ebook Pułapki diagnostyczne oznaczania hormonów, białek i przeciwciał Od teorii do praktyki Krystyna Sztefko

Spis treści ebooka Pułapki diagnostyczne oznaczania hormonów, białek i przeciwciał

Część I. Analityczne aspekty metod immunochemicznych istotne do oceny wiarygodności wyników oznaczeń hormonów, białek i przeciwciał 1

Rozdział 1. Immunochemia znana i nieznana 3
1.1. Metody immunochemiczne 7
1.2. Immobilizacja przeciwciał na fazie stałej 9
1.2.1. Streptawidyna–biotyna 12
1.2.2. Lektyny 13
1.2.3. Białko A, białko G i białko A/G 13
1.2.4. Inne sposoby immobilizacji cząsteczek na fazie stałej 14
1.3. Cząsteczki rozpoznające analit w metodach immunochemicznych 14
1.3.1. Przeciwciała 14
1.3.2. Nanociała 15
1.3.3. Aptamery („syntetyczne przeciwciała”) 16
1.3.4. Cząsteczki odwzorowane na polimerach (molecular imprinted polymers, MIP) 19
1.4. Znaczniki w metodach immunochemicznych 21
1.4.1. Znaczniki enzymatyczne 21
1.4.2. Znaczniki chemiluminescencyjne 23
1.4.3. Transfer energii rezonansowej 25
1.4.4. Nanozymy 27
1.5. Rodzaje metod immunochemicznych 30
1.5.1. Metody immunochemiczne kompetycyjne 30
1.5.2. Metody immunochemiczne niekompetycyjne 35
1.5.3. Metody ELISA 39
1.5.4. ELISPOT 43
1.5.5. Metody immunochemiczne multipleksowe 44
1.5.6. Immuno-PCR 48
1.5.7. Metody aptamer-ELISA (metody ELASA) 49
1.5.8. Metody kasetkowe (lateral flow immunochemistry assay, LFIA, metoda immunochromatograficzna z przepływem bocznym) 50
1.6. Pomiar awidności przeciwciał 57
1.7. Standaryzacja, kalibracja i harmonizacja metod immunochemicznych 59
1.7.1. Standaryzacja oznaczania hormonów 60
1.7.2. Harmonizacja metod oznaczania hormonów i białek swoistych 62
1.7.3. Standaryzacja oznaczania stężenia/obecności/miana autoprzeciwciał 62
1.7.4. Harmonizacja metod oznaczania autoprzeciwciał 65
1.8. Codzienna rzeczywistość immunochemii 66
1.9. Podsumowanie 68

Rozdział 2. Błędy nieregularne (interferencje) w immunochemii 73
2.1. Definicja interferencji analitycznej 74
2.2. Częstość występowania interferencji 75
2.3. Znane interferencje w immunochemii 77
2.3.1. Reakcje krzyżowe – podstawowa interferencja w immunochemii 78
2.3.2. Interferencja od endogennych przeciwciał 86
2.3.3. Oznaczanie analitu w obecności autoprzeciwciał 93
2.3.4. Pomiar autoprzeciwciał – problemy analityczne i interferencje 96
2.3.5. Przeciwciała heterofilowe 99
2.3.6. Interferencje od zdefiniowanych przeciwciał w układ detekcyjny metody immunochemicznej 107
2.3.7. Białka wiążące – interferencja w metodach immunochemicznych czy problem analityczny? 115
2.3.8. Związki radioaktywne, związki fluorescencyjne i heparyna jako czynniki interferujące 118
2.3.9. Oznaczanie leków w płynach biologicznych 118
2.3.10. Hook effect – wyniki fałszywie zaniżone 119
2.4. Krótka refleksja… 124

Rozdział 3. Poszukiwanie błędów egzogennych i endogennych w immunochemii 127
3.1. Wynik klinicznie niezgodny lub nieoczekiwany 128
3.2. Postępowanie przy poszukiwaniu przyczyn błędów nieregularnych 130
3.2.1. Powtórne oznaczenie stężenia analitu w tej samej próbce pacjenta 131
3.2.2. Ponowne oznaczenie stężenia analitu w próbce z nowego pobrania 132
3.2.3. Potwierdzenie wyniku stężenia analitu inną metodą immunochemiczną 132
3.2.4. Potwierdzenie wyniku stężenia analitu inną metodą (inną technologią) 135
3.2.5. Chromatografia na żelu (gel filtration chromatography, GFC) 138
3.2.6. Wiązanie immunoglobulin do białka A, białka G lub białka A/G 138
3.2.7. Test rozcieńczeń 139
3.2.8. Interpretacja wyników testu rozcieńczeń 141
3.2.9. Test odzysku 146
3.2.10. Strącanie białek glikolem polietylenowym 6000 (PEG) 147
3.2.11. Blokowanie przeciwciał interferujących 149
3.2.12. Znaczniki enzymatyczne jako źródło interferencji 149
3.2.13. Efekt wysokiej dawki (hook effect) 153
3.2.14. Relacja między hormonem nadrzędnym a hormonem docelowym 156
3.3. Efektywność identyfikowania czynników interferujących 157
3.4. Postępowanie w przypadku wykrycia interferencji (błędu nieregularnego) 159

Część II. Czynniki wpływające na interpretację wyników immunochemicznych 165

Rozdział 4. Metody immunochemiczne – błędy znane i nieznane 167
4.1. Błędy w procesie diagnostycznym 168
4.1.1. Zlecanie badań laboratoryjnych 169
4.1.2. Błędy przedlaboratoryjne 173
4.1.3. Faza analityczna procesu diagnostycznego – czy tylko błędy przypadkowe i systematyczne? 176
4.1.4. Błąd analityczny typu 2 (endogenny), nieregularny 187
4.1.5. Faza poanalityczna – raportowanie wyników 190
4.1.6. Czas TAT (turnaround time) procesu diagnostycznego i procesu analitycznego 191

Rozdział 5. Interpretacja wyników oznaczeń immunochemicznych 195
5.1. Zanim wynik będzie interpretowany 197
5.2. Interpretacja wyników 198
5.3. Narzędzia do interpretacji wyników 199
5.3.1. Przedział wartości referencyjnych 200
5.3.2. Pośrednie wyznaczanie wartości referencyjnych 204
5.3.3. Charakterystyka diagnostyczna testu 208
5.3.4. Interpretacja pojedynczego wyniku 210
5.3.5. Interpretacja wyników seryjnych 212
5.3.6. Personalizowany przedział wartości referencyjnych 214
5.4. Interpretacja wyników oznaczeń immunochemicznych jest sztuką 216

Część III. „Pułapki” laboratoryjne w praktyce 219

Rozdział 6. Jak teoria wyjaśnia częste problemy laboratoryjne i kliniczne w praktyce? 221

Rozdział 7. Troponiny – wiarygodność oznaczeń podstawą postępu w diagnostyce kardiologicznej 223
7.1. Troponiny sercowe – co i jak oznacza laboratorium? 223
7.2. Metody oznaczania cTn o „wysokiej czułości” 224
7.3. LoB, LoD, LoQ 226
7.4. 99. percentyl 229
7.5. Zmienność biologiczna troponin 231
7.6. RCV czy delta check? 231
7.7. Oznaczanie troponin sercowych – problemy analityczne 234
7.8. Przyczyny fałszywie zawyżonych wyników stężenia troponin 236
7.9. Interpretacja wyników oznaczania stężenia troponiny 243
7.9.1. Uszkodzenie mięśnia sercowego 243
7.9.2. Świeży zawał serca 244
7.9.3. Co dalej? 246
7.9.4. Troponina jako badanie POCT 247

Rozdział 8. TSH i hormony tarczycy – im więcej wiadomo, tym trudniej interpretować wyniki 249
8.1. Formy TSH i hormonów tarczycy występujące w krążeniu 251
8.2. Metody oznaczania TSH i hormonów tarczycy (FT3, FT4, TT3, TT4) 251
8.2.1. Standaryzacja metod oznaczania TSH, FT3 i FT4 252
8.2.2. Wartości referencyjne dla TSH 254
8.2.3. Wartości referencyjne FT4 i FT3 255
8.3. Zmienność biologiczna TSH i hormonów tarczycy 256
8.3.1. Czynniki mające wpływ na stężenie TSH 257
8.4. Interferencje w metodach oznaczania TSH i FT4 259
8.4.1. Przeciwciała endogenne 260
8.4.2. Dysalbuminemie 264
8.4.3. Transtyretyna 265
8.4.4. TBG 266
8.4.5. Czynniki wypierające T3 i T4 z białek wiążących 266
8.4.6. Wariant receptora TSHβ 267
8.4.7. Wpływ leków 267
8.5. Krótka refleksja… 268

Rozdział 9. Tyreoglobulina (Tg) – trudne oznaczenie w obecności autoprzeciwciał 271
9.1. Metody oznaczania Tg 273
9.1.1. Standaryzacja metod oznaczania Tg 274
9.1.2. Czułość metod oznaczania Tg 275
9.2. Interferencje w oznaczaniu Tg 276
9.2.1. Przeciwciała przeciwko tyreoglobulinie (TgAb) 276
9.2.2. Identyfikacja TgAb w próbce pacjenta 277

Rozdział 10. Przeciwciała w diagnostyce chorób tarczycy – co i jak oznaczamy? 283
10.1. Przeciwciała przeciwko peroksydazie tarczycowej (TPOAb) 285
10.2. Przeciwciała przeciwko tyreoglobulinie (TgAb) 286
10.3. Przeciwciała przeciwko receptorom TSH (TSHR-Ab) 287

Rozdział 11. Kalcytonina i CEA jako markery raka rdzeniastego tarczycy – nie ma prostej recepty na interpretację wyników 293
11.1. Kalcytonina 294
11.2. CEA 297

Rozdział 12. Prolaktyna – klasyczny przykład problemów z makroformami białek 301
12.1. Analityczne aspekty oznaczania prolaktyny 303
12.1.1. Makroprolaktyna – interferencja analityczna czy problem kliniczny? 304
12.1.2. Inne interferencje w metodach oznaczania prolaktyny 311
12.1.3. Efekt postzone (efekt wysokiej dawki, efekt nadmiaru prolaktyny) 312
12.1.4. Leki 312

Rozdział 13. Hormon wzrostu i IGF-1 – reakcje krzyżowe i wpływ białek wiążących na wiarygodność oznaczeń 315
13.1. Metody oznaczania hormonu wzrostu (GH) 317
13.1.1. Hormon wzrostu (GH) endogenny 318
13.1.2. Hormon wzrostu (GH) egzogenny (doping w sporcie) 321
13.2. Insulinopodobny czynnik wzrostu 1 (IGF-1) 321
13.2.1. Oznaczanie stężenia IGF-1 323
13.2.2. Sposoby uwalniania IGF-1 z białek wiążących 324
13.2.3. Warunki przedanalityczne 324
13.2.4. IGF-1 SDS (Z-score) 325

Rozdział 14. CRP – proste oznaczenie, ale trudne do interpretacji 327
14.1. Analityczne aspekty oznaczania stężenia CRP 328
14.2. Interpretacja wyników CRP 330
14.3. CRP – pentamer czy monomer? 332

Rozdział 15. Kortyzol: surowica, mocz czy ślina? 335
15.1. Oznaczanie ACTH 335
15.2. Metody oznaczania kortyzolu 336
15.2.1. Kortyzol w surowicy 338
15.2.2. Kortyzol w moczu 340
15.2.3. Kortyzol w ślinie 342
15.2.4. Kortyzol w ślinie nie tylko dla diagnostyki zespołu Cushinga – LFIA i biosensory dla kortyzolu 343
15.2.5. Biosensory dla kortyzolu w pocie 344

Rozdział 16. Od danych i informacji do wiedzy i mądrości 347
16.1. Jaka powinna być rola diagnostów laboratoryjnych? 347
16.1.1. Diagnosta to nie tylko operator automatów laboratoryjnych 348
16.1.2. Jakość testu laboratoryjnego a cel badania – rola diagnosty 351
16.1.3. Jakość laboratorium gwarancją lepszej opieki nad pacjentem 352
16.1.4. Wartość liczbowa wyniku nie ma znaczenia 353
16.2. Czy sztuczna inteligencja (AI) pomoże diagnostom laboratoryjnym? 355
16.3. Krótka refleksja… 358

Skorowidz 361

Szczegóły ebooka Pułapki diagnostyczne oznaczania hormonów, białek i przeciwciał

ISBN:

9788301246105

Wydawca:

PZWL

Rok wydania:

2025

Typ publikacji:

Ebook

Język:

polski

Format:

epub mobi

Liczba stron:

368

Miejsce wydania:

Warszawa

ISBN dla wersji papierowej:

9788301244187

Recenzje ebooka Pułapki diagnostyczne oznaczania hormonów, białek i przeciwciał