ebook Opieka skoncentrowana na zdrowiu

Wydawca: PZWL

Rok wydania: 2025

Opieka skoncentrowana na zdrowiu to pierwsza na rynku wydawniczym publikacja, która opisuje rolę i zadania pielęgniarki w prewencji pierwszej fazy: od konceptualizacji pielęgniarstwa skoncentrowanego na zdrowiu, przez zarządzanie zdrowiem, po praktyczne wskazówki na rzecz zdrowia. Współczesne pielęgniarstwo opiera się w znacznym stopniu na działaniach „naprawczych” względem zaistniałej choroby lub pewnego stopnia niepełnosprawności. Istotne jest zatem podejmowanie świadomych działań prewencyjnych w celu przeciwdziałania odległym skutkom wielochorobowości i niepełnosprawności.Pielęgniarstwo skoncentrowane na zdrowiuobejmuje działania zapobiegające chorobom, promujące zdrowy styl życia, edukację zdrowotną, szczepienia i monitorowanie czynników ryzyka. Są one szczególnie ważne w odniesieniu do starzejącego się społeczeństwa i zagrożeń dla populacji dzieci i młodzieży (m.in. zespół uzależnienia od internetu i higiena cyfrowa). Publikacja wpisuje się również w postulaty Karty Ottawskiej wraz z implikacją gotowych rozwiązań w podstawową opiekę zdrowotną i specjalistyczną opieką ambulatoryjną. Zawiera gotowe algorytmy działań oraz walidowane narzędzia, w tym raportowanie stanu zdrowia (nie choroby) polskiej populacji badanej. W gronie Autorów niniejszej publikacji znajdują się eksperci, którzy uczestniczą w projektach Sieci Zdrowe Miasta, Zdrowe Szkoły oraz liderzy w obszarze kształtowania polityki zdrowotnej państwa. Publikacja adresowana jest do studentów pielęgniarstwa, pielęgniarek pracujących w zawodzie, a także do osób zajmujących się polityką zdrowotną.

Spis treści ebooka Opieka skoncentrowana na zdrowiu

CZĘŚĆ I. Podstawowy wymiar zdrowia w pielęgniarstwie skoncentrowanym na zdrowiu 1

1. Konceptualizacja pielęgniarstwa skoncentrowanego na zdrowiu – Edyta Krzych-Fałta, Artur Andrzej Kanteluk, Łukasz Dudziński 3

2. Filozofia zdrowia – Ryszard Polak, Łukasz Czyżewski 11
2.1 Koncepcje zdrowia ludzkiego w ujęciu filozoficznym – krótka charakterystyka 11
2.2 Relacyjny wymiar opieki klinicznej 15
2.3 Podsumowanie 21

3. Zdrowie w wymiarze globalnym, lokalnym i jednostki – Dominik Olejniczak 23
3.1 Wprowadzenie 23
3.2 Zdrowie w wymiarze globalnym 24
3.3 Zdrowie w wymiarze lokalnym 27
3.4 Zdrowie jednostki 30
3.5 Podsumowanie 35

4. Prawo dostępu do profilaktycznej opieki zdrowotnej – Anna Augustynowicz, Janusz Opolski 37
4.1 Wprowadzenie 37
4.2 Profilaktyczna opieka zdrowotna – definicja pojęć 41
4.3 Programy zdrowotne i programy polityki zdrowotnej jako instrumenty finansowania profilaktycznej opieki zdrowotnej 46
4.4 Szczepienia ochronne jako narzędzie profilaktyki 47
4.5 Profilaktyczna opieka zdrowotna nad pracującymi 49
4.6 Zakończenie 50

5. Polityka zdrowotna w wymiarze systemowym – Grzegorz Juszczyk 53
5.1 Definiowanie polityki zdrowotnej 53
5.2 Proces podejmowania decyzji w polityce zdrowotnej 54
5.3 Możliwości wpływu na politykę zdrowotną przez osoby wykonujące zawód pielęgniarki 56
5.4 Rzecznictwo w systemie ochrony zdrowia 57
5.5 Programy zdrowotne realizowane w Polsce 59
5.6 Dobre praktyki polityki zdrowotnej w wybranych krajach 63

6. Elementy farmakoekonomiki w pielęgniarstwie – Anna Staniszewska 73
6.1 Wprowadzenie 73
6.2 Etapy analizy farmakoekonomicznej 74
6.3 Rodzaje analiz ekonomicznych 76
6.3.1 Rodzaje kosztów w ochronie zdrowia 78
6.4 Rodzaje efektów leczenia 80
6.5 Podsumowanie 83

7. Zarządzanie zdrowiem – Sylwia Krzemińska, Marta Polanowska 85
7.1 Wprowadzenie 85
7.2 Zarządzanie zdrowiem w pielęgniarstwie 88
7.3 Podsumowanie 92

8. Bezpieczeństwo zdrowotne – Beata Guzak 95
8.1 Wprowadzenie 95
8.2 Bezpieczeństwo zdrowotne w systemie ochrony zdrowia 96
8.2.1 Realizacja zadań z zakresu bezpieczeństwa zdrowotnego w Polsce 99
8.2.2 Kultura bezpieczeństwa pracy a bezpieczeństwo zdrowotne 100
8.2.3 Wpływ środowiska pracy i stylu życia na bezpieczeństwo zdrowotne 103
8.2.4 Podsumowanie 105
8.3 Bezpieczeństwo zdrowotne personelu medycznego 105
8.3.1 Praca zmianowa 106
8.3.2 Stresory w miejscu pracy 106
8.3.3 Wypalenie zawodowe 107
8.3.4 Bezpieczeństwo zdrowotne z perspektywy pielęgniarstwa 108
8.3.5 Podsumowanie 111

9. Mapowanie potrzeb zdrowotnych – Artur Białoszewski 113
9.1 Definicja mapowania potrzeb zdrowotnych, cele i znaczenie 113
9.2 Podstawy prawne, mapy krajowe i regionalne, wpływ na planowanie 114
9.3 Rola pielęgniarki w rozpoznawaniu potrzeb zdrowotnych i wykorzystaniu map w praktyce 116
9.4 Dobre praktyki w mapowaniu potrzeb zdrowotnych 118
9.5 Metodologia mapowania potrzeb zdrowotnych – etapy i narzędzia [1, 3, 8] 120
9.6 Wyzwania i ograniczenia we wdrażaniu mapowania potrzeb zdrowotnych w Polsce – perspektywa pielęgniarska 124

CZĘŚĆ II. Uwarunkowania zdrowia jako podstawa do działań profilaktycznych w pielęgniarstwie 129

10. Psychologiczne uwarunkowania zdrowia – Dorota Włodarczyk 131
10.1 Wprowadzenie 131
10.2 Stresory i radzenie sobie ze stresem 132
10.2.1 Ekspozycja na sytuacje stresowe 132
10.2.2 Stres psychologiczny – istota, mechanizmy, bezpośrednie konsekwencje 133
10.2.3 Radzenie sobie jako czynnik modulujący relację stres–zdrowie 135
10.2.4 Zróżnicowanie strategii radzenia sobie ze stresem 137
10.3 Wsparcie społeczne 139
10.3.1 Zdrowotne efekty relacji społecznych i wsparcia 139
10.3.2 Rodzaje i efekty wsparcia społecznego 140
10.4 Czynniki osobowościowe a zdrowie 142
10.4.1 Model osobowości OCEAN 142
10.4.2 Osobowościowe czynniki ryzyka chorób somatycznych 143
10.4.3 Osobowościowe czynniki promujące zdrowie 144
10.5 Czynniki sprzyjające zmianie zachowań związanych ze zdrowiem 147
10.5.1 Aktywności ukierunkowane na zdrowie, lokalizacja kontroli zdrowia i autodeterminacja 147
10.5.2 Wybrane modele zachowań zdrowotnych 149
10.6 Podsumowanie 154

11. Dobrostan psychiczny – Agnieszka Brońska 157
11.1 Wprowadzenie 157
11.2 Biologiczne determinanty dobrostanu psychicznego 158
11.3 Psychologiczne determinanty dobrostanu psychicznego 159
11.4 Społeczne determinanty dobrostanu psychicznego 160
11.5 Środowiskowe determinanty dobrostanu psychicznego 161
11.6 Interwencje i strategie poprawy dobrostanu psychicznego 163

12. Styl życia – Anna Kostka, Adriana Borodzicz 165
12.1 Wprowadzenie 165
12.2 Rola pielęgniarki jako promotora zdrowia 168
12.3 Rola pielęgniarki w ocenie stylu życia i propagowaniu zdrowego stylu życia w nowoczesnych formach przekazu 172

13. Aktywność fizyczna – Anna Kłak 177
13.1 Wprowadzenie 177
13.2 Znaczenie aktywności fizycznej 178
13.3 Wpływ wysiłku fizycznego na stan zdrowia 179
13.4 Formy aktywności fizycznej 181
13.5 Wytyczne WHO dotyczące aktywności fizycznej 183
13.5.1 Dzieci i młodzież (w wieku 5–17 lat) 184
13.5.2 Dorośli (w wieku 18–64 lata) 185
13.5.3 Osoby starsze (powyżej 64 lat) 187
13.5.4 Kobiety w ciąży i połogu 188
13.5.5 Dorośli, w tym osoby starsze, z chorobami przewlekłymi (w wieku 18 lat i powyżej) 190
13.5.6 Dzieci i młodzież z niepełnosprawnością (w wieku 5–17 lat) 192
13.5.7 Dorośli z niepełnosprawnością (w wieku 18 lat i powyżej) 193
13.6 Podsumowanie 195

14. Żywienie jako determinanta zdrowia i element prewencji chorób przewlekłych – Beata Sińska 199
14.1 Wprowadzenie 199
14.2 Żywienie jako czynnik modyfikowalny w prewencji chorób 200
14.3 Charakterystyka prozdrowotnych wzorców żywieniowych 201
14.3.1 Dieta śródziemnomorska 202
14.3.2 Dieta DASH 204
14.3.3 Dieta roślinna 205
14.3.4 Dieta niskowęglowodanowa 207
14.3.5 Podsumowanie prezentowanych diet 209
14.4 Bariery w dostępie do zdrowej żywności jako czynnik społeczny 210
14.5 Strategie interwencyjne i rekomendacje 213
14.6 Podsumowanie 216

15. Zdrowie seksualne – Monika Przestrzelska 219
15.1 Wprowadzenie 219
15.2 Etapy dojrzewania 224
15.3 Zaburzenia seksualne 231
15.4 Edukacja seksualna 233

16. Higiena cyfrowa: niezbędny element prozdrowotnego stylu życia – Magdalena Woynarowska 237
16.1 Wprowadzenie 237
16.2 Powszechny dostęp do urządzeń ekranowych i internetu oraz czas ich używania przez dorosłych, młodzież i dzieci 237
16.3 Urządzenia ekranowe i internet – zastosowanie 239
16.4 Urządzenia ekranowe i internet – zagrożenia 240
16.5 Czym jest higiena cyfrowa i jakie jest jej znaczenie? 242
16.6 Higiena cyfrowa dorosłych i młodzieży w Polsce 243
16.7 Potrzeba edukacji w zakresie higieny cyfrowej 245
16.8 Co pielęgniarki i pielęgniarze mogą zrobić dla siebie i innych w zakresie higieny cyfrowej? 245

17. Środowiskowe uwarunkowania zdrowia – Barbara Piekarska 247
17.1 Determinanty zdrowia 247
17.1.1 Czynniki środowiskowe 247
17.1.2 Środowiskowe czynniki ryzyka zdrowotnego 248

18. Genetyka – Oksana Wojas 261
18.1 Wprowadzenie 261
18.2 Rys historyczny 261
18.3 Podstawowe pojęcia w genetyce 263
18.4 Choroby uwarunkowane genetycznie 264
18.5 Genetyka chorób kompleksowych 264
18.5.1 Wady wrodzone 264
18.5.2 Choroba niedokrwienna serca 266
18.5.3 Udar mózgu 266
18.5.4 Nowotwory złośliwe 267
18.5.5 Cukrzyca typu I 268
18.5.6 Cukrzyca typu II 268
18.5.7 Alkoholizm 269
18.5.8 Astma atopowa 269

19. Społeczno-ekonomiczne uwarunkowania zdrowia – Robert Słoniewski 273
19.1 Wprowadzenie 273
19.2 Wykształcenie 274
19.3 Dochód/oszczędności 274
19.4 Zatrudnienie, bezrobocie, warunki pracy 275
19.5 Warunki mieszkaniowe 277
19.6 Poczucie bezpieczeństwa 277

20. Opieka zdrowotna – Tomasz Tatara 279
20.1 Wprowadzenie 279
20.2 System opieki zdrowotnej – definicje, zakres działań 279
20.3 System opieki zdrowotnej – funkcjonalność 281
20.4 Efektywność funkcjonowania systemu opieki zdrowotnej 284
20.5 Dostępność opieki zdrowotnej 284
20.6 Kompleksowość (globalność) opieki zdrowotnej 285
20.7 Ciągłość opieki zdrowotnej 285
20.8 Produktywność opieki zdrowotnej 285
20.9 Skuteczność i jakość opieki zdrowotnej 286
20.10 Akceptacja i satysfakcja personelu medycznego i pacjentów 286
20.11 Dynamika systemu i zdolność do adaptacji 286
20.12 Podstawowy model strukturalny opieki zdrowotnej 287
20.13 Tradycyjne modele systemów opieki zdrowotnej 288

CZĘŚĆ III. Pielęgniarstwo skoncentrowane na zdrowiu 291

21. Systemowe rozwiązania na potrzeby działań w obszarze pielęgniarstwa skoncentrowanego na zdrowiu – Mariola Łodzińska 293
21.1 Wprowadzenie 293
21.2 Aktualny stan systemu ochrony zdrowia a pielęgniarstwo skoncentrowane na zdrowiu 294
21.3 Wyzwania i potrzeby w obrębie pielęgniarstwa skoncentrowanego na zdrowiu 299
21.4 Systemowe rozwiązania wspierające pielęgniarstwo skoncentrowane na zdrowiu 301
21.4.1 Edukacja oraz kształcenie pielęgniarek i położnych w zakresie promocji zdrowia 302
21.4.2 Polityka zdrowotna i finansowanie działań profilaktycznych 302
21.4.3 Wykorzystanie technologii cyfrowych w pielęgniarstwie skoncentrowanym na zdrowiu 303
21.4.4 Współpraca interprofesjonalna i partnerstwa lokalne 304
21.4.5 Standaryzacja i monitorowanie jakości działań profilaktycznych 305
21.4.6 Wdrożenie zaawansowanej praktyki pielęgniarskiej (APN) 305
21.5 Podsumowanie 307

22. Modele wdrażanych działań na rzecz pielęgniarstwa skoncentrowanego na zdrowiu – Karolina Prasek 309
22.1 Wprowadzenie 309
22.2 Modele pielęgniarstwa skoncentrowanego na zdrowiu 310
22.2.1 Modele teoretyczne odpowiadające podejściom Tannahilla 311
22.3 Podsumowanie 328

23. Holistyczny kontekst pielęgniarstwa niezabiegowego: poczucie koherencji, wsparcie społeczne i rola edukacji – Izabela Fornal 331
23.1 Wprowadzenie – pielęgniarstwo niezabiegowe i zdrowie jako zasób 331
23.2 Filary pielęgniarstwa niezabiegowego 333
23.3 Znaczenie zdrowia psychicznego i odporności psychicznej w pielęgniarstwie niezabiegowym 334
23.4 Przykłady dobrych praktyk w pielęgniarstwie niezabiegowym 335

24. Pielęgniarstwo zabiegowe – prewencja i skuteczność interwencji – Artur Andrzej Kanteluk 339
24.1 Wprowadzenie 339
24.2 Pielęgniarstwo prewencyjne 339
24.3 Pielęgniarstwo interwencyjne 340
24.4 Zintegrowane podejście w pielęgniarstwie zabiegowym 341

25. Podstawowa opieka zdrowotna i jej zadania w realizacji działań na rzecz wspierania zdrowia – Mariola Pietrzak, Edyta Kędra 343
25.1 Wprowadzenie 343
25.2 Zakres świadczeń zdrowotnych realizowanych przez pielęgniarkę POZ 345
25.2.1 Świadczenia zdrowotne realizowane przez pielęgniarkę POZ w zakresie promocji zdrowia i profilaktyki chorób 346
25.2.2 Program profilaktyki chorób układu krążenia (ChUK) 347
25.2.3 Program profilaktyki gruźlicy 348
25.2.4 Program „Moje Zdrowie” – bilans zdrowia osoby dorosłej 349
25.2.5 Testy przesiewowe populacji wieku rozwojowego i wizyty patronażowe 350
25.2.6 Opieka koordynowana 351
25.3 Podsumowanie 352

CZĘŚĆ IV. Podstawowe narzędzia w kształtowaniu pielęgniarstwa skoncentrowanego na zdrowiu 355

26. Nowoczesne technologie na rzecz zdrowia – Lucyna Kwiećkowska 357
26.1 Wprowadzenie 357
26.2 Technologie cyfrowe wykorzystywane w monitorowaniu zdrowia 358
26.2.1 Urządzenia noszone 358
26.2.2 Aplikacje mobilne 359
26.3 Teleopieka i telemedycyna 360
26.4 Wyzwania i przyszłość nowoczesnych technologii w systemie ochrony zdrowia, w tym w pielęgniarstwie 360

27. Narzędzia klinimetryczne do oceny stanu zdrowia – Lucyna Kwiećkowska 363
27.1 Wprowadzenie 363
27.2 Zasady doboru i zastosowania narzędzi 364
27.3 Wdrożenie narzędzi klinimetrycznych w codziennej praktyce klinicznej 365

28. Komunikacja medyczna – Aneta Duda-Zalewska, Paulina Mularczyk-Tomczewska 367
28.1 Wprowadzenie 367
28.2 Teoretyczne podstawy komunikowania się 367
28.2.1 Pojęcie komunikowania 367
28.2.2 Funkcje komunikowania się 368
28.2.3 Model procesu komunikacji 368
28.3 Formy komunikacji medycznej 369
28.3.1 Komunikacja werbalna 369
28.3.2 Komunikacja niewerbalna 370
28.4 Relacje w komunikacji medycznej 370
28.4.1 Znaczenie relacji lekarz–pacjent 372
28.4.2 Modele relacji terapeutycznych 372
28.4.3 Komunikacja w zespole medycznym 373
28.5 Komunikacja medyczna w telekonsultacjach 374
28.6 Komunikacja zdrowotna 375
28.7 Kształcenie kompetencji komunikacyjnych 376
28.8 Podsumowanie 377

Skorowidz 381