Antybohater. Horyzonty literatury i filozofii nowoczesnej

Monografia Antybohater. Horyzonty literatury i filozofii nowoczesnej to próba zmierzenia się z niezwykle nośną, aczkolwiek niedocenianą dotąd w polskim literaturoznawstwie postacią antybohatera. Autor pokazuje tę problematykę na przecięciu literatury, filozofii, historii idei oraz antropologii literatury. Zwraca uwagę na to, że pojęcie antybohatera przynależy do nowoczesnej formacji kultury europejskiej, w której dla modelu heroicznego człowieka pojawia się znacząca alternatywa. Antybohater jest pozbawiony heroizmu w sensie odejścia od powszechnie akceptowanych przez zbiorowość norm społecznych, obyczajowych i moralnych. Nie może być on jednak sprowadzony do prostego zaprzeczenia tym normom. Cechuje go raczej bunt i pełne ambiwalencji napięcia wynikające z pragnienia rozumienia siebie samego. W osobliwy sposób antybohater to indywidualista i outsider, który obiera drogę ku wnętrzu i poszukuje uzasadnień raczej w etyce autentyczności niż norm, w etyce wrażliwości, a nie zasad. Monografia dowodzi trudności z definiowaniem antybohatera, który każdorazowo domaga się coraz to nowych horyzontów rozumienia, wyznaczanych przez jego indywidualne społeczne uwikłania.

Wstęp ........................................................................................................... 13 1. Kilka uwag osobistych na wstępie ................................................. 13 2. O bohaterach .................................................................................... 15 3. Wokół definicji antybohatera ......................................................... 21 4. Antybohater w świetle literaturoznawstwa rosyjskiego ............. 26 5. O antybohaterze w literaturoznawstwie zachodnim ................. 31 6. O recepcji antybohatera w Polsce ................................................. 35 7. Podsumowanie (z odrobiną metodologii) ................................... 39 Część I MIĘDZY FILOZOFIĄ A LITERATURĄ ROZDZIAŁ 1 Filozofia i literatura – komplikacje i transakcje ..................................... 49 1. Filozofia i literatura – odrębne światy .......................................... 50 2. Interferencje i transakcje albo osłabianie granic ......................... 55 3. Egzystencjalizm jako miejsce spotkania filozofii i literatury ..... 59 4. O filozofii literatury ......................................................................... 64 5. Podsumowanie ................................................................................ 67 ROZDZIAŁ 2 Antybohater w perspektywie filozofii egzystencji .................................. 69 1. Wstęp ................................................................................................ 69 2. Antropologia egzystencjalizmu i antropologia literacka zorientowana na antybohatera ................................................................. 72 3. Egzystencjalistyczna koncepcja człowieka ................................... 77 4. Podsumowanie ................................................................................ 93