Dendrologia

Dendrologia to jeden z zaledwie dwu w Europie – obok Josta Fitschena niemieckiej Gehölzflora – podręczników drzewoznawstwa, jakie ukazują się od dziesiątków lat, niezmiennie wyczekiwane i w związku z tym – oferowane w coraz to nowych wydaniach (w obu przypadkach ich liczba doszła właśnie do czternastu). Oczywiście kolejne opracowania, dzieło następców twórców obu tych książek, daleko odbiegają od pierwowzoru, zachowując jedynie pierwotny zamysł kształtu, jaki miał przybrać podręcznik. Dendrologię stworzył z początkiem drugiej połowy XX w. Włodzimierz Seneta (1923–2003), który uczył tego przedmiotu ogrodników i projektantów zieleni w warszawskiej Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego. Od trzydziestu lat kolejne wersje, uwzględniające w coraz to szerszym zakresie aspekty kulturoznawcze (obok ilustracji piórkiem, czynionych zawsze z natury, wyróżnia to Dendrologię wśród naszych podręczników z dziedziny botaniki) opracowuje Jakub Dolatowski; do wydania poprzedniego obraz taksonomiczny kilku grup roślin przygotował Jerzy Zieliński – pozostaje to elementem książki. W nowym wydaniu, poza nieuniknionym dostosowaniem treści do wyników najnowszych badań taksonomicznych, autor położył nacisk na wprowadzenie kilku pominiętych dotychczas rodzin i wielu nowych rodzajów, a w szczególności rozszerzył spektrum „niedoszacowanych” dotychczas drzew i krzewów nagozalążkowych. Znacznie zwiększyła się liczba rycin i obecnie każdy rodzaj opatrzono co najmniej jednym pełnym – z gałązkami, kwiatami i owocami – „portretem botanicznym”, autor wie bowiem doskonale z własnych lektur, że nawet przy najdoskonalszych, precyzyjnych opisach – co rysunek, to rysunek! Książka powinna zainteresować nie tylko botaników, ogrodników, projektantów ogrodów, ekologów czy leśników i studentów tych nauk – wydaje się bowiem, że ze względu na liczne „wycieczki” w tereny nauk humanistycznych warta jest lektury dla grona znacznie szerszego: dla kulturoznawców, etnologów i etnobotaników, historyków nauk przyrodniczych, dziennikarzy, pisarzy i tłumaczy, a ujmując to najszerzej – dla wszystkich wielbicieli związków natury z kulturą.

WIADOMOŚCI OGÓLNE XIII Nazewnictwo botaniczne XV Słowniczek niektórych terminów morfologicznych XVIII Rozwinięcia skrótów, niektórych terminów i śródtytułów XXIV WIADOMOŚCI SZCZEGÓŁOWE 1 GYMNOSPERMAE – NAGOZALĄŻKOWE (nagonasienne) 1 Ginkgoaceae – miłorzębowate 3 Ginkgo – miłorząb 3 Pinaceae – sosnowate 7 Cedrus – cedr 8 Pinus – sosna 9 Picea – świerk 25 Pseudotsuga – daglezja (jedlica) 33 Larix – modrzew 35 Pseudolarix – modrzewnik 39 Tsuga – choina (tsuga) 41 Abies – jodła 43 Araucariaceae – araukariowate 51 Araucaria – araukaria 51 Sciadopityaceae – sośnicowate 53 Sciadopitys – sośnica 53 Taxaceae – cisowate 56 Taxus – cis 56 Cephalotaxus – głowocis 60 Torreya – torreja (czwórczak) 60 Cupressaceae – cyprysowate 63 Metasequoia – metasekwoja 64 Sequoia – sekwoja 66 Sequoiadendron – mamutowiec (sekwojadendron) 67 Taxodium – cypryśnik 68 Thujopsis – żywotnikowiec 70 Thuja – żywotnik (tuja) 70 Chamaecyparis – cyprysik 77 Cupressus – cyprys 79 Platycladus – biota (platykladus) 79 Microbiota – mikrobiota 80 Juniperus – jałowiec 81 Ephedraceae – przęślowate 90 Ephedra – przęśl 90 ANGIOSPERMAE – OKRYTOZALĄŻKOWE (okrytonasienne) 93 Schisandraceae – cytryńcowate 95 Schisandra – cytryniec 95 Aristolochiaceae – kokornakowate 98 Aristolochia – kokornak 98 Magnoliaceae – magnoliowate 102 Magnolia – magnolia 103 Liriodendron – tulipanowiec 110 Calycanthaceae – kielichowcowate 112 Calycanthus – kielichowiec 112 Lauraceae – laurowate 115 Sassafras – sasafras 115 Poaceae – wiechlinowate (trawy) 119 Fargesia – fargezja 121 Phyllostachys – fyllostachys 122 Lardizabalaceae – krępieniowate 124 Akebia – akebia 124 Menispermaceae – miesiącznikowate 127 Menispermum – miesiącznik 127 Berberidaceae – berberysowate 130 Berberis – berberys, mahonia 130 Ranunculaceae – jaskrowate 137 Clematis – powojnik 137 Platanaceae – platanowate 144 Platanus – platan 144 Buxaceae – bukszpanowate 148 Buxus – bukszpan 148 Paeoniaceae – piwoniowate 151 Paeonia – piwonia (peonia) 151 Altingiaceae – ambrowcowate 154 Liquidambar – ambrowiec 154 Hamamelidaceae – oczarowate 158 Hamamelis – oczar 159 Corylopsis – leszczynowiec 161 Fothergilla – fotergilla 163 Parrotia – parrocja 165 Cercidiphyllaceae – grujecznikowate 167 Cercidiphyllum – grujecznik 167 Hydrangeaceae – hortensjowate 170 Philadelphus – jaśminowiec 170 Deutzia – żylistek 177 Hydrangea (Decumaria, Platycrater, Schizophragma) – hortensja, dekumaria, paterka, przywarka 179 Vitaceae – winoroślowate 188 Vitis – winorośl 188 Ampelopsis – winnik 193 Parthenocissus – winobluszcz 194 Fabaceae (Leguminosae) – bobowate (strąkowe) 199 Gleditsia – glediczja (iglicznia) 200 Gymnocladus – klęk (kłęk) 202 Cercis – judaszowiec 205 Lespedeza – cespedeza 208 Robinia – robinia („akacja”) 209 Styphnolobium – perełkowiec 217 Cladrastis – strączyn 219 Colutea – moszenki (kolutea) 221 Amorpha – amorfa 224 Wisteria – wisteria (glicynia) 225 Caragana (Calophaca, Halimodendron) – karagana, szczecibób, słonisz 227 Cytisus (Lembotropis, Sarothamnus) – szczodrzeniec, żarnowiec 230 Chamaecytisus – szczodrzeniec 233 Genista – janowiec 235 Ulex – kolcolist 238 Laburnum – złotokap 239 Rosaceae – różowate 241 Rubus – jeżyna, malina 242 Rosa – róża 252 Dasiphora – pięciornik 270 Dryas – dębik 272 Prunus – śliwa, morela, czereśnia, wiśnia, brzoskwinia, migdałowiec, migdałek, czeremcha, laurowiśnia 274 Neillia (Stephanandra) – neillia 295 Physocarpus – pęcherznica 297 Exochorda – obiela (egzochorda) 299 Kerria – złotlin (kerria) 301 Rhodotypos – różowiec 303 Sorbaria – sorbaria 304 Spiraea – tawuła 307 Holodiscus – pełnokrążek (holodiskus) 318 Sorbus – jarząb 319 Aronia – aronia 331 ×Sorbaronia – sorbaronia 333 Cotoneaster – irga 335 Pyracantha – ognik 342 Malus – jabłoń 343 Pyrus – grusza 353 Chaenomeles – pigwowiec 357 Cydonia – pigwa 360 Mespilus – nieszpułka 364 Crataegus – głóg 367 Amelanchier – świdośliwa 378 Elaeagnaceae – oliwnikowate 382 Elaeagnus – oliwnik 383 Hippophaë – rokitnik 387 Shepherdia – szeferdia 389 Rhamnaceae – szakłakowate 391 Rhamnus – szakłak 391 Frangula – kruszyna 394 Ulmaceae – wiązowate 397 Ulmus – wiąz 397 Zelkova – brzostownica 404 Cannabaceae – konopiowate 407 Celtis – wiązowiec (celtis) 407 Moraceae – morwowate 410 Morus – morwa 410 Maclura – żółtnica (maklura) 414 Ficus – figowiec (figa) 416 Broussonetia – brussonecja 420 Fagaceae – bukowate 422 Fagus – buk 422 Quercus – dąb 427 Castanea – kasztan 441 Myricaceae – woskownicowate 444 Myrica – woskownica 444 Morella – woskownik 447 Juglandaceae – orzechowate 448 Juglans – orzech 449 Carya – orzesznik (hikora) 453 Pterocarya – skrzydłorzech 457 Betulaceae – brzozowate 460 Betula – brzoza 461 Alnus – olsza (olcha) 470 Corylus – leszczyna 476 Carpinus – grab 480 Ostrya – chmielograb 483 Celastraceae – dławiszowate 485 Euonymus – trzmielina 485 Celastrus – dławisz 492 Salicaceae – wierzbowate 495 Populus – topola 496 Salix – wierzba 514 Staphyleaceae – kłokoczkowate 542 Staphylea – kłokoczka 542 Anacardiaceae – nanerczowate 545 Rhus – sumak 545 Toxicodendron – oparzeniec 548 Cotinus – perukowiec 550 Sapindaceae – mydleńcowate 552 Acer – klon 552 Aesculus – kasztanowiec („kasztan”) 574 Koelreuteria – kelrojteria (roztrzeplin) 580 Rutaceae – rutowate 582 Ptelea – parczelina 582 Phellodendron – korkowiec 584 Tetradium – ewodia 586 Simaroubaceae – biegunecznikowate 588 Ailanthus – ajlant (bożodrzew) 588 Malvaceae – ślazowate 591 Tilia – lipa 592 Hibiscus – ketmia 603 Thymelaeaceae – wawrzynkowate 606 Daphne – wawrzynek 607 Santalaceae – sandałowcowate 610 Viscum – jemioła 610 Tamaricaceae – tamaryszkowate 614 Tamarix – tamaryszek 614 Myricaria – września 617 Polygonaceae – rdestowate 619 Fallopia (Reynoutria) – rdestówka (rdestowiec) 619 Nyssaceae – błotniowate 622 Davidia – dawidia 622 Nyssa – błotnia 624 Cornaceae – dereniowate 627 Cornus – dereń, świdwa 628 Garryaceae – kotecznikowate 636 Aucuba – aukuba 636 Grossulariaceae – agrestowate 639 Ribes (Grossularia) – porzeczka, agrest, porzeczkoagrest 639 Theaceae – herbatowate 648 Stewartia – stewarcja 648 Franklinia – franklinia 650 Styracaceae – styraksowcowate 653 Styrax – styraksowiec 653 Halesia – halezja (ośnieża) 655 Actinidiaceae – aktinidiowate 658 Actinidia – aktinidia 658 Clethraceae – orszelinowate 662 Clethra – orszelina (kletra) 662 Ericaceae – wrzoścowate 665 Enkianthus – enkiant 666 Arctostaphylos – mącznica 667 Erica – wrzosiec 670 Calluna – wrzos 672 Daboecia – dawokia 675 Empetrum – bażyna 676 Kalmia (Loiseleuria, Leiophyllum) – kalmia, naskałka, gładyszka 678 Rhododendron (Ledum, Menziesia) – różanecznik, azalia, bagno, menciezja 680 Pieris – pieris 690 Andromeda – modrzewnica 692 Gaultheria (Pernettya, Chiogenes) – golteria 694 Chamaedaphne – chamedafne 696 Leucothoë – kiścień 697 Vaccinium – borówka, czernica, łochynia, żurawina 699 Rubiaceae – marzanowate 708 Cephalanthus – guzikowiec 708 Apocynaceae – toinowate 711 Periploca – obwojnik 712 Solanaceae – psiankowate 714 Solanum – psianka 714 Lycium – licyna 716 Oleaceae – oliwkowate 719 Jasminum – jaśmin 719 Forsythia – forsycja 721 Abeliophyllum – abeliofyllum („biała forsycja”) 724 Chionanthus – śniegowiec 725 Fraxinus – jesion 725 Syringa – lilak („bez”) 734 Ligustrum – ligustr (liguster) 742 Scrophulariaceae – trędownikowate 746 Buddleja – buddleja 746 Bignoniaceae – bignoniowate 750 Catalpa – katalpa 750 Campsis – kampsis (milin) 755 Lamiaceae (Labiatae) – jasnotowate (wargowe) 758 Callicarpa – pięknotka (kalikarpa) 758 Lavandula – lawenda 759 Salvia (Perovskia) – szałwia, perowskia, rozmaryn 762 Paulowniaceae – paulowniowate 766 Paulownia – paulownia 766 Aquifoliaceae – ostrokrzewowate 770 Ilex – ostrokrzew 770 Asteraceae (Compositae) – astrowate (złożone) 774 Artemisia – bylica 774 Viburnaceae – kalinowate 777 Sambucus – bez 777 Viburnum – kalina 781 Caprifoliaceae – przewiertniowate 792 Zabelia – zabelia 793 Heptacodium – heptakodium 795 Lonicera – suchodrzew, wiciokrzew 797 Symphoricarpos – śnieguliczka 812 Diervilla – zadrzewnia (dierwilla) 815 Weigela – krzewuszka (wajgela) 817 Linnaea (Abelia, Dipelta, Kolkwitzia) – zimoziół, abelia, dwutarczka, kolkwicja 818 Araliaceae – araliowate 822 Hedera – bluszcz 823 Aralia – aralia 827 Noty o postaciach uwiecznionych w formie eponimów 829 Wykaz naukowych – łacińskich i latynizowanych, oraz polskich nazw roślin 852 Autorzy rycin 872