Podręcznik stanowi przegląd schorzeń dermatologicznych i wenerologicznych prezentujący podstawowy i niezbędny studentowi medycyny i lekarzowi w trakcie specjalizacji zakres wiedzy. Pierwsza część obejmuje obszar dermatologii poczynając od budowy i funkcji skóry, omawia wybrane choroby bakteryjne, wirusowe, zakażenia bakteryjne, choroby pasożytnicze, łojotokowe i alergiczne, a także reakcje polekowe, choroby układowe tkanki łącznej, choroby pęcherzowe oraz nowotwory skóry i inne zagadnienia, kończąc na terapii dermatologicznej. Część druga poświęcona jest zagadnieniom z zakresu wenerologii. Omawia wybrane jednostki chorobowe, w tym zakażenia wirusowe, bakteryjne i choroby nowotworowe. Prezentowany zakres wiedzy jest zgodny z programami nauczania w zakresie dermatologii i wenerologii na kierunkach lekarskich.
CZĘŚĆ I 1
1. Budowa i funkcja skóry – Aneta Szczerkowska-Dobosz 3
1.1. Symptomatologia dermatologiczna 3
1.1.1. Wykwity pierwotne 4
1.1.2. Wykwity wtórne 9
1.1.3. Układ wykwitów 14
1.2. Wywiad i badanie fizykalne 15
Piśmiennictwo 15
2. Choroby bakteryjne – Wioletta Barańska-Rybak 16
2.1. Choroby o etiologii paciorkowcowej 16
2.1.1. Róża 16
2.1.2. Okołoodbytnicze paciorkowcowe zapalenie skóry 18
2.2. Choroby o etiologii gronkowcowej 19
2.2.1. Zapalenie mieszków włosowych 19
2.2.2. Czyrak 21
2.2.3. Ropnie mnogie niemowląt 22
2.2.4. Gronkowcowy zespół oparzonej skóry 23
2.3. Choroby o etiologii mieszanej 24
2.3.1. Liszajec zakaźny 24
2.3.2. Niesztowica 26
2.4. Gruźlica skóry 27
Piśmiennictwo 27
3. Choroby wirusowe 28
3.1. Infekcje wywołane przez wirusy HPV – Monika Konczalska 28
3.1.1. Epidemiologia 29
3.1.2. Brodawki zwykłe 29
3.1.3. Brodawki podeszwowe 31
3.1.4. Brodawki płaskie 33
3.1.5. Epidermodysplasia verruciformis 34
3.2. Infekcje wywołane przez wirusy HSV – Izabela Błażewicz 35
3.3. Mięczak zakaźny – Monika Konczalska 41
3.3.1. Objawy i przebieg 41
3.3.2. Diagnostyka różnicowa 43
3.3.3. Histopatologia 43
3.3.4. Leczenie 44
Piśmiennictwo 44
4. Powierzchowne zakażenia grzybicze – Roman J. Nowicki 45
4.1. Dermatofitozy 47
4.1.1. Grzybica stóp 49
4.1.2. Grzybica paznokci 52
4.1.3. Grzybica skóry owłosionej głowy 56
4.1.4. Grzybica skóry gładkiej 59
4.1.5. Grzybica rąk 60
4.1.6. Grzybica pachwin 60
4.2. Kandydozy skóry i błon śluzowych 61
4.2.1. Kandydoza jamy ustnej 61
4.2.2. Kandydoza wyprzeniowa 63
4.2.3. Kandydoza pieluszkowa 63
4.2.4. Kandydoza paznokci i wałów paznokciowych 63
4.2.5. Kandydoza żołędzi i napletka 64
4.2.6. Kandydoza sromu i pochwy 64
4.3. Łupież pstry 66
Piśmiennictwo 68
5. Choroby pasożytnicze – Hanna Ługowska-Umer 69
5.1. Świerzb 69
5.2. Wszawica 71
5.2.1. Wszawica głowowa 71
5.2.2. Wszawica odzieżowa 71
5.2.3. Wszawica łonowa 72
Piśmiennictwo 73
6. Choroby łojotokowe – Michał Sobjanek 74
6.1. Trądzik zwyczajny 74
6.1.1. Trądzik związany z przyjmowaniem steroidów anabolicznych 77
6.2. Trądzik różowaty 80
6.3. Łojotokowe zapalenie skóry 85
Piśmiennictwo 87
7. Łuszczyca – Aneta Szczerkowska-Dobosz 88
7.1. Definicja 88
7.2. Epidemiologia 88
7.3. Etiologia i patogeneza 88
7.4. Objawy 90
7.5. Postacie łuszczycy 91
7.6. Aktywność łuszczycy i jej przebieg 97
7.7. Ocena ciężkości łuszczycy 98
7.8. Rozpoznanie łuszczycy 99
7.9. Leczenie łuszczycy 99
7.9.1. Leczenie miejscowe 99
7.9.2. Fototerapia 100
7.9.3. Leczenie ogólne 100
Piśmiennictwo 105
8. Liszaj płaski – Aneta Szczerkowska-Dobosz, Dorota Purzycka-Bohdan 106
8.1. Definicja 106
8.2. Epidemiologia 106
8.3. Etiologia i patogeneza 106
8.4. Obraz kliniczny 107
8.5. Rozpoznanie 109
8.6. Rozpoznanie różnicowe 110
8.7. Leczenie 110
Piśmiennictwo 111
9. Choroby alergiczne skóry 112
9.1. Pokrzywka – Elżbieta Grubska-Suchanek, Roman J. Nowicki 112
9.1.1. Definicja i obraz kliniczny 112
9.1.2. Podział i przyczyny pokrzywek 114
9.1.3. Diagnostyka pokrzywek 118
9.1.4. Różnicowanie pokrzywek 119
9.1.5. Ogólne zasady leczenia pokrzywek 119
9.1.6. Podsumowanie 121
9.2. Atopowe zapalenie skóry – Aleksandra Wilkowska, Magdalena Trzeciak, Roman J. Nowicki 122
9.2.1. Definicja 122
9.2.2. Epidemiologia 122
9.2.3. Etiologia i patogeneza 122
9.2.4. Obraz kliniczny AZS 126
9.2.5. Rozpoznanie 130
9.2.6. Różnicowanie 132
9.2.7. Leczenie 133
9.3. Wyprysk – Aleksandra Wilkowska, Magdalena Trzeciak, Joanna Dawicka 135
9.3.1. Alergiczny wyprysk kontaktowy (alergiczne kontaktowe zapalenie skóry) 136
9.3.2. Wyprysk kontaktowy z podrażnienia 141
9.3.3. Wyprysk pieniążkowaty 141
9.3.4. Wyprysk potnicowy 142
Piśmiennictwo 142
10. Reakcje polekowe – Elżbieta Grubska-Suchanek, Małgorzata Sokołowska-Wojdyło 144
10.1. Osutki plamisto-grudkowe 145
10.2. Pokrzywka polekowa 147
10.3. Rumień trwały/utrwalona reakcja polekowa 150
10.4. Zespół Stevensa–Johnsona (SJS)//toksyczna nekroliza naskórka 151
10.5. Zespół DRESS 154
10.6. Ostra uogólniona osutka krostkowa 156
10.7. Polekowe zapalenie naczyń 157
10.8. Zespół SDRIFE 158
10.8.1. Symetryczna wyprzeniowa i zgięciowa osutka wywołana lekiem 158
10.9. Polekowe odczyny z fotonadwrażliwości 160
10.9.1. Podsumowanie 160
10.10. Skórne działania niepożądane leków onkologicznych – Małgorzata Sokołowska-Wojdyło 161
Piśmiennictwo 167
11. Choroby układowe tkanki łącznej 169
11.1. Toczeń układowy, podostry skórny i skórny – Małgorzata Sokołowska-Wojdyło 169
11.1.1. Definicja 169
11.1.2. Epidemiologia 169
11.1.3. Etiologia i patogeneza 170
11.1.4. Objawy kliniczne 172
11.1.5. Rozpoznanie i rozpoznanie różnicowe 172
11.1.6. Leczenie 176
11.2. Twardzina – Hanna Ługowska-Umer 179
11.2.1. Twardzina układowa 179
11.2.2. Twardzina ograniczona 182
11.3. Zapalenie skórno-mięśniowe – Małgorzata Sokołowska-Wojdyło 186
11.3.1. Definicja 186
11.3.2. Epidemiologia 186
11.3.3. Etiologia i patogeneza 186
11.3.4. Objawy kliniczne 187
11.3.5. Rozpoznanie i rozpoznanie różnicowe 189
11.3.6. Leczenie 190
11.4. Mieszana choroba tkanki łącznej – Małgorzata Sokołowska-Wojdyło 192
11.4.1. Definicja 192
11.4.2. Epidemiologia 192
11.4.3. Objawy i objawy kliniczne 192
11.4.4. Rozpoznanie i rozpoznanie różnicowe 193
11.4.5. Leczenie 193
11.5. Zespół Sjögrena– Hanna Ługowska-Umer 193
11.5.1. Definicja 193
11.5.2. Epidemiologia 194
11.5.3. Etiopatogeneza . 194
11.5.4. Objawy kliniczne 194
11.5.5. Rozpoznanie i rozpoznanie różnicowe 195
11.5.6. Leczenie 195
11.6. Zespół antyfosfolipidowy – Hanna Ługowska-Umer 195
11.6.1. Definicja 195
11.6.2. Epidemiologia 195
11.6.3. Etiopatogeneza 195
11.6.4. Objawy kliniczne 196
11.6.5. Rozpoznanie i rozpoznanie różnicowe 196
11.6.6. Leczenie 196
Piśmiennictwo 197
12. Zapalenia małych naczyń skóry – Magdalena Lange 199
12.1. Definicja i klasyfikacja zapaleń naczyń 199
12.2. Leukocytoklastyczne zapalenie naczyń skóry 203
12.2.1. Definicja 203
12.2.2. Epidemiologia 203
12.2.3. Etiopatogeneza 203
12.2.4. Objawy kliniczne 204
12.2.5. Rozpoznanie i rozpoznanie różnicowe 205
12.2.6. Leczenie 205
12.3. Pokrzywka naczyniowa 206
12.3.1. Definicja 206
12.3.2. Epidemiologia 206
12.3.3. Etiopatogeneza 206
12.3.4. Objawy kliniczne 206
12.2.5. Rozpoznanie i rozpoznanie różnicowe 207
12.2.6. Leczenie 208
Piśmiennictwo 208
13. Choroby pęcherzowe – Wioletta Barańska-Rybak 209
13.1. Pęcherzyca 209
13.1.1. Pęcherzyca zwykła 210
13.1.2. Pęcherzyca liściasta 212
13.1.3. Pęcherzyca paraneoplastyczna 212
13.2. Pemfigoid 212
13.2.1. Pemfigoid pęcherzowy 212
13.2.2. Pemfigoid bliznowaciejący błon śluzowych 215
13.3. Choroba Duhringa 216
13.4. Epidermolysis bullosa acquisita 217
13.5. Linijna IgA dermatoza pęcherzowa 219
13.5.1. Objawy kliniczne 219
13.5.2. Etiologia 219
13.5.3. Leczenie 220
Piśmiennictwo 220
14. Nowotwory skóry 221
14.1. Stany przednowotworowe skóry – Michał Sobjanek, Martyna Sławińska 221
14.1.1. Rogowacenie słoneczne 221
14.1.2. Róg skórny 224
14.1.3. Posłoneczne zapalenie czerwieni wargowej 224
14.1.4. Uszkodzenie porentgenowskie skóry 225
14.1.5. Rogowacenie arsenowe lub wywołane produktami smoły pogazowej 226
14.1.6. Skóra pergaminowa i barwnikowa 226
14.1.7. Epidermodysplasia verruciformis 227
14.1.8. Rogowacenie białe 228
14.2. Wybrane łagodne nowotwory skóry – Michał Sobjanek, Martyna Sławińska 229
14.2.1. Torbiele naskórkowe 229
14.2.2. Brodawka łojotokowa 231
14.2.3. Rogowiak kolczystokomórkowy 232
14.2.4. Znamię łojowe 233
14.2.5. Wrodzone znamiona barwnikowe 233
14.2.6. Nabyte znamiona barwnikowe 234
14.2.7. Znamię atypowe 235
14.2.8. Zespół FAMMM 236
14.2.9. Znamię Suttona 236
14.2.10. Znamię Spitz 237
14.2.11. Znamię Reeda 238
14.2.12. Znamię błękitne 238
14.2.13. Znamiona akralne 239
14.2.14. Bliznowiec 240
14.2.15. Włókniak miękki 240
14.2.16. Włókniak twardy 241
14.2.17. Naczyniak krwionośny dziecięcy 242
14.2.18. Ziarniniak naczyniowy 242
14.2.19. Naczyniak rubinowy 242
14.2.20. Tłuszczak 243
14.2.21. Nerwiakowłókniak 244
14.3. Nieczerniakowe nowotwory skóry – Michał Sobjanek, Martyna Sławińska 244
14.3.1. Rak podstawnokomórkowy skóry 245
14.3.2. Olbrzymi rak podstawnokomórkowy skóry 249
14.3.3. Rak kolczystokomórkowy skóry 250
14.4. Czerniak – Michał Sobjanek, Martyna Sławińska 255
14.5. Chłoniaki pierwotne skóry – Małgorzata Sokołowska-Wojdyło 262
14.6. Mastocytoza– Magdalena Lange 271
14.6.1. Definicja 271
14.6.2. Epidemiologia 271
14.6.3. Etiopatogeneza 271
14.6.4. Objawy kliniczne 272
14.6.5. Rozpoznanie i rozpoznanie różnicowe 276
14.6.6. Leczenie 277
Piśmiennictwo 279
15. Owrzodzenia podudzi – Wioletta Barańska-Rybak, Dorota Mehrholz 282
15.1. Etiologia owrzodzeń 286
15.2. Przewlekła niewydolność żylna 286
15.3. Owrzodzenia tętnicze 293
15.4. Owrzodzenia mieszane 294
15.5. Leczenie miejscowe 295
15.6. Oczyszczanie ran 295
15.7. Kontrola infekcji w ranie 295
15.8. Dobór opatrunku 297
15.9. Pielęgnacja brzegów rany i otaczającej skóry 299
15.10. Podsumowanie 299
Piśmiennictwo 299
16. Zmiany skórne w chorobach wewnętrznych 301
16.1. Zmiany skórne w cukrzycy – Monika Sikorska 301
16.1.1. Zespół stopy cukrzycowej 302
16.1.2. Obumieranie tłuszczowate 303
16.1.3. Rogowacenie ciemne 304
16.1.4. Dermopatia cukrzycowa 305
16.1.5. Obrzęk stwardniały skóry 306
16.1.6. Choroba pęcherzowa w przebiegu cukrzycy 306
16.2. Zmiany skórne w chorobach tarczycy – Monika Sikorska 307
16.2.1. Niedoczynność tarczycy 308
16.2.2. Nadczynność tarczycy 309
16.3. Piodermia zgorzelinowa – Wioletta Barańska-Rybak 310
16.3.1. Epidemiologia 310
16.3.2. Etiopatogeneza 310
16.3.3. Obraz kliniczny 311
16.3.4. Leczenie 312
16.4. Choroba przeszczep przeciw gospodarzowi – Hanna Ługowska-Umer 313
16.4.1. Definicja 313
16.4.2. Epidemiologia 313
16.4.3. Etiologia i patogeneza 314
16.4.4. Objawy kliniczne 314
16.4.5. Rozpoznanie i rozpoznanie różnicowe 316
16.4.6. Leczenie 316
16.5. Rewelatory nowotworowe – Izabela Błażewicz 316
16.5.1. Bezwzględne skórne zespoły paraneoplastyczne 317
16.5.2. Względne skórne zespoły paraneoplastyczne 321
Piśmiennictwo 323
17. Zaburzenia rogowacenia – Marta Stawczyk-Macieja 324
17.1. Grupa rybiej łuski 324
17.1.1. Klasyfikacja 324
17.1.2. Rybia łuska zwykła 327
17.1.3. Rybia łuska sprzężona z chromosomem X o dziedziczeniu recesywnym 327
17.1.4. Rybia łuska wrodzona o dziedziczeniu autosomalnym recesywnym 328
17.1.5. Zespół Comela-Nethertona 328
17.2. Grupa rogowców dłoni i stóp 329
17.2.1. Rozlany epidermolityczny rogowiec dłoni i stóp 331
17.3. Choroby przebiegające z dyskeratozą i akantolizą 332
17.3.1. Choroba Dariera 332
17.3.2. Choroba Hailey-Hailey 333
Piśmiennictwo 334
18. Terapia dermatologiczna 335
18.1. Leczenie miejscowe – Hanna Ługowska-Umer 335
18.1.1. Podłoża 336
18.1.2. Wybrane grupy leków stosowanych miejscowo 337
18.2. Leczenie ogólne – Hanna Ługowska-Umer 339
18.2.1. Kortykosteroidy 339
18.2.2. Leki immunosupresyjne 340
18.3. Fototerapia – Marta Stawczyk-Macieja, Aneta Szczerkowska-Dobosz 344
18.3.1. Mechanizm działania fototerapii 345
18.3.2. Sztuczne źródła światła 346
18.3.3. Fotochemoterapia 347
18.3.4. Wskazania 348
18.3.5. Ocena nadwrażliwości na UVR 348
18.3.6. Zasady stosowania fototerapii i fotochemoterapii 349
18.4. Kriochirurgia – Martyna Sławińska 351
18.4.1. Definicja i zasada działania 351
18.4.2. Wskazania 351
18.4.3. Przeciwwskazania 353
18.4.4. Techniki 353
18.5. Elektrochirurgia – Martyna Sławińska 354
18.5.1. Definicja i zasada działania 354
18.5.2. Wskazania 355
18.5.3. Przeciwwskazania 355
18.5.4. Techniki 356
Piśmiennictwo 357
19. Choroby przydatków 358
19.1. Choroby włosów – Martyna Sławińska, Michał Sobjanek 358
19.1.1. Podstawowe informacje o cyklu włosowym 358
19.1.2. Podejście diagnostyczne 359
19.1.3. Łysienie bliznowaciejące 359
19.1.4. Łysienie niebliznowaciejące 360
19.1.5. Nieprawidłowości w strukturze łodygi włosa 360
19.1.6. Łysienie niebliznowaciejące 362
19.1.7. Pierwotne łysienie bliznowaciejące z naciekiem limfocytowym 372
19.1.8. Pierwotne łysienie bliznowaciejące z naciekiem neutrofilowym 376
19.1.9. Pierwotne łysienie bliznowaciejące z naciekiem mieszanym 379
19.1.10. Nieprawidłowości w strukturze łodygi włosa 380
19.2. Choroby paznokci – Michał Sobjanek 381
19.2.1. Wybrane zaburzenia płytki paznokciowej 382
19.2.2. Wybrane inne schorzenia aparatu paznokciowego 389
Piśmiennictwo 392
CZĘŚĆ II 395
20. Kiła – Iwona Rudnicka, Tomasz Pniewski, Sławomir Majewski 397
20.1. Epidemiologia 397
20.2. Etiopatogeneza 398
20.3. Obraz kliniczny i przebieg choroby 399
20.4. Kiła wczesna 400
20.5. Kiła późna 411
20.6 Kiła ośrodkowego układu nerwowego 412
20.7. Kiła wrodzona 414
20.8. Badania diagnostyczne 416
20.8.1. Wykrywanie krętków bladych 416
20.8.2. Kiłowe odczyny serologiczne 417
20.8.3. Diagnostyka kiły wrodzonej 419
20.8.4. Badanie płynu mózgowo-rdzeniowego 420
20.9. Podstawy rozpoznania i różnicowanie 421
20.10. Leczenie i kontrola po leczeniu. Postępowanie epidemiologiczne 422
Piśmiennictwo 425
21. Wrzód miękki – Iwona Rudnicka, Tomasz Pniewski 427
21.1. Epidemiologia 427
21.2. Etiopatogeneza 427
21.3. Obraz kliniczny 427
21.4. Badania diagnostyczne 428
21.5. Podstawy rozpoznania 428
21.6. Różnicowanie 428
21.7. Leczenie 429
Piśmiennictwo 429
22. Ziarnica weneryczna pachwin – Iwona Rudnicka, Tomasz Pniewski 430
22.1. Epidemiologia 430
22.2. Etiopatogeneza 431
22.3. Objawy kliniczne 431
22.4. Badania diagnostyczne 433
22.5. Podstawy rozpoznania i różnicowanie 433
22.6. Leczenie 434
Piśmiennictwo 434
23. Ziarniniak pachwinowy – Iwona Rudnicka, Tomasz Pniewski 436
23.1. Epidemiologia 436
23.2. Etiopatogeneza 436
23.3. Objawy kliniczne 437
23.4. Badania diagnostyczne 437
23.5. Podstawy rozpoznania i różnicowanie 437
23.6. Leczenie 438
Piśmiennictwo 438
24. Zapalenia cewki moczowej i szyjki macicy – Beata Młynarczyk-Bonikowska 439
24.1. Epidemiologia 439
24.2. Etiopatogeneza 440
24.3. Obraz kliniczny 444
24.4. Badania diagnostyczne 451
24.5. Podstawy rozpoznania 452
24.6. Różnicowanie 453
24.7. Leczenie 453
24.8. Podsumowanie 458
Piśmiennictwo 459
25. Opryszczka narządów płciowych – Sławomir Majewski, Iwona Rudnicka 461
25.1. Obraz kliniczny 462
25.1.1. Najważniejsze informacje dla pacjentów z opryszczką genitalną 465
25.2. Opryszczka genitalna u kobiet ciężarnych 466
25.3. Zapobieganie zakażeniom HSV w ciąży 469
25.4. Opryszczka noworodkowa 469
Piśmiennictwo 470
26. Zmiany okolic narządów płciowych związane z zakażeniem HPV – Sławomir Majewski, Tomasz Pniewski, Iwona Rudnicka 472
26.1. Brodawki płciowe 474
26.1.1. Epidemiologia 474
26.1.2. Etiopatogeneza 474
26.1.3. Obraz kliniczny 474
26.1.4. Badania diagnostyczne 478
26.1.5. Podstawy rozpoznania i różnicowanie 479
26.1.6. Leczenie 479
26.2. Bowenoid papulosis 480
26.2.1. Epidemiologia 480
26.2.2. Etiopatogeneza 481
26.2.3. Obraz kliniczny 481
26.2.4. Badania diagnostyczne 481
26.2.5. Podstawy rozpoznania i różnicowanie 481
26.2.6. Leczenie 482
26.3. Choroba Bowena/Erytroplazja Queyrata 482
26.3.1. Epidemiologia 482
26.3.2. Etiopatogeneza 482
26.3.3. Obraz kliniczny 482
26.3.4. Badania diagnostyczne 483
26.3.5. Podstawy rozpoznania i różnicowanie 484
26.3.6. Leczenie 484
26.4. Rak sromu, rak prącia i rak odbytu 484
26.4.1. Epidemiologia 484
26.4.2. Etiopatogeneza 485
26.4.3. Obraz kliniczny 485
26.4.4. Badania diagnostyczne 487
26.4.5. Podstawy rozpoznania i różnicowanie 487
26.4.6. Leczenie 487
26.5. Szczepienia przeciw genitalnym typom HPV 488
Piśmiennictwo 489
27. Zmiany skórne i na błonach śluzowych w przebiegu zakażenia HIV – Sławomir Majewski, Iwona Rudnicka, Tomasz Pniewski 491
27.1. Epidemiologia 491
27.2. Etiopatogeneza 492
27.3. Obraz kliniczny 493
27.3.1. Kategoria kliniczna A 494
27.3.2. Kategoria kliniczna B 496
27.3.3. Kategoria kliniczna C 497
27.4. Najczęstsze zmiany skórne i na błonach śluzowych w przebiegu HIV/AIDS 497
27.4.1. Zakażenia bakteryjne 497
27.4.2. Zakażenia wirusowe 499
27.4.3. Grzybice skóry i błon śluzowych 504
27.4.4. Zakażenia pasożytnicze skóry 506
27.4.5. Mięsak Kaposiego 507
27.4.6. Zmiany polekowe 508
27.4.7. Zespół zapalny rekonstytucji immunologicznej 509
27.5. Badania diagnostyczne 510
27.6. Podstawy rozpoznania i różnicowanie 510
27.7. Leczenie i profilaktyka zakażeń HIV 510
27.7.1. Leczenie 510
27.7.2. Profilaktyka przed ekspozycją 511
27.7.3. Profilaktyka po ekspozycji 511
27.7.4. Profilaktyka transmisji wertykalnej HIV 512
Piśmiennictwo 513
Skorowidz 515
-14%