Zmiany klimatu a ryzyko gospodarcze

Stopniowe podnoszenie się temperatury, ulewne i nieregularne opady, silne wiatry, powodzie oraz inne skutki zmieniającego się klimatu w zróżnicowany sposób oddziałują na działalność przedsiębiorstw i sytuację gospodarstw domowych. W przypadku temperatury jej dynamiczny wzrost wpływa na zbiory zbóż i hodowlę zwierząt, stan zdrowia społeczeństwa, warunki pracy i wydajność pracowników. Badania wskazują, że po przekroczeniu pewnych progowych temperatur osłabieniu ulega nie tylko produktywność, lecz także wartość kapitału ludzkiego narażonego na urazy i choroby. Istotną konsekwencją ocieplenia klimatycznego jest przemieszczanie się społeczeństw z Afryki i innych regionów dotkniętych suszą do krajów Unii Europejskiej, Ameryki Północnej oraz z obszarów wiejskich do miast. Klimatyczna migracja ludności przynosi w tych krajach zróżnicowane skutki. Z jednej strony zwiększa zasoby kapitału ludzkiego i poprawia sytuację na rynku pracy państw przyjmujących, z drugiej natomiast napływ znacznej liczby osób okresowo pogarsza stan finansów publicznych, obciążając je nadmierną liczbą świadczeń społecznych. Narastająca ilość zgromadzonego w atmosferze ziemskiej CO2 i innych gazów cieplarnianych oraz wzrastająca temperatura zwiększają ryzyko poniesienia strat – zarówno w sposób bezpośredni, jak i pośredni – przez gospodarstwa domowe, przedsiębiorstwa oraz instytucje sektora finansowego i publicznego. Oddziaływanie zmian klimatycznych ma charakter zróżnicowany sektorowo i geograficznie. Największe negatywne skutki odczuwają kraje i regiony o niskim poziomie rozwoju technologicznego oraz mniejszych zasobach finansowych, które mogłyby zostać wykorzystane dla dostosowania się do pogarszających się warunków klimatycznych i zaostrzonych norm środowiskowych. Na ryzyko poniesienia strat gospodarczych najbardziej narażone są regiony południowe charakteryzujące się wyższą średnią temperaturą, podczas gdy część chłodniejszych północnych regionów może być nawet beneficjentem podniesienia temperatury – dzięki zwiększeniu terenów uprawnych i ustanowieniu bardziej komfortowych dla człowieka warunków klimatycznych. Raporty organizacji rządowych i międzynarodowych, a także badania naukowe wskazują jednak, że doświadczane obecnie zmiany klimatyczne mają destrukcyjny charakter. Prowadzą one zazwyczaj do obniżenia dochodów i dobrobytu gospodarstw domowych, zmniejszenia zysków przedsiębiorstw, zwiększenia liczby i wartości kredytów nieregularnych w portfelach banków, spadku wartości nieruchomości zabezpieczających kredyty oraz powiększenia luki między dochodami a wydatkami budżetowymi. W nadzwyczajnych sytuacjach zagrożenia te mogą wywołać niebezpieczny efekt domina w gospodarce lokalnej lub krajowej oraz nasilenie ryzyka społecznego, ujawniającego się protestami, konfliktami społecznymi i bojkotami konsumenckimi.

Wstęp Rozdział 1 GLOBALNE ZMIANY KLIMATU 1.1. Wzrost temperatury 1.2. Wzrost emisji gazów cieplarnianych 1.3. Wzrost poziomu wód morskich 1.4. Gwałtowne zjawiska pogodowe Rozdział 2 ZMIANY KLIMATYCZNE A RYZYKO POJAWIAJĄCE SIĘ W GOSPODARCE 2.1. Ryzyko klimatyczne 2.2. Spadek tempa wzrostu gospodarczego 2.3. Pogorszenie produktywności i dochodowości przedsiębiorstw niefinansowych 2.4. Pogorszenie się wyników sektora rolnego 2.5. Zmiany systemu finansowania przedsiębiorstw 2.6. Zmiany w zasobach kapitału ludzkiego Rozdział 3 MIĘDZYNARODOWE I EUROPEJSKIE REGULACJE PRAWNE DOTYCZĄCE ZMIAN KLIMATYCZNYCH 3.1. Porozumienie z Kioto 3.2. Porozumienie paryskie 3.3. Europejskie regulacje prawne dotyczące kluczowych sektorów gospodarki 3.3.1. Energetyka 3.3.2. Rolnictwo 3.3.3. Budownictwo 3.3.4. Transport 3.3.5. Handel 3.4. Polityka przemysłowa w UniiEuropejskiej 3.5. Europejski system handlu emisjami (ETS) Rozdział 4 ŹRÓDŁA RYZYKA KLIMATYCZNEGO W POLSCE NA TLE SYTUACJI W POZOSTAŁYCH KRAJACH UE 4.1. Ryzyko fizyczne 4.1.1. Wysokie temperatury 4.1.2. Mała liczba opadów regularnych 4.1.3. Obniżanie się poziomu wód gruntowych 4.1.4. Wzrost nasłonecznienia i wysuszanie się gleby 4.1.5. Wpływ zmian klimatycznych na rolnictwo 4.2. Ryzyko transformacji i koszty dostosowania do norm klimatycznych 4.2.1. Sektory „brudne” 4.2.2. Koszty dostosowania w sektorach „brudnych” 4.2.3. Koszty regulacyjne 4.2.4. Zmiana struktury rynku pracy i wpływów z podatków energetycznych Rozdział 5 FINANSOWANIE RYNKOWE ORAZ WSPARCIE PUBLICZNE DLA DOSTOSOWANIA KLIMATYCZNEGO 5.1. Obligacje zielone 5.2. Wybrane zagraniczne programy proekologiczne 5.2.1. Stany Zjednoczone 5.2.2. Unia Europejska 5.3. Programy wsparcia transformacji energetycznej w Polsce 5.3.1. Fundusze Termoizolacji i Remontów 5.3.2. Wymiana pieców grzewczych – program „Stop Smog” 5.3.3. Promocja instalacji odnawialnych źródeł energii 5.3.4. Dopłata do zeroemisyjnych środków transportu PODSUMOWANIE Bibliografia Spis rysunków Spis tabel