Kardiologia w gabinecie lekarza Podstawowej Opieki Zdrowotnej

SŁOWNICZEK SKRÓTÓW XXVII CZĘŚĆ PIERWSZA Interpretacja najczęstszych odchyleń od normy w badaniach kardiologicznych i zasady postępowania diagnostycznego w gabinecie lekarza POZ 1 ROZDZIAŁ 1. Podmiotowe i przedmiotowe objawy chorób serca w praktyce lekarz POZ – Aleksandra Parczewska, Marcin Gruchała 3 Ból w klatce piersiowej 3 Duszność 7 Kołatanie serca 10 Kaszel 11 Krwioplucie 12 Obrzęki 13 Wodobrzusze 15 Sinica 16 Osłuchiwanie serca 17 Ocena tętna 21 Zawroty głowy 23 Omdlenia i zaburzenia świadomości 24 Piśmiennictwo 25 ROZDZIAŁ 2. Pacjent z nieprawidłowym ciśnieniem tętniczym krwi – Anna Wolska-Bułach, Andrzej Tykarski 27 Podwyższone ciśnienie tętnicze krwi 27 Hipotonia 30 Hipotonia pierwotna 31 Hipotonia ortostatyczna 31 Hipotonia wtórna 32 Piśmiennictwo 32 ROZDZIAŁ 3. Pacjent z wynikiem 24-godzinnego Holtera ciśnieniowego w gabinecie lekarza POZ – Katarzyna Kostka-Jeziorny 33 Piśmiennictwo 40 ROZDZIAŁ 4. Pacjent z nieprawidłowym EKG – podstawy elektrokardiografii – Patryk Siedlecki, Małgorzata Kurpesa 41 Wstęp 41 Odprowadzenia w elektrokardiogramie 41 Sposób rejestracji elektrokardiogramu 43 Składowe elektrokardiogramu 43 Obliczanie częstotliwości rytmu serca 46 Wyznaczanie osi elektrycznej serca 47 Oś pośrednia – oś prawidłowa 47 Odchylenie osi w lewo – lewogram patologiczny 48 Odchylenie osi w prawo – prawogram 49 Oś nieokreślona 49 Rytm zatokowy prawidłowy 50 Zaburzenia przewodzenia przedsionkowo-komorowego 51 Blok przedsionkowo-komorowy I stopnia 51 Blok przedsionkowo-komorowy II stopnia 51 Blok przedsionkowo-komorowy III stopnia (blok całkowity) 53 Nadkomorowe zaburzenia rytmu serca 54 Pobudzenia przedwczesne przedsionkowe 54 Rytm przedsionkowy 55 Jednokształtny częstoskurcz przedsionkowy 56 Trzepotanie przedsionków 57 Migotanie przedsionków 57 Pobudzenia przedwczesne z łącza przedsionkowo-komorowego 60 Zastępcze pobudzenia z łącza przedsionkowo-komorowego 60 Zastępczy rytm z łącza przedsionkowo-komorowego 61 Przyspieszony rytm z łącza przedsionkowo-komorowego (nienapadowy częstoskurcz węzłowy) 61 Napadowy częstoskurcz z łącza przedsionkowo-komorowego 62 Komorowe zaburzenia rytmu serca 64 Przedwczesne pobudzenia komorowe 64 Zastępcze pobudzenia komorowe 66 Zastępczy rytm komorowy 66 Czynny rytm komorowy 66 Częstoskurcz komorowy 66 Trzepotanie komór 68 Migotanie komór 68 Zmiany w EKG w ostrych zespołach wieńcowych 69 Ostry zespół wieńcowy z uniesieniem odcinka ST 69 Ostry zespół wieńcowy bez uniesienia odcinka ST 73 Zmiany zespołów QRS sugerujące martwicę 75 Piśmiennictwo 75 ROZDZIAŁ 5. Pacjent z wynikiem przedłużonego monitorowania EKG metodą Holtera w gabinecie lekarza POZ – Barbara Uznańska-Loch, Małgorzata Kurpesa 77 Monitorowanie EKG metodą Holtera – specyfika badania 77 Kogo kierować na monitorowanie EKG metodą Holtera? 79 Interpretacja wyniku całodobowego monitorowania EKG metodą Holtera 81 Piśmiennictwo 83 ROZDZIAŁ 6. Pacjent z wynikiem badania echokardiograficznego w gabinecie lekarza POZ – Edyta Płońska-Gościniak, Barbara Lichodziejewska, Karina Wierzbowska-Drabik 85 Wprowadzenie 85 Rodzaje badań echokardiograficznych i tryby obrazowania 85 Możliwości diagnostyczne echokardiografii 86 Podsumowanie 90 Piśmiennictwo 91 ROZDZIAŁ 7. Pacjent z lipidogramem w gabinecie lekarza POZ – Krzysztof Chlebus, Marcin Pajkowski 93 Epidemiologia 93 Lipidogram i podział dyslipidemii 94 Leczenie 95 Cele terapeutyczne 95 Modyfikacja stylu życia 97 Farmakoterapia hipercholesterolemii 97 Monitorowanie terapii hipolipemizującej 99 Leczenie hipertrójglicerydemii 100 Piśmiennictwo 103 ROZDZIAŁ 8. Ocena ryzyka sercowo-naczyniowego w gabinecie lekarza POZ – Piotr Jankowski 105 Ryzyko sercowo-naczyniowe 105 Ocena ryzyka sercowo-naczyniowego 106 Piśmiennictwo 109 CZĘŚĆ DRUGA Diagnostyka różnicowa najczęstszych objawów podmiotowych w chorobach układu krążenia: przyczyny i wstępna diagnostyka w gabinecie lekarza POZ 111 ROZDZIAŁ 9. Pacjent z bólem w klatce piersiowej: przyczyny sercowe i pozasercowe bólów w klatce piersiowej, postępowanie w gabinecie lekarza POZ – Maciej Lesiak, Aneta Klotzka 113 Miażdżyca tętnic wieńcowych 113 Przyczyny bólu w klatce piersiowej 119 Dławica Prinzmetala, czyli dławica naczynioskurczowa 120 Zespół wieńcowy X 120 Zator tętnicy wieńcowej 120 Tętniak aorty oraz ostre rozwarstwienie aorty 121 Zapalenie osierdzia 122 Zapalenie mięśnia sercowego 123 Zatorowość płucna 123 Odma opłucnowa 124 Kolka żółciowa 124 Ból przełyku 124 Ból neuralgiczny i psychogenny 125 Piśmiennictwo 125 ROZDZIAŁ 10. Pacjent z dusznością – Marta Kałużna-Oleksy 127 Patogeneza duszności 127 Podział duszności 128 Diagnostyka różnicowa duszności 130 Piśmiennictwo 134 ROZDZIAŁ 11. Diagnostyka różnicowa kołatań serca – Adrian Gwizdała 135 Piśmiennictwo 141 ROZDZIAŁ 12. Pacjent z zasłabnięciami i omdleniami – Jacek Gajek 143 Podział omdleń 143 Omdlenia odruchowe 144 Omdlenia ortostatyczne 144 Omdlenia sercowe 144 Epidemiologia omdleń 145 Diagnostyka omdleń 145 Piśmiennictwo 147 CZĘŚĆ TRZECIA Pacjent z najczęstszymi chorobami układu krążenia w gabinecie lekarza POZ 149 ROZDZIAŁ 13. Pacjent z chorobą wieńcową – Maciej Lesiak, Aneta Klotzka 151 Wstęp 151 Symptomatologia choroby niedokrwiennej serca 152 Stabilna choroba wieńcowa 152 Ostre zespoły wieńcowe 154 Rozpoznanie i postępowanie w chorobie niedokrwiennej serca 155 Stabilna choroba wieńcowa 155 Ostry zespół wieńcowy 157 Piśmiennictwo 160 ROZDZIAŁ 14. Pacjent z niewydolnością serca – Ewa Straburzyńska-Migaj 161 Diuretyki 168 Leki hamujące układ neurohormonalny 171 Inhibitory konwertazy angiotensyny (ACEI)/antagoniści receptora angiotensyny (ARB) 173 Leki beta-adrenolityczne (LBA) 175 Antagoniści receptora dla mineralokortykosteroidów (MRA) 176 Sakubitryl/walsartan 177 Iwabradyna 178 Elektroterapia 180 Leczenie inwazyjne 181 Opieka wielospecjalistyczna 181 Podsumowanie 182 Piśmiennictwo 182 ROZDZIAŁ 15. Rozpoznawanie i klasyfikacja zaburzeń rytmu serca – Krzysztof Błaszyk 185 Wstęp 185 Prawidłowy rytm serca (rytm zatokowy) 186 Definicja arytmii 187 Objawy arytmii 187 Klasyfikacja arytmii 188 Epidemiologia 193 Arytmia nadkomorowa 193 Arytmia komorowa 194 Obraz kliniczny 197 Zasady leczenia częstoskurczów 209 Postępowanie doraźne w częstoskurczu z wąskim zespołem QRS 210 Postępowanie doraźne w częstoskurczu z szerokim zespołem QRS 212 Postępowanie w częstoskurczu komorowym i komorowych zaburzeniach rytmu 212 Rola lekarza rodzinnego (POZ) w doraźnym postępowaniu u pacjenta z arytmią – podsumowanie 215 Piśmiennictwo 217 ROZDZIAŁ 16. Pacjent z zaburzeniami automatyzmu i przewodnictwa – Michał Waśniewski 221 Wstęp 221 Epidemiologia 221 Etiopatogeneza 221 Objawy kliniczne 222 Diagnostyka 222 Rokowanie 223 Podział zaburzeń automatyzmu i przewodnictwa 223 Dysfunkcja węzła zatokowego (SSS) 223 Bloki przedsionkowo-komorowe 224 Bloki śródkomorowe 225 Wskazania do stałej elektrostymulacji serca u pacjentów z zaburzeniami automatyzmu i przewodnictwa 227 Podsumowanie 228 Piśmiennictwo 228 ROZDZIAŁ 17. Pacjent z nadciśnieniem tętniczym w gabinecie lekarza POZ – Anna Flotyńska, Andrzej Tykarski 229 Klasyfikacja nadciśnienia tętniczego 229 Kogo kierować do specjalisty? 232 Diagnostyka 232 Leczenie hipotensyjne 234 Piśmiennictwo 240 ROZDZIAŁ 18. Pacjent z wadą serca w gabinecie lekarza POZ – Piotr Hoffman 241 Wstęp 241 Nabyte wady zastawkowe 241 Zwężenie zastawki aortalnej 241 Zwężenie zastawki mitralnej 248 Niedomykalność zastawki aortalnej 252 Niedomykalność zastawki mitralnej 258 Niedomykalność zastawki trójdzielnej 264 Współwystępowanie wad nabytych. Wady wrodzone serca 265 Piśmiennictwo 268 ROZDZIAŁ 19. Pacjent z chorobą zakrzepowo-zatorową w gabinecie lekarza POZ 269 Żylna choroba zatorowo-zakrzepowa – Zbigniew Krasiński 269 Wstęp 269 Definicja i podział 270 Czynniki ryzyka zakrzepicy żylnej 270 Objawy zakrzepicy żył głębokich 271 Rozpoznanie zakrzepicy żył głębokich 272 Leczenie zakrzepicy żył głębokich poza antykoagulacją 274 Rokowanie w zakrzepicy żył głębokich 275 Ostra zatorowość płucna – Tatiana Mularek-Kubzdela 277 Definicja 277 Epidemiologia 277 Rozpoznanie 277 Strategia postępowania diagnostycznego 284 Kogo kierować do szpitala przy podejrzeniu ostrej zatorowości płucnej 285 Zasady postępowania po incydencie ostrej zatorowości płucnej 285 Piśmiennictwo 286 CZĘŚĆ CZWARTA Wybrane problemy terapeutyczne dotyczące pacjentów z chorobami układu krążenia 289 ROZDZIAŁ 20. Pacjent wypisany ze szpitala 291 Pacjent wypisany ze szpitala po ostrym zespole wieńcowym i po zabiegu PCI – Maciej Lesiak, Aneta Klotzka 291 Rehabilitacja kardiologiczna 291 Leczenie przeciwpłytkowe 295 Piśmiennictwo 297 Pacjent wypisany ze szpitala po przezcewnikowej implantacji protezy zastawki aortalnej (TAVI) – Anna Olasińska-Wiśniewska, Marek Grygier 300 Piśmiennictwo 305 Pacjent wypisany ze szpitala po dekompensacji niewydolności serca – Ewa Straburzyńska-Migaj 307 Piśmiennictwo 310 Pacjent wypisany ze szpitala po kardiowersji migotania i/lub trzepotania przedsionków – Adrian Gwizdała 311 Piśmiennictwo 312 Pacjent wypisany ze szpitala po wszczepieniu urządzenia do elektroterapii – stymulatora, ICD lub CRT – Przemysław Mitkowski 314 Problemy ogólne występujące u chorych po zabiegach implantacji urządzeń w praktyce lekarza POZ 314 Problemy chorych po zabiegach implantacji związane z rodzajem wszczepionego urządzenia w praktyce lekarza POZ 317 Piśmiennictwo 319 ROZDZIAŁ 21. Opieka nad pacjentem po przeszczepieniu serca – Hanna Wachowiak-Baszyńska, Ewa Straburzyńska-Migaj 321 Wskazania i ogólne zasady kwalifikacji do przeszczepienia serca 321 Ośrodki przeszczepiające serce w Polsce 323 Przeżycie pacjentów po przeszczepieniu serca 324 Podstawowe informacje na temat opieki nad pacjentem po przeszczepieniu serca 325 Leczenie immunosupresyjne – zasady leczenia, działania niepożądane i interakcje leków immunosupresyjnych 326 Badanie podmiotowe i przedmiotowe 328 Zapis EKG u pacjenta po przeszczepieniu serca 329 Zaburzenia rytmu w sercu przeszczepionym 332 Ostre odrzucanie 332 Późne odrzucanie 333 Choroby współistniejące 333 Nadciśnienie tętnicze 334 Cukrzyca 334 Hiperlipidemia 334 Przewlekła choroba nerek 335 Nowotwory po przeszczepieniu serca 335 Zakażenia 336 Szczepienia ochronne pacjentów po przeszczepieniu serca 337 Podsumowanie 338 Piśmiennictwo 339 ROZDZIAŁ 22. Pacjent po zabiegu zastawkowym – Zofia Oko-Sarnowska 341 Kwalifikacja do zabiegu zastawkowego 341 Sposoby leczenia zabiegowego wad zastawkowych serca 341 Przygotowanie pacjenta do zabiegu 342 Opieka pooperacyjna 343 Wczesny okres pooperacyjny (30 dni po zabiegu) 343 Zasady leczenia przeciwkrzepliwego i/lub przeciwpłytkowego po zabiegu zastawkowym 344 Opieka długofalowa 346 Powikłania odległe 348 Zastawka mechaniczna 348 Zastawka biologiczna 350 Piśmiennictwo 350 ROZDZIAŁ 23. Kobieta w ciąży z chorobą serca w gabinecie lekarza POZ – Olga Trojnarska, Agnieszka Bartczak-Rutkowska 353 Wady serca u kobiet w ciąży 354 Nadciśnienie tętnicze u kobiet w ciąży 358 Zaburzenia rytmu serca u kobiet w ciąży 359 Kardiomiopatia połogowa 360 Choroba wieńcowa u kobiet w ciąży 361 Żylna choroba zatorowo-zakrzepowa u kobiet w ciąży 361 Piśmiennictwo 363 ROZDZIAŁ 24. Aktywność fizyczna pacjentów z chorobami układu krążenia – Ewa Straburzyńska-Migaj 365 Piśmiennictwo 367 ROZDZIAŁ 25. Leczenie stomatologiczne 369 Punkt widzenia lekarza stomatologa – Beata Wiśniewska 369 Punkt widzenia lekarza kardiologa – Aneta Klotzka 370 Piśmiennictwo 374 ROZDZIAŁ 26. Leczenie przeciwpłytkowe – Anna Komosa, Maciej Lesiak 375 Jak długo stosować podwójną terapię przeciwpłytkową? Które leki wybrać? 376 Pacjent leczony przezskórną interwencją wieńcową 376 Pacjent poddany bezpośredniej rewaskularyzacji mięśnia sercowego 379 Pacjent leczony zachowawczo 379 Zmiana leku przeciwpłytkowego 379 U kogo wydłużyć terapię powyżej 12 miesięcy? 379 Rodzaje leków przeciwpłytkowych 380 Kwas acetylosalicylowy (ASA, aspiryna) 381 Klopidogrel 381 Tikagrelor 382 Prasugrel 382 Jak oszacować ryzyko krwawienia i ryzyko niedokrwienne? 383 Przygotowanie pacjenta do zabiegów w trakcie terapii przeciwpłytkowej 385 Czy przed zabiegiem usunięcia zęba należy odstawić leki przeciwpłytkowe? 385 Czy przed badaniem endoskopowym należy odstawić leki przeciwpłytkowe? 386 Kiedy można odstawić DAPT przed operacją niekardiochirurgiczną? 387 Podsumowanie 389 Piśmiennictwo 389 ROZDZIAŁ 27. Leczenie przeciwkrzepliwe w gabinecie lekarza POZ – Anetta Undas 393 Leczenie przeciwzakrzepowe i żylna choroba zakrzepowo-zatorowa 394 Leczenie żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej 395 Czas stosowania leczenia przeciwkrzepliwego 399 Zakrzepica żył powierzchownych 401 Profilaktyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej 401 Leczenie przeciwzakrzepowe i migotanie przedsionków 402 Leczenie przeciwzakrzepowe i wady zastawkowe serca 405 Stosowanie antykoagulacji u chorych z wadą zastawkową 405 Stosowanie antykoagulacji i mechaniczne protezy zastawkowe 406 Stosowanie antykoagulacji i zastawki biologicznej 408 Szczególne sytuacje w czasie antykoagulacji 409 Przedawkowanie VKA 409 Zabiegi inwazyjne 409 Powikłania leczenia przeciwkrzepliwego 413 Krwawienia 413 Małopłytkowość 414 Współpraca ze specjalistami 415 Piśmiennictwo 415 ROZDZIAŁ 28. Nagłe zatrzymanie krążenia w gabinecie lekarza POZ – Jarosław Bugajski, Marek Gierlotka 417 Definicje 417 Epidemiologia nagłego zatrzymania krążenia 417 Klasyfikacja nagłego zatrzymania krążenia 418 Postępowanie 418 Rokowanie 425 Piśmiennictwo 426 ROZDZIAŁ 29. Profilaktyka chorób układu krążenia – Tomasz Zdrojewski 427 Epidemiologia 427 Umieralność przedwczesna 428 Choroby serca i naczyń vs. choroby nowotworowe 428 Hospitalizacje z przyczyn sercowo-naczyniowych 429 Czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego w Polsce 430 Aktualne zalecenia ESC (z 2016 roku) dotyczące prewencji chorób serca i naczyń 430 Główne cele lekarza rodzinnego w odniesieniu do klasycznych czynników ryzyka 431 Inne markery ryzyka sercowo-naczyniowego 432 Stany kliniczne wpływające na ryzyko rozwoju chorób serca i naczyń 433 Wybrane grupy pacjentów 434 Jak prowadzić interwencję prewencyjną w praktyce klinicznej? 434 Strategia populacyjna w nowoczesnej prewencji chorób serca i naczyń 438 Piśmiennictwo 441 ROZDZIAŁ 30. Podróże pacjenta z chorobą układu krążenia – Dominika Szalewska 443 Zalecenia ogólne 443 Profilaktyka zakrzepowo-zatorowa 447 Piśmiennictwo 449 ROZDZIAŁ 31. Życie intymne osób z chorobami układu krążenia – Jadwiga Wolszakiewicz 451 Przyczyny zaburzeń funkcji seksualnych 451 Bezpieczeństwo aktywności seksualnej pacjentów z chorobami układu krążenia 452 Bezpieczeństwo stosowania leków wspomagających erekcję 454 Piśmiennictwo 454 ROZDZIAŁ 32. Rozwiązania telemedyczne w praktyce lekarza POZ (współpraca specjalisty i lekarza POZ) – Ryszard Piotrowicz 455 Definicja telekonsultacji 457 Telekonsultacje pomiędzy lekarzem POZ a specjalistą 457 Telekonsultacje między pacjentem a specjalistą w obecności lekarza POZ 458 Telekonsultacje między lekarzem POZ/pielęgniarką a pacjentem 459 Piśmiennictwo 459 ROZDZIAŁ 33. Rehabilitacja w ramach programu kompleksowej opieki specjalistycznej (KOS-zawał) rola lekarza POZ – Jadwiga Wolszakiewicz 461 Kompleksowa opieka specjalistyczna po zawale serca (program KOS-zawał) 461 Rehabilitacja kardiologiczna pacjentów po zawale serca 462 Trening fizyczny w rehabilitacji kardiologicznej 464 Podsumowanie 464 Piśmiennictwo 465 SKOROWIDZ 467