ebook Chirurgia stomatologiczna i szczękowo-twarzowa Tom 4

Wydawca: PZWL

Rok wydania: 2026

Czwarty tom nowoczesnego podręcznika poświęconego chirurgii stomatologicznej i szczękowo-twarzowej koncentruje się na onkologii obszaru głowy i szyi oraz wybranych schorzeniach neurologicznych manifestujących się w obrębie twarzoczaszki. Publikacja przedstawia aktualny stan wiedzy dotyczący biologii nowotworów, ich diagnostyki oraz współczesnych metod leczenia stosowanych w obrębie jamy ustnej i struktur twarzoczaszki.

W książce omówiono szerokie spektrum zagadnień klinicznych – od patomorfologii i klasyfikacji nowotworów, poprzez nowotwory jamy ustnej, warg i skóry, aż po zmiany rozwijające się w obrębie masywu szczękowo-sitowego. Szczególne miejsce zajmuje problematyka nowotworów hematologicznych, mięsaków tkanek miękkich i kości oraz przerzutów nowotworowych do struktur głowy i szyi, które wymagają wnikliwej diagnostyki i interdyscyplinarnego postępowania terapeutycznego.

Autorzy przedstawiają również współczesne metody leczenia onkologicznego, w tym radioterapię, chemioterapię, terapie ukierunkowane molekularnie oraz immunoterapię, a także szczegółowo omawiają zagadnienia chirurgii rekonstrukcyjnej po zabiegach resekcyjnych. W publikacji zaprezentowano zarówno klasyczne techniki rekonstrukcyjne, jak i nowoczesne rozwiązania wykorzystujące planowanie cyfrowe i technologie trójwymiarowe.

Istotnym uzupełnieniem tomu są rozdziały dotyczące rekonstrukcji twarzy i jamy ustnej u dzieci i młodzieży, chirurgii oczodołu, przeszczepień narządów szyi oraz allotransplantacji twarzy – zagadnień należących do najbardziej zaawansowanych obszarów współczesnej chirurgii rekonstrukcyjnej. Publikacja porusza również problem neuralgii nerwów czaszkowych oraz zespołów bólowych twarzoczaszki, które często stanowią wyzwanie diagnostyczne w praktyce lekarza dentysty i chirurga szczękowo-twarzowego.

Podręcznik przygotowany przez zespół wybitnych specjalistów z różnych dziedzin medycyny stanowi kompleksowe opracowanie łączące podstawy teoretyczne z praktyką kliniczną i aktualnymi standardami postępowania diagnostyczno-terapeutycznego.

Książka jest przeznaczona przede wszystkim dla lekarzy dentystów, chirurgów stomatologicznych i szczękowo-twarzowych, lekarzy w trakcie szkolenia specjalizacyjnego, a także wszystkich specjalistów zajmujących się diagnostyką i leczeniem chorób obszaru głowy i szyi.

Spis treści ebooka Chirurgia stomatologiczna i szczękowo-twarzowa Tom 4

19. Nowotwory jamy ustnej Andrzej Marszałek 1
19.1. Wprowadzenie 1
19.1.1. Rozpoznanie patomorfologiczne 1
19.2. Klasyfikacja nowotworów według WHO 3
19.3. Nowotwory złośliwe 6
19.3.1. Rak płaskonabłonkowy jamy ustnej 6
19.3.2. Złośliwe guzy zębopochodne 7
19.3.3. Złośliwe guzy kości i chrząstki masywu szczękowo-twarzowego 9
19.3.4. Złośliwe guzy nabłonkowe ślinianek 10
Piśmiennictwo 13

20. Nowotwory złośliwe skóry Andrzej Kurylcio 15
20.1. Nieczerniakowe nowotwory skóry 15
20.1.1. Rak podstawnokomórkowy, rak kolczystokomórkowy 15
20.1.2. Inne nieczerniakowe nowotwory skóry (NMSC) 27
20.2. Czerniak skóry (melonama) 30
20.2.1. Etiopatogeneza 30
20.2.2. Diagnostyka 30
20.2.3. Ocena stopnia zaawansowania klinicznego. Czynniki rokownicze 33
20.2.4. Leczenie 37
20.2.4. Czerniak błon śluzowych 39
Piśmiennictwo 45

21. Nowotwory jamy ustnej i warg Grażyna Wyszyńska-Pawelec 47
21.1. Nowotwory jamy ustnej 47
21.1.1. Epidemiologia i etiologia 48
21.1.2. Objawy kliniczne raka jamy ustnej 49
21.1.3. Diagnostyka 51
21.1.4. Leczenie 54
21.1.5. Rokowanie 69
21.2. Nowotwory warg 69
21.2.1. Epidemiologia i etiologia 69
21.2.2. Budowa histologiczna 70
21.2.3. Objawy kliniczne nowotworów warg 70
21.2.4. Diagnostyka 71
21.2.5. Ocena kliniczna 71
21.2.6. Diagnostyka obrazowa 71
21.2.7. Ocena histologiczna 71
21.2.8. Leczenie 72
21.2.9. Rokowanie 75
21.3. Rola chirurga stomatologicznego i szczękowo-twarzowego w diagnostyce i leczeniu nowotworów jamy ustnej, głowy i szyi 76
21.4. Podsumowanie 76
Piśmiennictwo 77

22. Nowotwory masywu szczękowo-sitowego Grażyna Wyszyńska-Pawelec 79
22.1. Epidemiologia i etiologia 80
22.2. Objawy 80
22.3. Diagnostyka 82
22.4. Leczenie 84
22.4.1. Leczenie chirurgiczne 85
22.5. Rokowanie 93
Piśmiennictwo 93

23. Nowotwory hematologiczne z manifestacją w obrębie głowy i szyi 95
23.1. Przewlekła białaczka limfocytowa/chłoniak z małych limfocytów Ewelina Grywalska 95
23.1.1. Wstęp 95
23.1.2. Epidemiologia i patogeneza 95
23.1.3. Prezentacja kliniczna 95
23.1.4. Nieprawidłowości laboratoryjne 97
23.1.5. Przebieg kliniczny 97
23.1.6. Leczenie 98
Piśmiennictwo 99
23.2. Ostra białaczka/chłoniak limfoblastyczny Ewelina Grywalska 100
23.2.1. Wstęp 100
23.2.2. Epidemiologia i patogeneza 100
23.2.3. Prezentacja kliniczna 100
23.2.4. Nieprawidłowości laboratoryjne 105
23.2.5. Przebieg kliniczny 106
23.2.6. Leczenie 106
Piśmiennictwo 106
23.3. Choroby rozrostowe układu krwiotwórczego i limfoidalnego z uwzględnieniem populacji pediatrycznej Ewelina Grywalska, Joanna Zawitkowska 107
23.3.1. Wprowadzenie 107
23.3.2. Etiopatogeneza 108
23.3.3. Manifestacja kliniczna 108
23.3.4. Diagnostyka 108
23.3.5. Krótka charakterystyka poszczególnych typów białaczek 109
23.3.6. Współpraca lekarzy stomatolog–hematolog 111
Piśmiennictwo 113

24. Mięsaki tkanek miękkich i kości rejonu głowy i szyi Grażyna Wyszyńska-Pawelec 117
24.1. Mięsaki tkanek miękkich rejonu głowy i szyi 117
24.1.1. Tłuszczakomięsak (liposarcoma) 118
24.1.2. Włókniakomięsak (fibrosarcoma) 120
24.1.3. Mięsak naczyń krwionośnych (angiosarcoma) 121
24.1.4. Mięśniakomięsak gładkokomórkowy (leiomyosarcoma) 122
24.1.5. Mięśniakomięsak prążkowano-komórkowy (rhabdomyosarcoma) 123
24.1.6. Mięsak maziówkowy (synovial sarcoma) 125
24.1.7. Niezróżnicowany pleomorficzny mięsak (undifferentiated pleomorphic sarcoma) 126
24.1.8. Złośliwy nowotwór osłonek nerwów obwodowych (malignant peripheral nerve sheath tumour) 128
24.1.9. Mięsak Kaposiego (Kaposi sarcoma) 128
24.2. Mięsaki kości rejonu głowy i szyi 130
24.2.1. Mięsak kościopochodny (osteosarcoma) 131
24.2.2. Chrzęstniakomięsak (chondrosarcoma) 134
24.2.3. Mięsak Ewinga (Ewing sarcoma) 136
24.2.4. Złośliwy guz olbrzymiokomórkowy kości (malignant giant cell tumour) 137
Piśmiennictwo 139

25. Przerzuty nowotworowe do rejonu głowy i szyi Grażyna Wyszyńska-Pawelec 141
25.1. Przerzuty nowotworowe do oczodołu 143
25.1.1. Epidemiologia 143
25.1.2. Objawy 143
25.1.3. Diagnostyka 143
25.1.4. Diagnostyka różnicowa 144
25.1.5. Leczenie 144
25.1.6. Rokowanie 144
25.2. Przerzuty nowotworowe do jamy ustnej i kości szczękowych 145
25.2.1. Epidemiologia 145
25.2.2. Objawy 145
25.2.3. Diagnostyka 145
25.2.4. Diagnostyka różnicowa 146
25.2.5. Leczenie 146
25.2.6. Rokowanie 146
25.3. Przerzuty nowotworowe z odległych ognisk do węzłów chłonnych szyjnych 147
25.3.1. Epidemiologia 147
25.3.2. Objawy 147
25.3.3. Diagnostyka 148
25.3.4. Diagnostyka różnicowa 149
25.3.5. Leczenie 149
25.3.6. Rokowanie 149
Piśmiennictwo 149

26. Chirurgia onkologiczna oczodołu 151
26.1. Wybrane aspekty kliniczne, diagnostyczne i chirurgicznego leczenia nowotworów oczodołu Klaudiusz Łuczak, Kamil Nelke 151
26.1.1. Wstęp 151
26.1.2. Anatomia chirurgiczna i topograficzna oczodołów 152
26.1.3. Guzy i nowotwory oczodołów 159
26.1.4. Badanie i diagnostyka zmian patologicznych oczodołu 167
26.1.5. Symptomatologia guzów oczodołu 168
26.1.6. Dostępy chirurgiczne do zmian patologicznych i rozrostowych oczodołu 170
26.1.7. Zabiegi związane z usunięciem gałki ocznej 174
26.1.8. Zabiegi rekonstrukcyjne po operacjach nowotworów oczodołu 175
26.1.9. Powikłania w chirurgicznym leczeniu guzów oczodołu 175
26.2. Guzy i nowotwory oczodołu – metody leczenia Klaudiusz Łuczak 176
26.2.1. Guzy i nowotwory naczyniowe oczodołu 177
26.2.2. Złośliwe rozrosty wywodzące się z tkanki naczyniowej 187
26.2.3. Guzy torbielowate oczodołu 190
26.2.4. Guzy gruczołu łzowego i dróg łzowych 197
26.2.5. Pierwotne guzy pochodzenia nerwowego oczodołu 203
26.2.6. Guzy pochodzenia mezenchymalnego oczodołu 219
26.2.7. Mięsaki oczodołu 223
26.2.8. Guzy oczodołu związane ze schorzeniami hematolimfoproliferacyjnymi 228
26.2.9. Wtórne guzy oczodołu. 232
26.2.10. Guzy przerzutowe do oczodołów u dzieci i dorosłych. 238
26.2.11. Podsumowanie 239
Piśmiennictwo 239

27. Rekonstrukcje twarzy i jamy ustnej u dzieci i młodzieży Krzysztof Dowgierd, Łukasz Krakowczyk, Maciej Borowiec, Martyna Dowgierd 245
27.1. Koncepcja rekonstrukcji funkcjonalno-estetycznej twarzy i jamy ustnej u dzieci – filozofia interdyscyplinarna 247
27.2. Piramida rekonstrukcyjna zgryzowo-twarzowa 248
27.3. Wzrost części twarzowej czaszki 250
27.3.1. Teoria funkcjonalna matrycy według Mossa 250
27.3.2. Koncepcja wzrostu kości 251
27.4. Remodelowanie i przemieszczenie kości czaszkowo-twarzowych 252
27.5. Podstawa czaszki i regiony wzrostowe twarzoczaszki 253
27.5.1. Neurokranium – sklepienie czaszki 253
27.5.2. Neurokranium – podstawa czaszki 253
27.5.3. Kompleks nosowo-szczękowy 254
27.5.4. Żuchwa 254
27.6. Nieprawidłowy wzrost i rozwój twarzy 257
27.6.1. Radioterapia 257
27.6.2. Chirurgia endoskopowa zatok przynosowych (FESS) 257
27.6.3. Podsumowanie 258
27.7. Rekonstrukcje onkologiczne 259
27.7.1. Rekonstrukcja żuchwy 260
27.7.2. Rekonstrukcja szczęki i środkowego piętra twarzy 261
27.8. Wolne płaty w chirurgii rekonstrukcyjnej 262
27.8.1. Płat z kłykcia przyśrodkowego kości udowej (medial femoral condyle flap – MFCF) 269
27.8.2. Płat z mięśnia smukłego uda (gracilis flap, muscular/myocutaneous gracilis flap) 271
27.9. Rodzaje płatów – wskazania do rekonstrukcji poszczególnych ubytków. Charakterystyka populacji dziecięcej 273
27.10. Technika wykonywania mikrozespoleń naczyniowych i ocena średnicy zespalanych naczyń 274
27.11. Wady czaszkowo-twarzowe – wady rozwojowe oraz wady towarzyszące zespołom genetycznym (połowiczy niedorozwój twarzy, choroba Romberga, deformacje porozszczepowe, porażenie nerwu twarzowego) 275
27.12. Rekonstrukcje nerwu twarzowego u dzieci 276
27.13. Wtórne deformacje po zabiegach rekonstrukcyjnych opartych na mikrozespoleniach naczyniowych 277
27.14. Grupy wiekowe pacjentów i możliwości rekonstrukcji w poszczególnych grupach 278
27.15. Profilaktyka i leczenie niepowodzeń po rekonstrukcjach mikronaczyniowych u dzieci 279
27.16. Planowanie wirtualne w rekonstrukcjach twarzoczaszki u dzieci 280
27.16.1. Ograniczenia i wyzwania planowania wirtualnego u dzieci 282
27.16.2. Algorytm decyzyjny stosowania planowania wirtualnego w rekonstrukcjach twarzoczaszki u dzieci. 283
27.17. Wnioski 284
Piśmiennictwo 285

28. Zastosowanie radioterapii w leczeniu nowotworów okolicy szczękowo-twarzowej Aleksandra Kozłowska 287
28.1. Wstęp 287
28.2. Współczesna radioterapia – informacje podstawowe 288
28.2.1. Dawka i sposoby frakcjonowania 288
28.2.2. Radioterapia radykalna 288
28.2.3. Radioterapia paliatywna 288
28.2.4. Teleradioterapia i współczesne techniki radioterapii 288
28.2.5. Proces planowania i realizacja napromieniania 290
28.2.6. Brachyterapia 291
28.2.7. Terapia izotopowa 291
28.3. Terapia nowotworów nabłonkowych obszaru głowy i szyi 292
28.3.1. Samodzielna radioterapia 293
28.3.2. Radioterapia pooperacyjna 293
28.3.3. Radiochemioterapia 293
28.3.4. Chemioterapia i leczenie ukierunkowane molekularnie 294
28.3.5. Odczyny popromienne 294
28.4. Terapia nowotworów nabłonkowych obszaru głowy i szyi – część szczegółowa 295
28.5. Terapia nowotworów nienabłonkowych obszaru głowy i szyi 297
28.6. Wznowa lokoregionalna – leczenie ratunkowe 297
Piśmiennictwo 298

29. Podstawy leczenia systemowego Tomasz Jankowski 299
29.1. Chemioterapia 299
29.2. Leczenie ukierunkowane molekularnie 300
29.2.1. Cetuksymab jako element leczenia radykalnego SCHNC 300
29.2.2. Cetuksymab w leczeniu zaawansowanego i przerzutowego SCHNC 301
29.3. Immunoterapia 301
29.4. Pembrolizumab 302
29.5. Niwolumab 302
Piśmiennictwo 302

30. Chirurgia rekonstrukcyjna 305
30.1. Górne piętro twarzoczaszki Jakub Opyrchał, Dominik A. Walczak, Janusz Wierzgoń, Łukasz Krakowczyk 305
30.1.1. Wstęp 305
30.1.2. Metody rekonstrukcyjne w zakresie górnego piętra twarzoczaszki 305
30.2. Środkowe piętro twarzoczaszki Daniel Bula 316
30.2.1. Środkowe piętro twarzy – definicja oraz topografia anatomiczna 317
30.2.2. Typy histologiczne najczęstszych nowotworów środkowego piętra twarzy 318
30.2.3. Klasyfikacja etapu resekcyjnego w obszarze środkowego piętra twarzy 319
30.2.4. Rodzaje rekonstrukcji w regionie środkowego piętra twarzy 322
30.2.5. Nowoczesne metody planowania i realizacji chirurgii resekcyjno-rekonstrukcyjnej środkowego piętra twarzy 332
30.2.6. Powikłania występujące po zabiegach rekonstrukcyjnych środkowego piętra twarzy 336
Piśmiennictwo 338
30.3. Dolne piętro twarzoczaszki Artur Sandelewski, Dominik A. Walczak 340
30.3.1. Wprowadzenie 340
30.3.2. Anatomia chirurgiczna dolnego piętra twarzy 341
30.3.3. Klasyfikacja ubytków dolnego piętra twarzy 342
30.3.4. Płaty miejscowe w rekonstrukcjach dolnego piętra twarzy 348
30.3.5. Przegląd wolnych płatów w rekonstrukcji dolnego piętra twarzy 353
Piśmiennictwo 360

31. Przeszczepienie narządów szyi Grzegorz Hadasik 361
Piśmiennictwo 364

32. Allotransplantacja twarzy Agnieszka Piotrowska-Seweryn 365
32.1. Definicja i cele 365
32.2. Rys historyczny i wskazania 365
32.3. Logistyka i przygotowanie 366
32.4. Wybór biorcy i klasyfikacja 366
32.4.1. Aspekt kliniczny 366
32.4.2. Aspekt estetyczny i psychospołeczny 367
32.4.3. Stałe konsekwencje i ryzyko powikłań 367
32.5. Przeciwwskazania 367
32.6. Etapy przeszczepienia twarzy 368
32.6.1. Transport dawcy do miejsca wykonania przeszczepienia 368
32.6.2. Operacja 368
32.7. Chirurgiczna technika przeszczepienia twarzy 368
32.7.1. Odtworzenie struktur kostnych 368
32.7.2. Elementy naczyniowe 369
32.7.3. Unerwienie czuciowe i ruchowe 369
32.7.4. Elementy miękkotkankowe 369
32.7.5. Uzębienie 370
32.8. Immunosupresja 370
32.9. Odrzucanie przeszczepu i jego monitorowanie 370
32.10. Rehabilitacja i opieka wieloletnia 371
Piśmiennictwo 371

33. Neuralgie nerwów czaszkowych Mansur Rahnama, Marcin Berger, Michał Łobacz 373
33.1. Wprowadzenie 373
33.2. Neuralgia 373
33.2.1. Neuropatia 374
33.2.2. Neuritis 374
33.3. Ból neuralgiczny 374
33.4. Rodzaje neuralgii 375
33.5. Epidemiologia neuralgii 376
33.6. Neuralgia nerwu trójdzielnego 377
33.6.1. Podział neuralgii nerwu trójdzielnego 378
33.6.2. Lateralizacja i umiejscowienie bólu 380
33.6.3. Diagnostyka i leczenie 380
33.6.4. Diagnostyka różnicowa 382
33.7. Neuralgia popółpaścowa (postherpetyczna) 383
33.7.1. Leczenie 384
33.8. Neuralgia nerwu językowo-gardłowego 384
33.8.1. Rys historyczny 384
33.8.2. Charakterystyka kliniczna 385
33.8.3. Klasyfikacja 385
33.8.4. Patofizjologia 386
33.8.5. Diagnostyka 386
33.8.6. Leczenie 386
33.9. Neuralgia nerwu skrzydłowo-podniebiennego 387
Piśmiennictwo 388

34. Leczenie torbieli zębopochodnych Katarzyna Wieczorek, Mansur Rahnama, Michał Łobacz 391
34.1. Wyłuszczenie torbieli 391
34.2. Wyłyżeczkowanie torbieli 393
34.3. Metoda dwuetapowa 394
34.4. Marsupializacja torbieli 398
34.5. Mikromarsupializacja 399
34.6. Iniekcje z kortykosteroidów 399
34.7. Resekcja 399
34.8. Endoskopia 399
34.9. Skleroterapia 400
34.10. Postępowanie z zębami objętymi zmianą zębopochodną 400
34.11. Techniki radykalizacji zabiegu 401
34.11.1. Krioterapia 401
34.11.2. Roztwór Carnoya 401
34.11.3. Osteotomia brzeżna 401
34.11.4. 5-fluorouracyl 401
34.11.5. Elektrokauteryzacja 402
34.11.6. Plazma argonowa 402
34.12. Aspekty immunologiczne 402
34.13. Augmentacja ubytków pocystektomijnych 402
Piśmiennictwo 404

Skorowidz – tom 4 407