenta 420 12.8. Formy leczenia: ambulatoryjne i stacjonarne 422 12.8.1. Psychoterapia uzależnień dzieci i młodzieży w stacjonarnym ośrodku / na oddziale 423 12.9. Współpraca systemu opieki psychiatrycznej dzieci i młodzieży z lecznictwem uzależnień 432 12.10. Wyzwania dla psychoterapii dzieci i młodzieży z problemami uzależnień 434 CZĘŚĆ III. Diagnoza medyczna i leczenie farmakologiczne osób dorosłych z problemem uzależnienia 447 Rozdział 13. Neurobiologiczne mechanizmy uzależnienia – Marcin Wojnar, Katarzyna Radwańska, Kirk J. Brower 449 13.1. Wprowadzenie 450 13.2. Rozwój uzależnienia 451 13.3. Mechanizmy neurobiologiczne podtrzymujące uzależnienie 455 13.4. Lokalne obwody neuronalne 458 13.5. Mechanizmy komórkowe i molekularne 460 13.6. Mechanizmy genetyczne 463 13.7. Wpływ poszczególnych substancji psychoaktywnych 465 13.7.1. Alkohol 466 13.7.2. Nikotyna 467 13.7.3. Kannabinoidy 467 13.7.4. Opioidy 468 13.7.5. Leki uspokajające i nasenne 469 13.7.6. Kokaina, amfetamina i podobnie działające środki psychostymulujące 470 13.7.7. Środki halucynogenne 471 13.7.8. Fencyklidyna i ketamina 472 Podsumowanie 473 Wybrane pojęcia i definicje 476 Rozdział 14. Psychopatologia zaburzeń spowodowanych używaniem substancji lub zachowaniami nałogowymi oraz zaburzeń kontroli impulsó – Paweł Wiśniewski 477 14.1. Wprowadzenie 478 14.2. Zaburzenia spowodowane używaniem substancji 479 14.2.1. Niebezpieczne stosowanie substancji 482 14.2.2. Epizod szkodliwego użycia substancji 483 14.2.3. Szkodliwy wzorzec używania substancji 484 14.2.4. Uzależnienie od substancji 485 14.2.5. Intoksykacja (zatrucie) 488 14.2.6. Zespół abstynencyjny 492 14.2.7. Majaczenie 495 14.2.8. Zaburzenia psychotyczne indukowane użyciem substancji 496 14.3. Zaburzenia kontroli impulsów 497 14.3.1. Piromania 497 14.3.2. Kleptomania 498 14.3.3. Zaburzenie związane z kompulsywnymi zachowaniami seksualnymi 498 14.3.4. Zaburzenie związane z okresowymi zachowaniami eksplozywnymi 499 14.4. Zachowania nałogowe 499 14.4.1. Zaburzenie związane z uprawianiem hazardu 500 14.4.2. Zaburzenie związane z graniem 501 Rozdział 15. Współwystępowanie zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania z uzależnieniami – Justyna Zaorska 503 15.1. Wprowadzenie 504 15.2. Epidemiologia 504 15.3. Znaczenie współwystępowania zaburzeń psychicznych i uzależnienia od substancji psychoaktywnych 506 15.4. Zaburzenia psychiczne prowadzą do używania substancji psychoaktywnych – hipoteza „samoleczenia” 507 15.5. Zaburzenia psychiczne wywołane substancjami psychoaktywnymi 508 15.5.1. Zaburzenia psychotyczne 508 15.5.2. Zaburzenia nastroju 509 15.6. Współwystępowanie wybranych zaburzeń psychicznych i uzależnień 511 15.6.1. Zaburzenia nastroju 511 15.6.2. Schizofrenia 512 15.6.3. Zaburzenia lękowe 513 15.6.4. Zaburzenia osobowości 514 15.6.5. Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi 515 15.6.6. Uzależnienia behawioralne 516 15.7. Leczenie uzależnienia od substancji psychoaktywnych współistniejącego z innymi zaburzeniami psychicznymi 517 15.7.1. Zaburzenia depresyjne 517 15.7.2. Choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD) 519 15.7.3. Schizofrenia i inne zaburzenia psychotyczne 520 15.7.4. Zaburzenia osobowości 522 15.7.5. Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi 523 Podsumowanie 524 Rozdział 16. Zaburzenia używania substancji a choroby somatyczne – Martyna Hordowicz, Anna Klimkiewicz 527 16.1. Alkohol 528 16.1.1. Układ nerwowy 528 16.1.2. Układ pokarmowy 529 16.1.3. Nowotwory 530 16.1.4. Układ krwionośny i krwiotwórczy 532 16.1.5. Układ odpornościowy 533 16.1.6. Układ hormonalny 533 16.2. Konopie indyjskie (marihuana, haszysz) 535 16.2.1. Następstwa przewlekłego zażywania tetrahydrokannabinolu (THC) 536 16.3. Nowe substancje psychoaktywne 538 16.3.1. Syntetyczne kannabinoidy 538 16.3.2. Syntetyczne katynony (mefedron i pochodne) 539 16.3.3. Analogi opioidów 540 16.3.4. Dysocjanty 541 16.4. Stymulanty: kokaina, amfetaminy 541 16.4.1. Amfetamina i jej pochodne 541 16.4.2. Kokaina 543 16.5. Opioidy (morfina, heroina, oksykodon, fentanyl) 546 16.5.1. Przedawkowanie opioidów 546 16.5.2. Heroina 546 16.5.3. Powikłania zażywania opioidów drogą dożylną 547 16.5.4. Speedball 548 16.6. Benzodiazepiny i leki z grupy „Z” 550 16.6.1. Benzodiazepiny 550 16.7. Przypadki kliniczne 551 Rozdział 17. Leczenie farmakologiczne osób z rozpoznaniem uzależnienia – Andrzej Jakubczyk 555 17.1. Wprowadzenie 556 17.1.1. Mechanizmy, w jakich farmakologia może być pożyteczna w leczeniu osób z uzależnieniem od substancji psychoaktywnych 556 17.2. Grupy leków mogących mieć zastosowanie w leczeniu osób z uzależnieniem od substancji psychoaktywnych 559 17.2.1. Leki przeciwdepresyjne 559 17.2.2. Stabilizatory nastroju 562 17.2.3. Leki przeciwpsychotyczne 562 17.2.4. Nieuzależniające leki nasenne 563 17.2.5. Leki hamujące wzmocnienie pozytywne poprzez zablokowanie receptora opioidowego typu mi 563 17.2.6. Leki, których należy unikać – o własnym potencjale uzależniającym 564 17.3. Zastosowanie farmakoterapii w leczeniu uzależnień od poszczególnych substancji psychoaktywnych 565 17.3.1. Leczenie farmakologiczne osób z uzależnieniem od alkoholu 565 17.3.2. Leczenie farmakologiczne osób z uzależnieniem od stymulantów 575 17.3.3. Leczenie farmakologiczne osób z uzależnieniem od benzodiazepin i leków nasennych z grupy „Z” 575 17.3.4. Leczenie farmakologiczne osób z uzależnieniem od kannabinoidów 576 17.3.5. Leczenie farmakologiczne osób z uzależnieniem od opioidów 577 17.3.6. Leczenie farmakologiczne osób z uzależnieniem od nikotyny 580 17.4. Farmakoterapia uzależnień behawioralnych 581 Podsumowanie 581 CZĘŚĆ IV. Uzależnienia w świetle zmian społeczno-kulturowych 585 Rozdział 18. Społeczno-kulturowe uwarunkowania uzależnień – Justyna Klingemann 587 18.1. Substancje psychoaktywne a struktura społeczna 588 18.2. Kulturowe wzory używania substancji psychoaktywnych 591 18.3. Substancje psychoaktywne a płeć kulturowa 593 18.4. Percepcja społeczna używania substancji psychoaktywnych w Polsce 595 18.5. Stygmatyzacja osób z problemem uzależnienia 597 18.6. Społeczna percepcja lecznictwa uzależnień 599 Podsumowanie 603 Rozdział 19. Profilaktyka uzależnień – Joanna Chwaszcz, Iwona Niewiadomska 609 19.1. Wprowadzenie do profilaktyki 610 19.2. Jak definiować profilaktykę? 612 19.2.1. Czym są czynniki chroniące i jak je wzmacniać? 613 19.2.2. Czym są czynniki ryzyka i jak je minimalizować? 616 19.3. Rodzaje profilaktyki i odbiorcy działań profilaktycznych 618 19.3.1. Profilaktyka uniwersalna 618 19.3.2. Profilaktyka selektywna 619 19.3.3. Profilaktyka wskazująca (indykatywna) 620 19.3.4. Programy rekomendowane 621 19.3.5. Promocja zdrowia 621 19.4. Czy wszystkie działania wspierające rozwój człowieka nazywamy profilaktyką? Podstawy naukowe działań profilaktycznych 623 19.4.1. Teoria zachowań problemowych S. i R. Jassorów (1977, 1998) 623 19.4.2. Teoria planowanego działania I. Ajzena (1980, 1991) 625 19.4.3. Teoria modelowania społecznego A. Bandury (2007) 627 19.4.4. Teoria oceny zachowania zasobów S. Hobfolla (1998) 627 19.4.5. Teorie wzmacniania odporności 631 19.5. Strategie profilaktyczne i programy profilaktyczne 632 19.5.1. Strategia informacyjna 633 19.5.2. Strategia kształtowania umiejętności życiowych 634 19.5.3. Strategia edukacji normatywnej 634 19.5.4. Strategia wsparcia 635 19.5.5. Strategia liderów 636 19.5.6. Strategia ograniczania szkód 636 19.5.7. Strategia interwencji kryzysowej 637 19.5.8. Strategia krótkiej interwencji 637 Podsumowanie 643 Rozdział 20. Profilaktyka zachowań uzależniających związanych z internetem – Magdalena Maria Rowicka 647 20.1. Wprowadzenie 648 20.2. Rekomendacja 1. Odbiorca oddziaływań profilaktycznych 650 20.3. Rekomendacja 2. Rola instytucji edukacyjnych 652 20.4. Rekomendacja 3. Strategie profilaktyczne 652 20.4.1. Przekaz wiedzy jako strategia profilaktyczna 656 20.5. Rekomendacja 4. Praktyczne wskazówki: dieta cyfrowa lub higiena cyfrowa 658 20.6. Rekomendacja 5. Bezpieczeństwo w grach 663 Podsumowanie 663 Rozdział 21. Integracja działań wielospecjalistycznych wobec osób z problemem uzależnienia i ich bliskich – Małgorzata Kowalcze 665 21.1. Wprowadzenie 666 21.2 Lecznictwo uzależnień w procesie integracji 667 21.3. Gminne programy profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych oraz przeciwdziałania narkomanii 670 21.4. Punkty konsultacyjne do spraw uzależnień 674 21.5. Gminne komisje rozwiązywania problemów alkoholowych 675 21.5.1. Procedura zobowiązania do leczenia 676 21.6. Pomoc społeczna a integracja oddziaływań 678 21.7. Ośrodki interwencji kryzysowej 679 21.8. Społeczna reintegracja osób z problemem uzależnienia 680 21.8.1. Mieszkania readaptacyjne 680 21.8.2. Hostele. 681 21.8.3. Schroniska, noclegownie, ogrzewalnie 683 21.9. Aktywizacja zawodowa 684 21.10. Rola kuratorów sądowych 686 21.11. Grupy samopomocowe i kluby abstynenckie 687 21.11.1. Wspólnota Anonimowych Alkoholików 688 21.11.2. Wspólnota Anonimowych Narkomanów 689 21.11.3. Kluby abstynenckie 692 21.12. Znaczenie szkolenia przedstawicieli różnych grup zawodowych. 692 Podsumowanie 693 Rozdział 22. Ambulatoryjne leczenie osób z uzależnieniem – Małgorzata Kowalcze 695 22.1. Wprowadzenie 696 22.2. Leczenie osób z problemem uzależnienia oraz ich bliskich 697 22.3. Zadania pracowników merytorycznych w lecznictwie ambulatoryjnym 704 22.4. Leczenie w poradni leczenia uzależnień – procedura postępowania 22.4.1. Pierwszy kontakt 708 22.4.2. Pierwsza wizyta u specjalisty psychoterapii uzależnień 708 22.5. Rodzaje diagnozy w lecznictwie ambulatoryjnym 709 22.5.1. Diagnoza nozologiczna (objawowa) 709 22.5.2. Diagnoza psychoterapeutyczna i diagnoza problemów pacjenta 710 22.5.3. Diagnoza psychologiczna 711 22.5.4. Postępowanie terapeutyczne w lecznictwie ambulatoryjnym 712 22.6. Ambulatoryjne oddziały dzienne 717 22.6.1. Dzienny oddział terapii uzależnienia od alkoholu 717 22.6.2. Dzienny oddział terapii uzależnienia od substancji psychoaktywnych 719 22.7. Procedura zobowiązania do leczenia 720 Podsumowanie 722 Rozdział 23. Stacjonarne lecznictwo uzależnień: zasady i formy pomocy – Elżbieta Rachowska 725 23.1. Wprowadzenie 726 23.2. Zasady i kryteria przyjmowania pacjentów na leczenie. 728 23.2.1. Procedura przyjęcia i pierwsze kroki 729 23.2.2. Diagnoza i planowanie terapii 729 23.2.3. Ochrona praw i prywatności pacjenta 732 23.3. Świadczenia realizowane w placówce stacjonarnej i kwalifikacje personelu 732 23.3.1. Kwalifikacje personelu 734 23.3.2. Prowadzenie dokumentacji medycznej 735 23.4. Ośrodki i oddziały krótkoterminowej terapii uzależnień 738 23.4.1. Cele terapeutyczne 739 23.4.2. Techniki terapeutyczne 739 23.5. Oddziały/ośrodki terapii i rehabilitacji uzależnień od substancji psychoaktywnych 743 23.6. Oddziały/ośrodki terapii i rehabilitacji dla osób z uzależnieniem od substancji psychoaktywnych ze współistniejącymi zaburzeniami psychicznymi, głównie psychotycznymi (podwójna diagnoza) 746 23.7. Oddziały detoksykacyjne 749 23.8. Współpraca z innymi placówkami i organizacjami wspierającymi proces zdrowienia 751 Rozdział 24. Nowe zjawiska – leczenie przez doświadczenie, czyli o zastosowaniu psychodelików w terapii uzależnień – Jakub Greń, Maciej Lorenc 753 24.1. Wprowadzenie 754 24.2. Krótka historia terapii psychodelicznej 756 24.2.1. Doświadczenie psychodeliczne Billa Wilsona 756 24.2.2. Psychodeliczna terapia uzależnienia od alkoholu 757 24.2.3. Prohibicja i renesans 758 24.2.4. Zagrożenia związane z użyciem psychodelików 759 24.2.5. Potencjalne mechanizmy terapeutycznego działania psychodelików 761 24.3. Klasyczne psychodeliki w terapii uzależnień 762 24.3.1. LSD 762 24.3.2. Psylocybina 765 24.4. Badania populacyjne nad klasycznymi psychodelikami 769 24.5. Nieklasyczne psychodeliki w leczeniu uzależnień 770 24.5.1. Ketamina 770 24.5.2. MDMA 771 24.5.3. Ibogaina 772 Podsumowanie 773 Rozdział 25. Nowa era psychoterapii – terapia online – Robert Rejniak 779 25.1. Wprowadzenie 780 25.2. Terapeutyczna rewolucja online – przypadek czy konieczność? 781 25.3. Czym właściwie jest terapia online? 782 25.3.1. Definicje i klasyfikacje: terapia przez internet, wideoterapia, czat, e-mail 782 25.3.2. Modele terapeutyczne online 783 25.3.3. Platformy i aplikacje 783 25.3.4. Co terapią online jest, a co nią nie jest? 784 25.4. Terapia online pod lupą – co mówią badania? 785 25.5. Psychoterapia uzależnień prowadzona przez internet – wyzwania i nowe możliwości 787 25.5.1. Terapia hazardu prowadzona przez internet – szansa i wyzwanie 788 25.5.2. Uzależnienie od internetu i gier cyfrowych – paradoks leczenia w przestrzeni cyfrowej 788 25.5.3. Grupy wsparcia, fora i samopomoc online – wsparcie uzupełniające 789 25.6. Specyfika pracy terapeutycznej online – czyli czego terapeuta uczy się na nowo 789 25.6.1. Nowe kompetencje terapeuty w pracy online 789 25.6.2. Jak budować przymierze terapeutyczne online? 790 25.6.3. Poczucie obecności i więzi w świecie cyfrowym 790 25.6.4. Wyzwania związane z utrzymywaniem uwagi i motywacji pacjenta 790 25.7. Plusy i minusy terapii online – między elastycznością a ograniczeniami 791 25.7.1. Plusy terapii online – atuty 792 25.7.2. Minusy terapii online – ograniczenia 792 25.8. Jak poprawić skuteczność terapii online? Dobre praktyki terapeutyczne 794 25.8.1. Jasne reguły sesji: struktura, rytm i przewidywalność 794 25.8.2. Warunki techniczne i prywatna przestrzeń 794 25.8.3. Monitorowanie postępów i poziomu motywacji 795 25.8.4. Dostosowanie tempa i formy do indywidualnych potrzeb 795 25.8.5. Wykorzystywanie narzędzi interaktywnych 795 25.8.6. Budowanie relacji i przymierza terapeutycznego 796 25.9. Kwestie etyczne a terapia online – o odpowiedzialności, standardach i nowych dylematach 796 25.9.1. Granice kontaktu i zasady relacji online 797 25.9.2. Odpowiedzialność w sytuacjach kryzysowych 798 25.9.3. Etyka w terapii uzależnień online – szczególny obszar 798 25.10. Prognozy, wyzwania i nowe kierunki rozwoju 798 25.10.1. Hybrydowe modele terapii – połączenie online i offline 799 25.10.2. Rola sztucznej inteligencji i automatyzowanych interwencji 799 25.10.3. Terapia przez wirtualną rzeczywistość, rozszerzoną rzeczywistość i interaktywne technologie 799 25.10.4. Dostępność terapii dla grup zagrożonych wykluczeniem 800 25.10.5. Nowe standardy kształcenia terapeutów do pracy online 800 25.10.6. Polityka zdrowotna a finansowanie terapii przez internet 800 25.11. Szkolenia psychoterapeutów online 801 Podsumowanie 802 Skorowidz 805