Ogrody są wyjątkowymi dziełami sztuki, które pierwiastki żywy w postaci przyrody i nieożywiony łączą twórczą myślą planisty ogrodowego. Warunkiem przetrwania założeń ogrodowych jest zapewnienie stałej ochrony, właściwej opieki i odpowiedniego użytkowania. Narastające zróżnicowane zagrożenia powodują, że problematyka ochrony i konserwacji zabytkowych założeń ogrodowych jest stale aktualna, tak w kraju, jak i na świecie. Stan zabytków ogrodowych w Polsce pokazuje jak ważne i pilne są to zagadnienia. Z przedmowy do pierwszego wydania Poprzednie wydanie niniejszej książki ukazało się w 1993 roku i była to pierwsza kompleksowa publikacja dotycząca ochrony i rewaloryzacji zabytków ogrodowych w Polsce. Zawarto niej wyniki badań konserwatorskich ośrodków polskich i zagranicznych, oraz bogate doświadczenia własne autora publikacji. Longin Majdecki to wybitny planista ogrodowy, a także niekwestionowany autorytet w dziedzinie ochrony i rewaloryzacji ogrodów. Drugie wydanie, bogato ilustrowane, ukazuje się po 26 latach i zawiera uzupełnienia wynikające ze zmian w prawodawstwie, teorii konserwacji i stosowanych metodach, oraz przedstawia realizacje konserwatorskie aż do czasów współczesnych. Książka polecana miłośnikom sztuki ogrodowej, profesjonalistom zajmującym się problematyką ochrony i konserwacji ogrodów historycznych, pracownikom służb konserwatorskich, właścicielom i opiekunom zabytkowych parków i ogrodów; przydatna dla studentów kierunków: architektura krajobrazu, architektura i urbanistyka, historia sztuki.

Przedmowa 11 1. Podstawy ogólne 13 1.1. Dynamika kształtowania ogrodów 13 1.2. Trwałość ogrodu i zabytku ogrodowego 16 1.3. Ogród zabytkowy 18 1.4. Wartości ogrodu zabytkowego 19 1.5. Zakres konserwacji ogrodów 20 1.6. Substancja zabytkowa ogrodu 22 1.7. Cel i zadania konserwacji ogrodów 24 1.8. Konserwacja a dzieło sztuki ogrodowej 25 2. Ochrona i konserwacja ogrodów w różnych krajach 27 2.1. Francja 27 2.2. Wielka Brytania 34 2.3. Niemcy 41 2.4. Belgia 51 2.5. Holandia 52 2.6. Austria 55 2.7. Włochy 59 2.8. Hiszpania 65 2.9. Portugalia 67 2.10. Dania 70 2.11. Szwecja 71 2.12. Norwegia 72 2.13. Rosja 73 2.14. Czechy 75 2.15. Słowacja 80 2.16. Węgry 82 2.17. Litwa 85 2.18. Łotwa 86 2.19. Estonia 89 2.20. Niektóre kraje pozaeuropejskie 90 3. Rozwój konserwacji ogrodów w Polsce 97 3.1. Początki konserwacji ogrodów do połowy wieku XIX 97 3.2. Konserwacja ogrodów w latach 1863–1918 101 3.3. Rozwój konserwacji ogrodów w okresie międzywojennym 1918–1939 104 3.4. Rozwój konserwacji ogrodów w okresie powojennym, po roku 1945 106 3.5. Konserwacja ogrodów na przełomie XX i XXI w 116 3.6. Ochrona prawna i struktura służby ochrony zabytków 129 3.7. Opieka społeczna nad zabytkami 134 3.8. Ośrodki naukowe i badawcze 137 3.9. Zasoby ogrodów i parków zabytkowych 140 3.10. Ewidencjonowanie zabytkowych ogrodów i parków 141 4. Współpraca międzynarodowa w dziedzinie ochrony i konserwacji ogrodów 145 4.1. Działalność UNESCO 145 4.2. Działalność ICOMOS 146 4.3. Działalność IFLA 150 4.4. Działalność innych organizacji 151 4.5. Międzynarodowe dokumenty i uchwały 153 4.6. Ochrona światowego dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego 157 5. Metodologia badań ogrodowych 163 5.1. Metoda dendrochronologiczna 164 5.2. Archeologia ogrodowa 171 5.3. Metoda florystyczna 178 5.4. Metoda przekrojów historycznych 180 5.5. Metoda porównawcza 182 5.6. Metoda historyczna 184 6. Przyczyny zniszczeń ogrodów i rodzaje działań konserwatorskich 187 6.1. Przyczyny wewnętrzne 188 6.2. Przyczyny zewnętrzne 196 6.3. Przyczyny ogólne 200 6.4. Działania zabezpieczające 204 6.5. Działania pielęgnacyjno-konserwacyjne 205 6.6. Działania rewaloryzacyjne 206 6.7. Działania adaptacyjne 207 7. Adaptacja zabytkowych założeń ogrodowych na potrzeby współczesne 209 7.1. Zasady ogólne adaptacji 211 7.2. Wykorzystanie bez zmiany pierwotnego przeznaczenia i sposobu użytkowania 212 7.3. Wykorzystanie bez zmiany pierwotnego przeznaczenia, ale ze zmianą sposobu użytkowania 213 7.4. Wykorzystanie ze zmianą przeznaczenia, ale z utrzymaniem pierwotnego sposobu użytkowania 213 7.5. Wykorzystanie ze zmianą zarówno pierwotnego przeznaczenia, jak i sposobu użytkowania 214 7.6. Wykorzystanie w powiązaniu z rozbudową o nowe części terenu, bez naruszania historycznego układu przestrzennego 215 7.7. Wykorzystanie w układzie urbanistycznym przy kształtowaniu ogólnomiejskich systemów terenów zieleni 216 7.8. Wykorzystanie w systemie ekoprzestrzennym miasta oraz kompleksach obszarów chronionych 216 7.9. Wykorzystanie w kształtowaniu warunków optymalizujących klimatyczno-zdrowotnego środowiska życia człowieka 217 7.10. Przesłanki kulturowego oddziaływania 218 8. Ochrona i pielęgnowanie drzew i drzewostanów parkowych 219 8.1. Dynamika rozwoju drzew i drzewostanów 219 8.2. Kształtowanie drzewostanu parkowego 221 8.3. Ocena stanu zdrowotnego drzew 222 8.4. Zapobieganie uszkodzeniom 224 8.5. Bieżące usuwanie szkód 228 8.6. Regulacja zagęszczenia i trzebieże 232 8.7. Leczenie uszkodzeń drzew z ubytkiem drewna 234 8.8. Choroby i szkodniki drzew oraz możliwości ich zwalczania 239 8.9. Ochrona drzew pomnikowych 242 9. Partery ogrodowe z czasów renesansu i baroku 245 9.1. Przemiany i formy występowania parterów 245 9.2. Główne typy parterów ogrodowych 253 9.3. Odtwarzanie parterów 263 9.4. Technologia urządzania parterów 270 10. Formy kwiatowe w parkach krajobrazowych 283 10.1. Rozwój form kwiatowych 283 10.2. Klomby i grupy kwiatowe 290 10.3. Kosze kwiatowe 292 10.4. Kobierce kwiatowe i partery kobiercowe 295 10.5. Ozdoby kwiatowe 302 10.6. Odtwarzanie form kwiatowych 304 11. Rewaloryzacja układów alejowych 317 11.1. Uzupełnianie ubytków w alejach 320 11.2. Dobór drzew alejowych 324 11.3. Odtwarzanie alei 325 11.4. Aleje i promenady miejskie 326 11.5. Adaptacja układów alejowych 329 12. Rewaloryzacja żywopłotów i szpalerów 331 12.1. Uzupełnianie ubytków żywopłotów i szpalerów 335 12.2. Odmładzanie żywopłotów 339 12.3. Wymiana żywopłotów 339 12.4. Przywracanie formy szpalerów 340 12.5. Odtwarzanie żywopłotów i szpalerów 340 12.6. Adaptacja form przekształconych 342 12.7. Utrzymywanie żywopłotów obwódkowych 343 12.8. Rekonstrukcja form szczególnych i zabezpieczenie materiałowe 343 12.9. Warunki ogólne 345 13. Syngieltony, grupy i klomby 347 13.1. Pielęgnowanie i rewaloryzacja syngieltonów (samotników) 352 13.2. Pielęgnowanie i rewaloryzacja grup drzewiastych 357 13.3. Przejawy deformacji klombów 359 13.4. Rewaloryzacja klombów 361 14. Ochrona i kształtowanie runa parkowego 365 14.1. Znaczenie runa w ogrodach historycznych 365 14.2. Rozpoznanie wytworzonego runa 367 14.3. Wymagania konserwatorskie 368 14.4. Kierunki działań adaptacyjnych 370 14.5. Urządzanie i odtwarzanie runa parkowego 371 15. Trawniki i łąki parkowe 375 15.1. Rodzaje i formy występowania 375 15.2. Mieszanki i dobór traw 378 15.3. Urządzanie i renowacja 382 15.4. Pielęgnowanie trawników 383 16. Szata roślinna parków historycznych 385 16.1. Zasady kształtowania doboru gatunkowego 385 16.2. Udział drzew i krzewów introdukowanych w wieku XVII i XVIII 388 16.3. Udział drzew i krzewów introdukowanych oraz form ogrodowych w wieku XIX 391 16.4. Nowe formy drzew i krzewów w wieku XX 396 16.5. Formy pnączy drzewiastych 397 16.6. Rośliny kwietnikowe 398 17. Drogi i nawierzchnie parkowe 405 17.1. Rozwój form drogowych 405 17.2. Konserwacja układu dróg parkowych 410 17.3. Nawierzchnie dróg parkowych 412 17.4. Elementy i urządzenia drogowe 419 18. Układy i elementy wodne w założeniach ogrodowych 427 18.1. Rozwój i przemiany form wodnych 427 18.2. Zasoby miejscowe wody 432 18.3. Poziom lustra wody 434 18.4. Utrzymanie czystości wody 435 18.5. Umacnianie brzegów zbiorników wodnych 438 19. Ochrona i konserwacja rzeźb ogrodowych 443 19.1. Rozwój form rzeźbiarskich 443 19.2. Przenoszenie rzeźb 450 19.3. Kopie rzeźb ogrodowych 450 19.4. Konserwacja rzeźb 450 20. Mała architektura ogrodowa 455 20.1. Rozwój i przemiany form małej architektury ogrodowej 455 20.2. Wyposażenie ogrodowe: ławki, kosze na śmieci, oświetlenie, znaki informacyjne 462 21. Przestrzenne formy ochrony konserwatorskiej 473 21.1. Tezy główne ochrony 473 21.2. Zagrożenia zewnętrzne 474 21.3. Zagrożenia wewnętrzne 476 21.4. Formy ochrony zabytków 477 21.5. Strefy ochrony zabytków 478 21.6. Struktura strefy ochrony konserwatorskiej 478 21.7. Wyznaczanie strefy ochrony konserwatorskiej 479 21.8. Funkcja i formy działań ochronnych w strefie konserwatorskiej 485 21.9. Skuteczność stref ochrony konserwatorskiej 486 21.10. Powiązanie z planowaniem przestrzennym 487 22. Dokumentacja konserwatorska 489 22.1. Dokumentacja historyczna 489 22.2. Inwentaryzacja dendrologiczna 497 22.3. Dokumentacja realizacyjna 499 23. Wykonywanie robót konserwatorskich 505 23.1. Tryb wykonywania robót 505 23.2. Uwarunkowania realizacyjne 506 23.3. Gospodarka drzewostanem 508 23.4. Operaty konserwatorskie 510 23.5. Dokumentacja powykonawcza 511 Literatura 513 Indeks nazw 521 Indeks nazwisk 529

Koszyk

Ochrona i konserwacja zabytkowych założeń ogrodowych