Żywienie w nieswoistych chorobach zapalnych jelit

1. Epidemiologia rozwoju nieswoistych chorób zapalnych jelit – Edyta Zagórowicz 1 1.1. Wprowadzenie 1 1.2. Epidemiologia nieswoistych chorób zapalnych jelit na świecie 2 1.3. Epidemiologia nieswoistych chorób zapalnych jelit w Polsce 4 1.4. Choroba Leśniowskiego-Crohna 5 1.5. Wrzodziejące zapalenie jelita grubego 6 2. Etiologia rozwoju nieswoistych chorób zapalnych jelit – Kamila Sroka, Michał Sienkiewicz, Agata Binienda, Aleksandra Tarasiuk-Zawadzka 11 2.1. Wpływ czynników środowiskowych – Kamila Sroka, Michał Sienkiewicz 11 Wprowadzenie 11 Czynniki ryzyka 12 Czynniki ochronne 22 2.2. Wpływ czynników immunologicznych – Kamila Sroka, Michał Sienkiewicz 27 2.3. Czynniki genetyczne i epigenetyczne – Agata Binienda, Aleksandra Tarasiuk-Zawadzka 39 Dziedziczenie 39 Zmiany w genach – polimorfizm pojedynczego nukleotydu 39 Wpływ epigenetyki na zapalenie jelit 43 Podsumowanie 44 3. Diagnostyka nieswoistych chorób zapalnych jelit – Milena Padysz, Agata Majos 47 3.1. Wprowadzenie – Milena Padysz 48 3.2. Badania laboratoryjne – Milena Padysz 49 3.3. Diagnostyka endoskopowa – Milena Padysz 50 Kolonoskopia 52 Gastroskopia 60 3.4. Badanie histopatologiczne – Milena Padysz 61 3.5. Badania radiologiczne – Agata Majos 62 Ultrasonografia 62 Tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny 64 3.6. Nadzór onkologiczny – Milena Padysz 69 3.7. Diagnostyka różnicowa – Milena Padysz 70 4. Leczenie farmakologiczne nieswoistych chorób zapalnych jelit – Maria Wiśniewska-Jarosińska 75 4.1. Wprowadzenie 75 4.2. Pochodne kwasu 5-aminosalicylowego: sulfasalazyna i mesalazyna 77 4.3. Glikokortykosteroidy 80 4.4. Leki immunosupresyjne 81 Analogi tiopuryn: azatiopryna i 6-merkaptopuryna 81 Inhibitory kalcyneuryny: cyklosporyna A i takrolimus 82 Metotreksat 83 Leki immunomodulujące z grupy tzw. małych cząsteczek 84 4.5. Leki biologiczne 87 Inhibitory czynnika martwicy nowotworów α 87 Inhibitory integryn 89 Inhibitory interleukin 90 4.6. Leki przeciwdrobnoustrojowe 91 4.7. Heparynizacja 91 4.8. Podsumowanie 92 5. Interakcje leków i suplementów diety z żywnością – Zofia Winczewska 97 5.1. Wprowadzenie 97 5.2. Leki immunosupresyjne 98 Metotreksat 98 Cyklosporyna 98 Tiopuryny 99 5.3. Antybiotyki i chemioterapeutyki 99 Metronidazol 99 Cyprofloksacyna 100 Cefalosporyny 100 Ryfaksymina 100 5.4. Leki immunomodulujące 101 Modulatory receptorów sfingozyno-1-fosforanu 101 Inhibitory kinaz janusowych, tzw. małe cząsteczki 101 5.5. Pochodne kwasu 5-aminosalicylowego 102 Sulfasalazyna 102 Mesalazyna 102 5.6. Glikokortykosteroidy 102 5.7. Składniki mineralne 103 Kwas foliowy 104 Żelazo 104 Maślan sodu 105 5.8. Podsumowanie 105 6. Rola mikrobioty jelitowej w rozwoju nieswoistych chorób zapalnych jelit – Karolina Kaźmierczak-Siedlecka, Hanna Szpunar-Radkowska, Karolina Skonieczna-Żydecka 109 6.1. Mikrobiom jelitowy 109 Mikrobiom jamy ustnej 112 Interakcje mikrobiom – układ immunologiczny 113 6.2. Mikrobiota jako cel terapeutyczny 114 Transplantacja mikrobioty jelitowej 115 Znaczenie probiotyków w nieswoistych chorobach zapalnych jelit 117 7. Jaki wpływ na rozwój i występowanie nieswoistych chorób zapalnych jelit mają czynniki żywieniowe? – Aleksandra Kłosowicz, Kamila Sroka, Michał Sienkiewicz 127 7.1. Problemy żywieniowe u pacjentów z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit 127 Wprowadzenie 127 Zaburzenia wchłaniania 128 Niedożywienie 130 Niedobory składników odżywczych 132 Niedokrwistość 136 Osteoporoza 137 Dysbioza 138 Zespół jelita drażliwego i przerost mikrobioty jelitowej w przebiegu nieswoistych chorób zapalnych jelit 139 Nietolerancja błonnika pokarmowego 139 Nietolerancja laktozy 141 7.2. Zwyczaje żywieniowe u pacjentów z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit 142 8. Aktualne zalecenia żywieniowe i wytyczne u pacjentów z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit – Daria Domańska-Senderowska, Michał Sienkiewicz 153 8.1. Wprowadzenie 153 8.2. Wytyczne dotyczące żywienia w nieswoistych chorobach zapalnych jelit 154 Zalecenia żywieniowe dotyczące profilaktyki wystąpienia nieswoistych chorób zapalnych jelit 154 Ocena stanu odżywienia osób z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit 154 8.3. Ogólne zalecenia żywieniowe u pacjentów z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit 156 Zapotrzebowanie na energię 156 Zapotrzebowanie na makroskładniki 157 Zapotrzebowanie na składniki mineralne 158 Niedokrwistość a żelazo 159 Indywidualna interwencja żywieniowa 160 Stosowanie rożnych rodzajów modeli żywieniowych w nieswoistych chorobach zapalnych jelit 161 8.4. Podsumowanie 162 9. Leczenie żywieniowe w okresie zaostrzenia i remisji nieswoistych chorób zapalnych jelit – Daria Domańska-Senderowska, Michał Sienkiewicz 167 9.1. Wprowadzenie 167 9.2. Leczenie żywieniowe w okresie zaostrzenia choroby 168 Żywienie drogą przewodu pokarmowego oraz żywność specjalnego przeznaczenia medycznego w nieswoistych chorobach zapalnych jelit 169 Żywienie dojelitowe 170 Żywienie pozajelitowe 174 9.3. Żywienie dojelitowe i pozajelitowe w warunkach domowych 175 9.4. Diety eksperymentalne i alternatywne metody żywieniowe 176 9.5. Ogólne zalecenia dotyczące diety w okresie remisji choroby 178 9.6. Podsumowanie 179 10. Żywienie osób dorosłych z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit – Małgorzata Moszak 183 10.1. Żywienie w okresie ciąży i karmienia piersią 183 Wpływ nieswoistych chorób zapalnych jelit na płodność, przebieg ciąży i karmienie piersią 183 Żywienie kobiet ciężarnych i karmiących z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit 190 10.2. Żywienie osób starszych 203 Wprowadzenie 203 Starzenie się a patofizjologia nieswoistych chorób zapalnych jelit 204 Zapotrzebowanie na energię, makro- i mikroskładniki w populacji osób starszych z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit 205 Niedożywienie u osób starszych z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit 209 Zasady planowania diety u pacjentów starszych z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit 213 Podsumowanie 216 11. Charakterystyka wybranych diet w nieswoistych chorobach zapalnych jelit – Honorata Mruk-Mazurkiewicz, Michał Sienkiewicz 219 11.1. Wprowadzenie 219 11.2. Dieta o niskiej zawartości FODMAP 220 Zastosowanie diety o niskiej zawartości FODMAP w nieswoistych chorobach zapalnych jelit 222 11.3. Dieta specyficznych węglowodanów 225 Dieta specyficznych węglowodanów w nieswoistych chorobach zapalnych jelit 228 11.4. Dieta przeciwzapalna 229 11.5. Dieta eliminacyjna dla pacjentów z chorobą Leśniowskiego-Crohna 233 Zasady diety eliminacyjnej dla pacjentów z chorobą Leśniowskiego-Crohna 233 Ocena skuteczności diety eliminacyjnej dla pacjentów z chorobą Leśniowskiego-Crohna 235 11.6. Dieta eliminacyjna dla pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego 236 Zasady diety UCED 236 11.7. Dieta stosowana w zapobieganiu i leczeniu nadciśnienia 237 11.8. Dieta śródziemnomorska 238 Zastosowanie diety śródziemnomorskiej w nieswoistych chorobach zapalnych jelit 238 11.9. Dieta wegetariańska 239 Dieta wegetariańska a nieswoiste choroby zapalne jelit 240 11.10. Inne diety – dieta bezglutenowa, post przerywany, dieta ubogobłonnikowa, dieta niskotłuszczowa, dieta ketogeniczna 242 Dieta bezglutenowa 242 Post przerywany 244 Dieta ubogobłonnikowa 244 Dieta niskotłuszczowa 245 Dieta ketogeniczna 246 11.11. Podsumowanie 246 12. Rola błonnika w nieswoistych chorobach zapalnych jelit – Michał Sienkiewicz 251 12.1. Wprowadzenie 251 12.2. Definicja błonnika 252 12.3. Klasyfikacja błonnika 253 12.4. Zalecane spożycie błonnika 254 12.5. Błonnik pokarmowy a mikrobiota 254 12.6. Rola błonnika i krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych 258 12.7. Mechanizmy działania krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych 258 12.8. Rola błonnika w nieswoistych chorobach zapalnych jelit 260 12.9. β-glukany 263 12.10. Arabinoksylan 264 12.11. β-fruktany 266 12.12. Galaktooligosacharydy 268 12.13. Pektyny 269 12.14. Typy błonnika nierozpuszczalne w wodzie 270 Celuloza 270 Lignany 272 12.15. Rekomendacje dla pacjentów z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit 275 12.16. Podsumowanie 276 13. Psychodietetyka w nieswoistych chorobach zapalnych jelit – Anna Januszewicz, Katarzyna Zabłocka–Słowińska, Joanna Pieczyńska, Mateusz Kusztal 285 13.1. Wprowadzenie 285 13.2. Stres psychologiczny – przyczyna i konsekwencja choroby 286 13.3. Interwencje psychologiczne w nieswoistych chorobach zapalnych jelit 288 13.4. Wykorzystanie psychoedukacji i terapii poznawczo-behawioralnej 288 13.5. Terapia oparta na uważności 289 13.6. Terapia akceptacji i zaangażowania 290 13.7. Model psychosomatyczny współwystępowania zaburzeń psychicznych i nieswoistych chorób zapalnych jelit 291 Współwystępowanie nieswoistych chorób zapalnych jelit oraz depresji i zaburzeń lękowych 291 Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne w przebiegu nieswoistych chorób zapalnych jelit 293 Zaburzenia odżywiania w przebiegu nieswoistych chorób zapalnych jelit 295 Nieswoiste choroby zapalne jelit a kompulsywne objadanie się 296 Nieswoiste choroby zapalne jelit a jadłowstręt psychiczny 297 Nieswoiste choroby zapalne jelit a zaburzenie polegające na unikaniu i restrykcyjnym przyjmowaniu pokarmu 298 13.8. Podsumowanie 300 14. Rola aktywności fizycznej w nieswoistych chorobach zapalnych jelit – Joanna Smarkusz-Zarzecka 307 14.1. Wprowadzenie 307 14.2. Korzyści i ograniczenia aktywności fizycznej pacjentów z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit 307 14.3. Planowanie aktywności fizycznej pacjentów z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit 310 14.4. Aktywność fizyczna dzieci i młodzieży 314 14.5. Sarkopenia i otyłość sarkopeniczna w przebiegu nieswoistych chorób zapalnych jelit 315 14.6. Stres w przebiegu nieswoistych chorób zapalnych jelit i jego wpływ na jakość życia 316 14.7. Podsumowanie 317 Skorowidz 323