W pracy zgromadzono szkice poświęcone interpretacji bardzo różnych utworów współczesnych. Wśród analizowanych tekstów znalazło się zarówno niemal zupełnie zapomniane opowiadanie Marii Danilewicz Zielińskiej, uważane za „trudne” i „osobne” pisarstwo Zygmunta Haupta, jak i cieszące się dużą popularnością książki Andrzeja Stasiuka czy należąca już do „klasyki” epopeja huculska Stanisława Vincenza. Autorka zwraca uwagę zarówno na utwory emigrantów: Andrzeja Chciuka, Włodzimierza Odojewskiego, jak i pisarzy krajowych: Zbigniewa Żakiewicza, Tadeusza Różewicza. Elementem łączącym okazuje się namysł nad przestrzenią. Analizy zgromadzone w tej książce zostały zogniskowane wokół pytania o (szeroko rozumiane) miejsce, o to w jaki sposób jest ono doświadczane i jakie ma znaczenie lub jakie wartości są mu przypisywane. Poprzez interpretacje poszczególnych utworów autorka ukazuje swego rodzaju „próby topograficzne”, zmierzające do uchwycenia fenomenu różnych miast (najbliższych, rodzinnych i obcych, w których trudno się zadomowić), ale także będące wyrazem specyficznych doświadczeń kresowych czy wiążące wybrane krajobrazy (Europy, Ameryki, regionów takich, jak Śląsk i Podhale) z określonymi ideami (wspólnoty środkowoeuropejskiej, „ziemi obiecanej”, przemian cywilizacyjnych, prywatnego „krajobrazu fundamentalnego”). Praca jest adresowana do literaturoznawców, nauczycieli i studentów, a także szerszego grona czytelników zainteresowanych współczesną literaturą polską.

Wstęp. Próby topograficzne / 7 Część pierwsza: Miasta Topografia fascynacji i zdziwienia. Krzemieniec Marii Danilewicz Zielińskiej i Zygmunta Haupta / 17 „Mgławica rzeczy i spraw”. Drohobycz i Wielkie Księstwo Bałaku Andrzeja Chciuka / 59 Gliwickie ślady Tadeusza Różewicza. Nie tylko o zbiorze Margines, ale… / 81 Część druga: Kresowe topografie i doświadczenia „Hybrydowa treść”. Kresy Kuśniewicza / 101 Otwieranie warowni. Dom w epopei Stanisława Vincenza / 119 „Ten jego emigracyjny los”, czyli o bezdomności w tomie opowiadań Włodzimierza Odojewskiego …i poniosły konie / 139 „Tu” i „tam”. O przełamywaniu melancholii w opowieściach Zbigniewa Żakiewicza (Ciotuleńka, Gorycz i sól morza) / 163 Część trzecia: Krajobrazy i idee Pytania o Europę „zwaną Środkową” w pisarstwie Andrzeja Stasiuka / 193 Ameryka jako doświadczenie, mit i metafora. O Podróży na najdalszy Zachód Andrzeja Kijowskiego / 215 Literackie krajobrazy Górnego Śląska / 239 „Krajobraz fundamentalny”. Glosy do biografii Józefa Tischnera, czyli o Kapeluszu na wodzie Wojciecha Bonowicza / 273 Bibliografia (wybór) / 285 Nota bibliograficzna / 291 Indeks osobowy / 293 Summary / 303 Zusammenfassung / 304