Dziedzictwo Goliata. Filistyni i Hebrajczycy w czasach biblijnych

Dziedzictwo Goliata to książka stanowiąca próbę odpowiedzi na pytanie, jaki wpływ na Hebrajczyków i Biblię mieli Filistyni. Lud ten, przybyły wraz z innymi Ludami Morza, zapewne z terenów Egei i Anatolii, osiedlił się w Palestynie w XII wieku p.n.e. i przez pewien czas odgrywał rolę lokalnego hegemona. Plemienna nazwa własna Filistynów dała początek nazwie zasiedlanego przez nich terytorium – Palestyny. W cieniu kultury filistyńskiej formowały się wspólnoty polityczne Judy i Izraela. W nauce dominuje pogląd, jakoby Filistyni pozostawali w ustawicznym konflikcie z Hebrajczykami. Ponadto Filistyni są przedstawiani zazwyczaj jako dzicy, złowrodzy i nieokrzesani najeźdźcy. Obraz ten jest wynikiem przyjęcia biblijnego punktu widzenia na pradzieje Izraela. Niniejsze studium stawia pytania o zasadność takiego spojrzenia na historię starożytnej Palestyny. Książka ta pozwala dostrzec elementy wskazujące nie tyle na konflikt między Filistynami i Hebrajczykami, ile na ich wzajemne zależności. Proponowane wnioski ilustrują, jak wielki wpływ na Hebrajczyków mieli owi rzekomi barbarzyńcy. To Filistyni jawią się jako lud wyrafinowany i kulturalny, który wniósł w świat Hebrajczyków cenne składniki dziedzictwa mykeńskiego i anatolijskiego. Paradoksalne zatem przedstawienie w Biblii złych Filistynów nie wynika z dążenia do historycznie obiektywnej rekonstrukcji dziejów, lecz jest skutkiem swoistej manipulacji. Judejczycy mogli mieć kompleks zależności od silniejszego sąsiada i swej kulturowej niższości wobec nich, stąd dążenie do jego stronniczego zobrazowania. Dziedzictwo Goliata w Judzie było bowiem znacznie większe, niż gotowi byli to przyznać sami autorzy Starego Testamentu.

Wykaz skrótów / 9 Wprowadzenie / 13 Rozdział 1. Problematyka relacji międzykulturowych / 17 Badania nad etnicznością społeczeństw starożytnych / 18 Analogie: Normanowie na Sycylii i Ruś Skandynawów / 29 Rozdział 2. Filistyni i Palestyna / 33 „Palestyna” w źródłach pozabiblijnych / 34 Osadnictwo Filistynów / 65 Palestyna między XII a IX wiekiem / 73 Rozdział 3. Ludy Palestyny w biblii / 79 Kananejczycy i Filistyni / 79 Pseudo - Kananejczycy / 98 Ekskurs / 128 Pseudo - hebrajczycy / 133 Rozdział 4. Filistyni w biblii i historii / 151 Od patriarchów do monarchów / 151 Pax assyriaca / 191 Ekskurs / 225 Granice wpływów / 226 Rozdział 5. Filistyńskie wpływy na biblię i kulturę hebrajczyków / 284 Świątynia jerozolimska / 288 Pascha i ofiary Molk / 302 Wróżbiarstwo / 313 „Klucz hetycki” / 336 Terminologia i importy / 345 Wątki literackie / 366 Samson / 371 Filistyńskie imiona w biblii / 382 Konkluzje / 418 Apendyks. Teksty filistyńskie / 435 Spis inskrypcji publikowanych w apendyksie / 507 Wykaz imion własnych zawartych w epigrafice filistyńskiej / 509 Bibliografia / 515 Wykaz map / 547 Summary. Goliath’s legacy. Philistines and Hebrews in biblical times / 549 Indeksy / 553