Mieszko Pierwszy Tajemniczy

Ambicją autora nie było stworzenie monumentu wyczerpującego wszystkie kwestie, których rozpatrzenie umożliwiają źródła historyczne i świadectwa archeologiczne, lecz raczej krytyczna analiza dostępnych informacji, pozostawiająca wciąż spore pole do manewrów interpretacyjnych. Osią rozważań nie jest chronologia wydarzeń politycznych, lecz wybrane problemy badawcze, które albo nie wzbudziły dotąd szerokiego zainteresowania, albo pozwalają na wzbogacenie dotychczasowych interpretacji. Według standardowej wiedzy Mieszko od szóstej dekady X wieku był samodzielnym władcą o niekwestionowanym autorytecie wewnątrz swojego rodowego terytorium, wzbudzającym respekt sąsiadów i przyciągającym uwagę kronikarzy. Nie wiemy jednak, choć chcielibyśmy się dowiedzieć: Dlaczego właśnie on? Dlaczego właśnie wtedy? Dlaczego właśnie tam? Jak do tego doszło? Autor próbuje wykazać, że można znacznie poszerzyć zakres rozważań i zakwestionować niektóre mocno ugruntowane przekonania. Nie jest to zatem kolejna biografia pierwszego władcy piastowskiego, lecz rozważania nad wybranymi problemami, które wymagają ponownego przemyślenia. Autor podejmuje próbę „zrozumienia” kwestii najtrudniejszych: Kim byli przodkowie Mieszka? Skąd wzięła się ich wiedza o tym, jak zbudować podstawy państwa terytorialnego? Jak brzmiało oryginalne imię Mieszka? Czy gorliwie szerzył chrześcijaństwo? Jaką miał strategię geopolityczną? Jaki był terytorialny zasięg jego władzy? Jakie były polityczne okoliczności jego śmierci? Gdzie został pochowany? Brak solidnych podstaw informacyjnych sprawia, że zaproponowane odpowiedzi to raczej sugestie historiograficzne niż konkluzywne stwierdzenia. Tylko na tyle pozwala bowiem dzisiejszy stan naszej wiedzy. Mimo to autor świadomie podejmuje ryzyko sformułowania dość kontrowersyjnych propozycji, które sprowokują zapewne krytyczną dyskusję.

Pierwsze wprowadzenie / 7 Wprowadzenie drugie – archeologia a historia / 17 Rozdział 1. Pierwsze piastowskie państwo/władztwo/regnum / 29 Czy we wczesnym średniowieczu istniały państwa? / 31 Kryteria państwowości wczesnośredniowiecznej/ 41 Historiografie państwa / 60 Rozdział 2. Pierwsi obserwatorzy zewnętrzni / 71 Wisła jako symboliczny identyfikator „polskiej” części Europy / 72 Etniczne zróżnicowanie Europy Środkowo-Wschodniej w czasach przedmieszkowych według źródeł arabskich / 79 Barbarzyńscy „królowie” / 94 Rozdział 3. Mieszko nie był pierwszy / 99 Polanie i inne „plemiona” / 103 Budowa infrastruktury terytorialnej / 113 Pochodzenie Piastów / 129 Rozdział 4. „Pierwsze” imię mieszka / 167 Relacja Ibrahima ibn Jakuba / 171 Widukind i inni / 182 Najstarszy zapis polski / 186 Rozdział 5. Mieszko – pierwszy chrześcijanin? / 191 Społeczeństwa przedchrześcijańskie / 192 Ekspansja chrześcijaństwa na północno-wschodnie peryferie Europy porzymskiej / 199 Chrześcijaństwo w Polsce przedmieszkowej? / 212 Czy Mieszko był poganinem? / 218 Rozdział 6. Mieszko pierwszy – chrystianizator / 227 Ku chrześcijańskiej Europie / 231 Kościół Mieszka / 236 Przekonania eschatologiczne poddanych Mieszka I / 260 Rozdział 7. Mieszko pierwszy – budowniczy / 293 Architektura rezydencjonalna z czasów Mieszka I / 297 Architektura sakralna / 299 Grody / 304 Rozdział 8. Mieszko pierwszy – polityk / 317 Przed 965 rokiem / 317 Lata 965–984 / 324 Lata 985–992 / 350 Rozdział 9. Terytorium mieszka pierwszego / 361 Szukanie państwa wczesnopiastowskiego na mapie Europy / 362 Świadectwa archeologiczne / 363 Kartografia polityczna Dagome Iudex / 369 Rozdział 10. Pierwszy pochówek mieszka pierwszego / 387 Śmierć władcy / 387 Grobowiec w katedrze poznańskiej / 394 Kto i gdzie został pochowany? / 398 Zakończenie – pierwsze i ostatnie / 421 Bibliografia / 425 Wykaz ilustracji / 463 Summary. Mieszko I the mysterious / 467 Indeks osobowy / 473 Indeks postaci historycznych / 479 Indeks geograficzny / 497