Konkurencyjność to koncepcja, która przeżywa obecnie swój renesans w analizach ekonomicznych, politycznych i społecznych. Współcześnie akcentuje się nie tylko wielowymiarowość tego pojęcia, ale również liczne ograniczenia w jego interpretacji. W tradycyjnym ujęciu za kluczowy element konkurencyjności uznawano produktywność, znajdującą odzwierciedlenie we wzroście produktu krajowego brutto oraz innych wskaźnikach ekonomicznych i finansowych. Dalsze badania wprowadziły do dyskursu szerszy kontekst społeczny i środowiskowy, który rozwija się pod wpływem zmieniających się uwarunkowań i nowych wyzwań globalnych, takich jak: zmiany klimatyczne, stopniowy spadek bioróżnorodności, pandemia COVID-19 i jej skutki, kryzys energetyczny, nierówności ekonomiczne i społeczne, konflikty zbrojne itd.
W świetle tych zmian postuluje się redefinicję pojęcia konkurencyjności w kierunku systemowego jej postrzegania, w powiązaniu z zapewnieniem zrównoważenia środowiskowego i społecznego. Oznacza to dążenie do maksymalizacji wartości społecznej przy racjonalnym wykorzystaniu ograniczonych zasobów naturalnych i minimalizacji kosztów środowiskowych i społecznych tego użytkowania. Poszukuje się odpowiedzi na pytanie, jaka będzie w przyszłości konkurencyjność Europy. Wyznaczenie priorytetów w zakresie kształtowania konkurencyjności w Unii Europejskiej ma istotne implikacje dla polityki gospodarczej, zwłaszcza wobec kryzysów, jakie dotknęły świat w ostatnim pięcioleciu (m.in. COVID-19, napięcia geopolityczne, kryzys energetyczny). Przyczyniły się one do ujawnienia zagrożeń
wynikających z rosnącego zintegrowania z globalnymi łańcuchami wartości (global value chains, GVC). Przerwanie łańcuchów dostaw oraz utrudnienia w dostępie do surowców czy rynków uwydatniły potrzebę zwiększenia odporności na wstrząsy zewnętrzne oraz dywersyfikacji geograficznej struktury międzynarodowych powiązań handlowych i inwestycyjnych. Niniejsza monografia wpisuje się w ten nurt dyskusji na temat konkurencyjności gospodarki otwartej w warunkach coraz silniejszego zintegrowania w ramach GVC. Uwzględniając kontekst globalny i europejski, autorzy monografii stawiają sobie za cel wyznaczenie konkurencyjności polskiej gospodarki i jej zmian w latach 2015–2023
Marzenna Anna Weresa, Arkadiusz Michał Kowalski na tle innych krajów członkowskich UE, w powiązaniu z pozycją naszego kraju w globalnych i europejskich łańcuchach wartości dodanej. Monografia składa się z dwóch części podzielonych na rozdziały. Część I zawiera
diagnozę aktualnej pozycji konkurencyjnej polskiej gospodarki, w części II zaś analizowana jest jej zdolność do konkurowania na rynkach międzynarodowych.
Wykaz skrótów
Przedmowa
Marzenna Anna Weresa, Arkadiusz Michał Kowalski
Część I. Pozycja konkurencyjna Polski na tle Unii Europejskiej: znaczenie globalnych łańcuchów wartości
Rozdział 1. Globalne łańcuchy wartości a konkurencyjność – ujęcie teoretyczne
Marzenna Anna Weresa, Arkadiusz Michał Kowalski
Rozdział 2. Ewolucja pozycji Polski w globalnych łańcuchach wartości
Andżelika Kuźnar
Rozdział 3. Wpływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych na udział Polski w globalnych łańcuchach wartości
Tomasz Marcin Napiórkowski
Rozdział 4. Konkurencyjność Polski w handlu zagranicznym
Artur Franciszek Tomeczek
Rozdział 5. Konwergencja dochodowa Polski na tle Unii Europejskiej – pięciokąt konkurencyjności
Mariusz Próchniak
Rozdział 6. Zmiany łącznej produktywności czynników wytwórczych
Mariusz Próchniak
Część II. Zdolność do konkurowania na rynkach międzynarodowych
Rozdział 7. Rynek pracy w Polsce w kontekście udziału w globalnych sieciach produkcyjnych
Anna Maria Dzienis
Rozdział 8. Globalne łańcuchy wartości dodanej a innowacyjność Polski – perspektywa makro-, mezo- i mikroekonomiczna
Arkadiusz Michał Kowalski, Małgorzata Stefania Lewandowska, Marzenna Anna Weresa
Rozdział 9. Na drodze do zmiany miejsca Polski w globalnych łańcuchach wartości
Eliza Przeździecka
Rozdział 10. Normatywno-instytucjonalne uwarunkowania udziału Polski w „zachodnich” łańcuchach wartości
Jerzy Menkes
Wnioski i rekomendacje
Marzenna Anna Weresa, Arkadiusz Michał Kowalski