Onkologia okulistyczna

Wykaz skrótów XIV 1. Historia radioterapii guzów gałki ocznej w Klinice Okulistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego – Bożena Romanowska-Dixon, Barbara Jakubowska 1 2. Aspekty genetyczne nowotworów oka – Jakub Khzouz, Sarah E. Coupland 11 Wstęp 11 Nowotwory złośliwe powieki 11 Rak podstawnokomórkowy 11 Rak gruczołu łojowego 13 Rak z komórek Merkla 14 Nowotwory spojówki 15 Rak kolczystokomórkowy spojówki i zmiany przednowotworowe 15 Czerniak spojówki 17 Chłoniaki spojówki 18 Wewnątrzgałkowe nowotwory złośliwe 19 Nabłoniak rdzeniakowy 19 Siatkówczak (retinoblastoma) 20 Czerniak błony naczyniowej oka 22 Chłoniak siatkówki i ciała szklistego 24 Podsumowanie 24 3. Immunologia nowotworów oka – Martine J. Jager, Jinfeng Cao 27 Wstęp 27 Inhibitory punktów kontrolnych 28 Czerniak błony naczyniowej (uveal melanoma): działanie inhibitorów punktów kontrolnych 29 Inne metody leczenia 29 Obecność stanu zapalnego w UM 29 Porównania fenotyp-genotyp 30 Porównanie UM z innymi guzami 31 Czerniak spojówki (conjunctival melanoma, CM) 31 Działania uboczne terapii 32 Wnioski 33 4. Postępowanie w guzach powiek – Joshua Ford, Bita Esmaeli 35 Wstęp 35 Przegląd nowotworów powieki 36 Rak podstawnokomórkowy (basal cell carcinoma, BCC) 36 Rak kolczystokomórkowy (squamous cell carcinoma, BCC) 37 Rak łojowy (sebaceous carcinoma, SebC) 37 Rak gruczołu potowego okolic oczu 38 Rak z komórek Merkla (Merkel cell carcinoma, MCC) 39 Złośliwy rak mieszka 39 Czerniak powieki 39 System klasyfikacji nowotworów złośliwych oka według American Joint Committee on Cancer Staging (TNM) 40 Leczenie chirurgiczne 41 Rak podstawnokomórkowy (basal cell carcinoma, BCC) 41 Rak kolczystokomórkowy (squamous cell carcionoma, SCC) i rak łojowy (sebaceous cell carcinoma, SebC) 41 Czerniak powieki 41 Rak z komórek Merkla (Merkel cell carcinoma, MCC) 41 Biopsja węzła wartowniczego (sentinel lymph node biopsy, SLNB) 42 Leczenie uzupełniające 42 Leczenie miejscowe – imikwimod (Aldara) 43 Terapie celowane 43 Terapia celowana BRAF (wemurafenib, sorafenib, 44 Inhibitory punktów kontrolnych (pembrolizumab, ipilimumab, nivolumab, awelumab) 44 Inne metody leczenia (krioterapia) 45 Podsumowanie 45 5. Nowotwory spojówki – Bożena Romanowska-Dixon, Barbara Jakubowska 49 Łagodne guzy spojówki 50 Naczyniowe zmiany spojówek 60 Zmiany barwnikowe 69 Wrodzona lub nabyta melanoza spojówki 70 Złośliwe nowotwory spojówki 76 Śródnabłonkowe nowotwory spojówki (conjuctival squamous intraepithelial neoplasia, CIN) 76 Rak płaskonabłonkowy spojówki 76 Czerniak spojówki 80 Guzy limfoidalne 90 Guzy przerzutowe w spojówce 94 Wtórne nowotwory spojówki 95 Różnicowanie guzów spojówki 95 Podsumowanie 102 6. Guzy błony naczyniowej 105 Torbiele tęczówki – Bożena Romanowska-Dixon, Barbara Jakubowska 105 Znamiona i czerniaki błony naczyniowej – Bożena Romanowska-Dixon, Barbara Jakubowska 123 Znamię tęczówki 124 Czerniak tęczówki 140 Przerzuty do tęczówki 161 Guzy ciała rzęskowego – Bożena Romanowska-Dixon, Barbara Jakubowska 166 Torbiel ciała rzęskowego 166 Czerniak ciała rzęskowego 168 Przerzuty do ciała rzęskowego 175 Gruczolak i gruczolakorak ciała rzęskowego 175 Guzy naczyniówki 181 Naczyniak naczyniówki – Bożena Romanowska-Dixon, Barbara Jakubowska 181 Kostniak naczyniówki – Bożena Romanowska-Dixon, Barbara Jakubowska 201 Kalcyfikacje twardówkowo-naczyniówkowe – Bożena Romanowska-Dixon, Barbara Jakubowska 211 Barwnikowe guzy naczyniówki – Bożena Romanowska-Dixon, Barbara Jakubowska, Izabella Karska-Basta 215 Postępowanie w czerniaku ciała rzęskowego i/lub naczyniówki 277 Postępowanie w czerniaku ciała rzęskowego i/lub naczyniówki 277 Leczenie chirurgiczne – Bożena Romanowska-Dixon, Agnieszka Kubicka-Trząska 277 Endoresekcja czerniaka naczyniówki – Agnieszka Kubicka-Trząska 277 Egzoresekcja – Bożena Romanowska-Dixon 282 Enukleacja – Bożena Romanowska-Dixon, Agnieszka Kubicka-Trząska 285 Radioterapia – Bożena Romanowska-Dixon, Barbara Jakubowska 295 Przewidywanie rozwoju przerzutów odległych w czerniaku naczyniówki – Bertil Damato 314 Wewnątrzgałkowe przerzuty nowotworowe – Bożena Romanowska-Dixon, Barbara Jakubowska 318 Wprowadzenie 318 Rozpoznanie 319 Leczenie 320 Przykłady przerzutów wewnątrzgałkowych 321 Białaczka – Bożena Romanowska-Dixon, Barbara Jakubowska 340 7. Diagnostyka różnicowa guzów błony naczyniowej – Barbara Jakubowska, Bożena Romanowska-Dixon, Izabella Karska-Basta 349 Optyczna koherentna tomografia w różnicowaniu guzów błony naczyniowej 355 Zmiany imitujące obecność czerniaka błony naczyniowej 363 Angiografia indocyjaninowa w diagnostyce różnicowej guzów błony naczyniowej 367 8. Guzy siatkówki 371 Naczyniaki siatkówki – Bożena Romanowska-Dixon, Barbara Jakubowska 371 Glejowe guzy siatkówki – Bożena Romanowska-Dixon, Barbara Jakubowska 386 Siatkówczak – Joanna Kobylarz, Bożena Romanowska-Dixon 410 Wprowadzenie 410 Patogeneza 410 Objawy 410 Diagnostyka 412 Obraz kliniczny 415 Klasyfikacja 417 Leczenie 419 Postępowanie po leczeniu 423 Profilaktyka 424 Podsumowanie 425 Chemioterapia dotętnicza w leczeniu siatkówczaka – Christina Stathopoulos, Carol L. Shields 425 Wrodzony przerost RPE (CHRPE) – Bożena Romanowska-Dixon, Barbara Jakubowska 432 9. Chłoniaki wewnątrzgałkowe – Agnieszka Kubicka-Trząska 459 Epidemiologia, podział i charakterystyka kliniczna 459 Diagnostyka 462 Badania obrazowe w chłoniaku wewnątrzgałkowym 463 Leczenie 466 Rokowanie 468 10. Nowotwory oczodołu o lokalizacji zagałkowej – Jacek Składzień 471 Anatomia oczodołu 471 Diagnostyka guzów oczodołu 475 Diagnostyka i rozpoznanie guzów oczodołu 477 Obrazowanie 478 Wywiad 478 Wybrane schorzenia oczodołu o lokalizacji zagałkowej 479 Torbiel skórzasta oczodołu, torbiel naskórkowa i torbiel rozwojowa oczodołu 479 Naczyniak jamisty oczodołu 479 Naczyniak włosowaty 480 Naczyniak limfatyczny oczodołu (malformacja żylno-limfatyczna, naczyniowy hamartoma) 480 Idiopatyczny pseudoguz oczodołu 481 Gwiaździak (glejak, astrocytoma) 481 Oponiak nerwu wzrokowego 482 Choroby narządu łzowego 483 Przerzuty guzów oczodołu 483 Leczenie operacyjne 484 Podsumowanie – zasadnicze sposoby dotarcia do guzów 491 Wypatroszenie oczodołu (egzenteracja) 491 Rehabilitacja po zabiegach operacyjnych 492 11. Radioterapia nowotworów gałki ocznej i oczodołu – Beata Sas-Korczyńska 497 Radioterapia – charakterystyka 497 Oddziaływanie promieniowania jonizującego z materią 497 Energia i dawka 500 Skutki biologiczne 500 Frakcjonowanie dawki 501 Radioterapia wiązkami zewnętrznymi (EBRT) 502 Brachyterapia 504 Rola radioterapii w leczeniu chorych na nowotwory gałki ocznej i oczodołu 506 Obszar i techniki radioterapii 506 Dawka radioterapii 508 Objawy uboczne radioterapii nowotworów oczodołu i gałki ocznej 509 Zapalenie skóry powiek 510 Zapalenie spojówek 510 Zespół suchego oka 511 Objawy uboczne w rogówce (keratopatia) 511 Zaćma 511 Objawy uboczne w tęczówce 512 Objawy uboczne w siatkówce (retinopatia) 512 Neuropatia nerwu wzrokowego 512 Objawy uboczne w twardówce 512 Podsumowanie 512 12. Przygotowanie materiału do badania histopatologicznego zmian w obrębie oczodołu – Jolanta Orłowska-Heitzman 515 13. Patologia guzów oczodołu – Dariusz Adamek 519 Uwagi wstępne 519 Zmiany nienowotworowe oczodołu 521 Najczęstsze typy nowotworów oczodołu i zmian guzopodobnych 523 Nowotwory nerwu wzrokowego i jego osłonek 523 Nowotwory nerwów obwodowych i inne nowotwory neurogenne 526 Nowotwory pochodne tkanki mięśniowej, tłuszczowej, fibrohistiocytarne i inne nowotwory mezenchymalne 529 Nowotwory i nowotworopodobne zmiany tkanki kostnej i chrzęstnej 530 Nowotwory oraz inne rozrosty układu chłonnego, krwiotwórczego i histiocytów 532 Złośliwe nowotwory wtórne i przerzutowe 537 14. Modele eksperymentalne badania przerzutowania czerniaka błony naczyniowej – Martyna Elas 541 Kultury komórkowe i agregaty komórek nowotworowych 541 Modele zwierzęce 542 CAM 543 Danio pręgowany (zebrafish) 543 Szczur, mysz i chomik 546 Królik 546 Modele transgeniczne czerniaka błony naczyniowej 547 Wnioski 548 Skorowidz 551