W prześwicie i pod światło. Dramaturgia wyobraźni Bolesława Leśmiana

Monografia poświęcona twórczości Bolesława Leśmiana proponuje nowatorskie jej ujęcie poprzez pryzmat performatywnych kategorii estetycznych: powidoku, prześwitu, światłocienia, echa i pogłosu. Autor ukazuje je jako dynamiczne, wzajemnie przenikające się zjawiska, które nie tylko organizują strukturę utworów, lecz także odsłaniają filozoficzny wymiar wyobraźni poety. Przyjęta perspektywa dramaturgiczna pozwala wydobyć procesualność i niestałość tych kategorii, a zarazem ukazać Leśmiana jako twórcę przekraczającego granice gatunków i tradycyjnych podziałów nie tylko literackich. Publikacja prowadzi czytelnika od refleksji nad wizualno-fonicznym charakterem dorobku autora Łąki, przez inspiracje filozoficzne i estetyczne, aż po analizy somatoestetyczne i zagadnienia percepcji. Szczególne miejsce zajmuje tu wyobraźnia - rozumiana jako narzędzie poznania i sposób doświadczania świata. Książka stanowi istotny wkład w badania nad Leśmianem, łącząc literaturoznawstwo, filozofię i estetykę w spójną, inspirującą całość.

Przed-widok. Bolesław Leśmian – poeta obrazu i dźwięku Część I DRAMATURGIE LEŚMIANOWSKIEJ WYOBRAŹNI Rozdział I Leśmian jako dramaturg. Twórczość Leśmiana w świetle badan dramaturgicznych 1. Dramatyczność w twórczości 2. W poszukiwaniu własnej ekspresji 3. Reżyserować dramaturgię, dramatyzować reżyserię 4. Na scenie filozofii Rozdział II Prześwit gatunków 1. Prześwity dramatu i poezji 2. Dramat poetycki a dramat Leśmianowski 3. W romantycznym prześwicie 4. Baśń dramatyczna – między prześwitami 5. Multiwersum – świat światów Rozdział III Dramaturgia badań wizualno-fonicznych na przykładzie twórczości Bolesława Leśmiana 1. Interpretator jako dramaturg 2. Dramaturgia interpretacji 3. Na scenie literatury 4. Od impresjonizmu do fonosfery 5. Autonomia spojrzenia – autonomia dramatu Część II POWIDOKI WIERSZA. EKSPERYMENT LEKTURY POEZJI BOLESŁAWA LEŚMIANA Rozdział I Wokół teorii powidoku 1. Historia powidoku 2. Teoria widzenia Leśmiana 3. W (widno)kręgu: Leśmian – Przyboś Rozdział II Powidok jako problem reprezentacji 1. Przywo/idzenie świata: od oglądania do kreowania 2. Artysta i model – bieguny Leśmianowskiego myślenia o poezji 3. Reprezentacja wobec epifanii 4. Reprezentacja a problem wymiany Rozdział III Powidok i powtórzenie 1. Powtórzenie świata – powtórzenie wiersza 2. Powidok jako fragment 3. Między powidokiem a wspomnieniem 4. Powidoki dramatów Rozdział IV Powidok: obraz czy akt widzenia? 1. (Z)widzenie świata 2. Wędrujące pojęcia Przed obrazem – Mieke Bal i Georges Didi-Huberman 3. „Nie widać nic, a – widać” – spojrzenie Leśmiana Rozdział V Interpretacja jako powidok (Prze)widzenie sensu Część III W PRZEŚWITACH POEZJI I FILOZOFII Rozdział I W prześwitach poezji i filozofii, czyli tam, gdzie spotykają się Leśmian i Heidegger 1. Rodowód filozoficzny 2. Leśmianowski prześwit 3. Performatywność zjawiska 4. „Rozświt” i „przezior” – synonimiczność w poezji 5. „Niepojętość zieloności” – w prześwitach koloru 6. Między bezświtem a prześwitem dźwięku 7. W stronę światłocienia Rozdział II Ze światłem i pod światło. Światłocień w poezji Bolesława Leśmiana 1. Ku syntezie światła i cienia 2. Malarstwo – fotografia – filozofia 3. Przez pryzmat impresji 4. W światłocieniu Leśmiana – W lesie, Leżę na wznak na łące… oraz Zapomnienie 5. W czasie i bezczasie 6. Lux a lumen – poeta dwóch tradycji 7. W mroku poezji? 8. Kreując portret – kreując pejzaż 9. Światłocień i inne kategorie Leśmianowskiej poezji 10. W świetle badań – światłocień Rozdział III Wymienię wzrok na słuch. Słyszenie Leśmiana 1. Echo-sfera wiersza 2. Poezja pogłosu 3. Echo i pogłos jako przejaw wyobraźni fonicznej 4. W rytmie stóp 5. W świecie dźwięków Dziewczyny 6. Poeta – o roli artysty 7. O związku widzenia i słyszenia – jeszcze raz 8. Leśmianowskie formy poznania 9. Kreowanie dźwiękiem – wiersz jako zdarzenie Rozdział IV Cisza ciszy – nie słyszy… Leśmianowskie zasłuchanie w ciszę 1. W ciszy malinowego chruśniaka 2. Językowy i czasowy obraz ciszy 3. Zobaczyć ciszę 4. Estetyka ciszy 5. Cisza jako przejaw „performatywnego ruchu wyobraźni” 6. W gąszczu Leśmianowskich cisz 7. Transdyscyplinarne ujęcie zjawiska Część IV OD DEPRYWACJI SENSORYCZNEJ DO SOMATOESTETYKI Rozdział I Doświadczeniu wstęp wzbroniony. Ćwiczenie z deprywacji sensorycznej 1. Pozazmysłowe formy percepcji w estetyce współczesnej 2. Na pograniczu nauki i sztuki 3. Poza słowami 4. Poza portretami 5. Deprywacja sensoryczna – wariant Leśmiana Rozdział II Cielesność poezji – poetyka ciała. Somatoestetyka a twórczość Leśmiana 1. Somatopoetyka i nie tylko 2. Pragnąc pełni 3. Od nieistnienia do uniesienia 4. Zakochany Leśmian 5. Czuły podmiot 6. Somatoestetyka a somatoakustyka 7. Somatyczny wymiar Wspomnień 8. (Somato)estetyka performatywna (PO)WIDOKI PO/WIDOKU. Bolesław Leśmian – dramaturg wyobraźni oraz estetyk światła, sztuki (i) życia Podziękowania Bibliografia Nota bibliograficzna Indeks nazwisk Indeks cytowanych i przywoływanych utworów lirycznych, dramatycznych, prozatorskich (zwłaszcza szkiców oraz nowel) Bolesława Leśmiana Summary. In the opening and against the light: The dramaturgy of Bolesław Leśmian’s imagination