Afganistan i Pakistan w polityce bezpieczeństwa Islamskiej Republiki Iranu w latach 2001-2024

Prezentowana monografia zdecydowanie wyróżnia się na tle innych dotyczących współczesnego Iranu. Jest poświęcona w całości polityce bezpieczeństwa Iranu w odniesieniu do Pakistanu oraz Afganistanu. Po opublikowaniu stanie się pozycją unikalną na polskim rynku wydawniczym. Z recenzji dr. hab. Przemysława Osiewicza Książka jest wartościowa i stanowi ważną pozycję na rynku publikacji dotyczących Bliskiego Wschodu i Azji Południowej. Może przyciągnąć czytelników zainteresowanych bezpieczeństwem międzynarodowym, polityką Iranu oraz relacjami regionalnymi. Z recenzji dr. hab. Wojciecha Grabowskiego Marzena Mruk Doktor nauk społecznych z zakresu nauk o polityce i administracji. Adiunkt w Katedrze Teorii Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa Uniwersytetu Łódzkiego. Jej zainteresowania badawcze koncentrują się na bezpieczeństwie międzynarodowym w regionie Bliskiego Wschodu (ze szczególnym uwzględnieniem Iranu), współczesnych konfliktach zbrojnych, polityce zagranicznej i bezpieczeństwa Stanów Zjednoczonych i Francji. Autorka kilkudziesięciu artykułów naukowych oraz prelegentka na licznych konferencjach naukowych o zasięgu krajowym i międzynarodowym.

Wstęp 9 Rozdział I UWARUNKOWANIA POLITYKI BEZPIECZEŃSTWA ISLAMSKIEJ REPUBLIKI IRANU 25 1.1. Uwarunkowania wewnętrzne o charakterze subiektywnym 26 1.1.1. Środowisko geograficzne 26 1.1.2. Potencjał ludnościowy 29 1.1.3. Potencjał gospodarczy i naukowo-technologiczny 34 1.1.3.1. Potencjał gospodarczy 34 1.1.3.2. Potencjał naukowo-technologiczny 43 1.1.4. Potencjał militarny 47 1.1.4.1. Siły zbrojne i uzbrojenie 47 1.1.4.2. Program nuklearny 53 1.1.5. System polityczny 61 1.2. Uwarunkowania wewnętrzne o charakterze obiektywnym 71 1.2.1. Czynnik historyczny 71 1.2.2. Czynnik kulturowy 84 1.2.3. Koncepcje polityki bezpieczeństwa Islamskiej Republiki Iranu po 1979 roku 87 1.3. Uwarunkowania zewnętrzne o charakterze obiektywnym 91 1.3.1. Trendy ewolucji środowiska międzynarodowego Islamskiej Republiki Iranu 91 1.3.2. Pozycja Islamskiej Republiki Iranu w systemie bezpieczeństwa międzynarodowego 93 1.3.3. Struktura i zasięg umownych zobowiązań międzynarodowych Islamskiej Republiki Iranu 97 1.4. Uwarunkowania zewnętrzne o charakterze subiektywnym 99 1.4.1. Międzynarodowa percepcja Islamskiej Republiki Iranu 99 1.4.2. Islamska Republika Iranu w strategiach bezpieczeństwa międzynarodowego mocarstw globalnych 104 1.4.2.1. Islamska Republika Iranu w strategii bezpieczeństwa Stanów Zjednoczonych 104 1.4.2.2. Islamska Republika Iranu w strategii bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej 126 1.4.2.3. Islamska Republika Iranu w strategii bezpieczeństwa Chińskiej Republiki Ludowej 137 1.4.2.4. Islamska Republika Iranu w strategiach bezpieczeństwa grupy E3 146 ROZDZIAŁ II UWARUNKOWANIA POLITYKI BEZPIECZEŃSTWA ISLAMSKIEJ REPUBLIKI IRANU WOBEC AFGANISTANU 161 2.1. Relacje irańsko (persko)-afgańskie do 1979 roku. Wpływ rewolucji islamskiej w Iranie na relacje z Afganistanem 162 2.2. Interwencja ZSRR w Afganistanie 173 2.3. Wojna domowa w latach 90. XX wieku Rządy talibów w Afganistanie 178 ROZDZIAŁ III AFGANISTAN JAKO ŹRÓDŁO ZAGROŻEŃ DLA BEZPIECZEŃSTWA ISLAMSKIEJ REPUBLIKI IRANU W LATACH 2001–2024 187 3.1. Wojna w Afganistanie (2001–2021) 188 3.2. Ofensywa talibów w 2021 roku. Ustanowienie Islamskiego Emiratu Afganistanu 194 3.3. Funkcjonowanie radykalnych ugrupowań terrorystycznych w Afganistanie 198 3.3.1. al-Kaida 198 3.3.2. Tak zwane Państwo Islamskie 201 3.3.3. Inne ugrupowania 206 3.4. Problem uchodźców afgańskich w Islamskiej Republice Iranu 208 3.5. Irańsko-afgański transgraniczny spór o rzekę Helmand i Hari Rod 219 3.6. Afgański przemysł narkotykowy 230 ROZDZIAŁ IV ŚRODKI POLITYKI BEZPIECZEŃSTWA ISLAMSKIEJ REPUBLIKI IRANU WOBEC AFGANISTANU W LATACH 2001–2024 237 4.1. Irańska inicjatywa Unii Państw Perskojęzycznych 238 4.2. Irańskie programy walki z przemytem afgańskich narkotyków i narkomanią 243 4.3. Irańska polityka migracyjna. Próby regulacji prawnej sytuacji uchodźców afgańskich w Islamskiej Republice Iranu 248 4.4. Zaangażowanie Islamskiej Republiki Iranu w odbudowę Afganistanu. Irańska podwójna gra w Afganistanie 259 4.4.1. Współpraca Islamskiej Republiki Iranu ze Stanami Zjednoczonymi i NATO na rzecz bezpieczeństwa Afganistanu 259 4.4.2. Pomoc wojskowa dla afgańskich powstańców 268 4.4.2.1. Dywizja Fatemiyoun 276 4.5. Irańska pomoc rozwojowa i inwestycje bezpośrednie w Afganistanie 280 ROZDZIAŁ V UWARUNKOWANIA POLITYKI BEZPIECZEŃSTWA ISLAMSKIEJ REPUBLIKI IRANU WOBEC PAKISTANU 291 5.1. Relacje Persji (Iranu) z Indiami do 1947 roku 292 5.2. Powstanie niepodległego Pakistanu. Relacje irańsko-pakistańskie w latach 1947–1979 299 5.3. Wpływ rewolucji islamskiej na relacje irańsko-pakistańskie po 1979 roku 302 5.4. Stanowisko Iranu wobec wojen indyjsko‑pakistańskich 305 ROZDZIAŁ VI PAKISTAN JAKO ŹRÓDŁO ZAGROŻEŃ DLA BEZPIECZEŃSTWA ISLAMSKIEJ REPUBLIKI IRANU W LATACH 2001–2024 311 6.1. Funkcjonowanie radykalnych ugrupowań terrorystycznych w Pakistanie 312 6.1.1. Sipah-e-Sahaba Pakistan 312 6.1.2. Tehrik-i-Taliban Pakistan 314 6.1.3. al-Kaida 315 6.1.4. Tak zwane Państwo Islamskie 318 6.2. Zaangażowanie Pakistanu w Afganistanie 320 6.2.1. Inicjatywa stworzenia Wielkiego Pasztunistanu 329 6.3. Strategiczne partnerstwo Pakistanu ze Stanami Zjednoczonymi i Arabią Saudyjską 333 6.3.1. Stany Zjednoczone 333 6.3.2. Arabia Saudyjska 340 6.4. Separatyzm w Beludżystanie 348 ROZDZIAŁ VII ŚRODKI POLITYKI BEZPIECZEŃSTWA ISLAMSKIEJ REPUBLIKI IRANU WOBEC PAKISTANU W LATACH 2001–2024 361 7.1. Współpraca gospodarcza 362 7.1.1. Wymiana handlowa 362 7.1.2. Inicjatywa Gazociągu Pokoju 366 7.2. Współpraca irańsko-pakistańska na rzecz bezpieczeństwa w ramach organizacji regionalnych 371 7.2.1. Organizacja Współpracy Gospodarczej 371 7.2.2. Organizacja Współpracy Islamskiej 373 7.2.3. Szanghajska Organizacja Współpracy 374 7.3. Współpraca wojskowa i zaangażowanie Pakistanu w rozwój irańskiego programu nuklearnego 378 7.3.1. Współpraca wojskowa 378 7.3.2. Zaangażowanie Pakistanu w rozwój irańskiego programu nuklearnego 381 7.4. Współpraca Islamskiej Republiki Iranu z Indiami jako element zachowania równowagi wobec sojuszu pakistańsko‑amerykańskiego i pakistańsko-saudyjskiego 385 7.4.1. Współpraca polityczna 385 7.4.2. Stanowisko Indii wobec irańskiego programu nuklearnego 392 7.4.3. Port Czabahar jako element współpracy gospodarczej Iranu i Indii 395 Zakończenie 403 Lista najczęściej stosowanych skrótów 423 Bibliografia 427 Spis wykresów 481 Spis tabel 48