Pomimo rosnącego zainteresowania zaburzeniami narcystycznymi w środowisku profesjonalistów, wielu specjalistów zdrowia psychicznego – psychologów i psychoterapeutów – poszukuje wiedzy i narzędzi potrzebnych do pracy z osobami zmagającymi się z narcystycznymi zaburzeniami osobowości. Zaburzenia narcystyczne obejmują bowiem szerokie spektrum problemów natury psychologicznej, emocjonalnej i interpersonalnej, przez co stanowią poważne wyzwanie terapeutyczne. Robert P. Drozek, Brandon T. Unruh, Anthony W. Bateman – uznani psychoterapeuci – proponują podejście terapeutyczne oparte na mentalizacji. Badania pokazują, że osoby z cechami narcystycznymi mogą doświadczać znacznych trudności w zakresie mentalizacji, czyli zdolności do rozumienia własnych stanów psychicznych i stanów psychicznych innych osób i refleksji nad nimi. Deficyty w tej sferze prowadzą w przypadku pacjentów z zaburzeniami narcystycznymi do niestabilności emocjonalnej, problemów w relacjach interpersonalnych oraz zaburzonego poczucia własnej wartości. Rozwijanie umiejętności mentalizowania pozwala im lepiej rozumieć siebie i innych, co z kolei przekłada się na poprawę funkcjonowania w codziennym życiu. Książka Terapia oparta na mentalizacji w leczeniu zaburzeń narcystycznych dostarcza psychoterapeutom narzędzi niezbędnych do pracy z osobami cierpiącymi z powodu zaburzeń narcystycznych. Autorzy omawiają między innymi: • zagadnienia związane z diagnozowaniem zaburzeń narcystycznych; • najczęstsze wyzwania kliniczne pojawiające się w terapii pacjentów z objawami zaburzeń narcystycznych; • strukturę oraz cele terapii opartej na mentalizacji; • postawę terapeutyczną oraz kluczowe zasady postępowania klinicznego. Terapia oparta na mentalizacji w leczeniu zaburzeń narcystycznych to nieocenione źródło wiedzy zarówno dla początkujących, jak i doświadczonych psychologów i psychoterapeutów pracujących z osobami, które borykają się z narcystycznymi zaburzeniami osobowości.

Przedmowa XI Podziękowania XXIII CZĘŚĆ 1. MENTALIZACJA A PATOLOGICZNY NARCYZM 1 Rozdział 1. Wprowadzenie do zaburzeń narcystycznych i terapii opartej na mentalizacji 3 1.1. Zastosowanie terapii opartej na mentalizacji. Uzasadnienie 8 1.2. Wstęp do MBT 10 1.3. Czym jest mentalizacja? 12 1.4. Zdrowy rozwój mentalizacji 13 1.4.1. Tryb Ja. Skupienie się na wewnętrznych stanach Ja 13 1.4.2. Tryb Mnie. Odczytywanie stanów umysłowych innych osób 15 1.4.3. Spersonalizowany tryb Mnie. Odczytywanie stanów mentalnych innych ludzi dotyczących własnej osoby 17 1.4.4. Tryb My. Wspólna mentalizacja i ufność epistemiczna 18 1.5. Kluczowe procesy w MBT 20 1.5.1. Radzenie sobie z lękiem 20 1.5.2. Empatyczna walidacja 21 1.5.3. Demokracja, równość i współpraca 21 1.5.4. Autentyczność i postawa niewiedzy 23 1.5.5. Stymulowanie refleksji pacjentów na temat ich stanów psychicznych 23 1.5.6. Badanie procesów relacyjnych 24 1.6. Wnioski. Plan książki 25 Rozdział 2. Model zaburzeń narcystycznych oparty na mentalizacji 31 2.1. Objawy i charakterystyka zaburzeń narcystycznych 31 2.2. Mentalizacja i rozwój patologicznego narcyzmu 35 2.3. Model zaburzeń narcystycznych oparty na mentalizacji 39 2.3.1. Zahamowania mentalizacji związane ze stylem przywiązania 39 2.3.2 Ponowne pojawienie się przedmentalizacyjnych trybów przeżywania doświadczeń 41 2.3.3. Narcystyczne obce Ja 43 2.4. Wnioski 45 CZĘŚĆ 2. POCZĄTEK TERAPII 47 Rozdział 3. Ocena i diagnoza zaburzeń narcystycznych 49 3.1. Znaczenie przekazywania diagnozy w terapii narcyzmu zorientowanej na mentalizację 49 3.2. Ocena narcyzmu w MBT-N 51 3.2.1. Sposób postrzegania swoich problemów przez pacjentów 53 3.2.2. Omówienie krajobrazu psychospołecznego. Funkcjonowanie pacjenta i czynniki wywołujące problemy 54 3.2.3. Badanie procesów narcystycznych 57 3.3. Stawianie rozpoznania zaburzeń narcystycznych 62 Rozdział 4. Struktura i cele MBT stosowanej w przypadku zaburzeń narcystycznych 71 4.1. Koncepcja mentalizacji oparta na domenach: treść, kontekst i proces 71 4.2. Cele MBT stosowanej w przypadku zaburzeń narcystycznych. Refleksja zamiast reakcji 77 4.3. Pierwsze fazy terapii 80 4.3.1. Ustalenie wspólnych priorytetów terapii 80 4.3.2. Ocena mentalizacji 85 4.3.3. Opracowywanie i przedstawienie konceptualizacji przypadku oparte na mentalizacji 91 4.3.4. Ukierunkowywanie pacjentów z zaburzeniami narcystycznymi na sesje MBT 104 CZĘŚĆ 3. PODEJŚCIE TERAPEUTYCZNE 107 Rozdział 5. Postawa terapeutyczna i zasady kliniczne 109 5.1. Główne cechy postawy terapeutycznej w MBT-N 109 5.2. Przebieg interwencji mentalizacyjnych. Treść, kontekst i proces 113 5.3. Identyfikacja doświadczeniowego kontekstu mentalizacji i zarządzanie nim 121 5.4. Struktura sesji MBT-N 128 Rozdział 6. Interwencje skoncentrowane na treści 137 6.1. Wyjaśnianie 138 6.2. Pogłębianie rozumienia afektu 141 6.2.1. Pytania nastawione na pogłębianie afektu 144 6.2.2. Przebieg interwencji w przypadku pogłębiania rozumienia afektu 147 6.2.3. Pogłębianie rozumienia afektu w przypadku delikatnych stanów emocjonalnych 155 6.2.4. Gdy wszystko inne zawiedzie. Co począć, kiedy pogłębianie rozumienia afektu nie jest skuteczne 161 6.2.5. Pogłębianie rozumienia afektu w kontekście stanów psychicznych innych ludzi 167 6.3. Empatyczna walidacja 172 6.3.1. Techniczne zasady empatycznej walidacji 174 Rozdział 7. Interwencje skoncentrowane na kontekście 181 7.1. Kontekst wydarzeń 184 7.2. Kontekst zachowania 188 7.2.1. Mentalizacja zachowań z przeszłości w ich kontekście 189 7.2.2. Mentalizacja aktualnego poczucia sprawczości pacjentów w danym kontekście 191 7.2.3. Mentalizacja szerszych wzorców behawioralnych i międzyludzkich w ich kontekście 193 7.2.4. Mentalizacja możliwych przyszłych zachowań w ich kontekście 198 7.2.5. Mentalizacja zachowań i stanów umysłowych innych ludzi w danym kontekście 202 7.2.6. Informacje zwrotne na temat problemów, jakie mają pacjenci z mentalizacją skoncentrowaną na zachowaniu 207 7.3. Kontekst emocji 210 7.3.1. Emocje następujące po sobie 212 7.3.2. Emocje występujące jednocześnie 214 7.3.3. Emocje źródłowe 215 7.3.4. Ogólne pytania skoncentrowane na kontekście 222 7.4. Kontekst przeszłości 224 Rozdział 8. Interwencje skoncentrowane na procesie. Tryb udawania 229 8.1. Wstęp do interwencji skoncentrowanych na procesie 229 8.2. Objawy kliniczne trybu udawania w zaburzeniach narcystycznych 231 8.3. Interwencje skoncentrowane na procesie w przypadku trybu udawania 233 8.4. Gdy wszystko inne zawiedzie. Walka z trybem udawania 240 Rozdział 9. Interwencje skoncentrowane na procesie. Tryb równoważności psychicznej 249 9.1. Wstęp. Prezentacja kliniczna równoważności psychicznej w zaburzeniach narcystycznych 249 9.2. Interwencje skoncentrowane na procesie w przypadku trybu równoważności psychicznej 254 9.3. Gdy wszystko inne zawiedzie. Co robić, kiedy zawodzą interwencje skoncentrowane na procesie w przypadku równoważności psychicznej 259 9.4. Obraz kliniczny. Interwencje skoncentrowane na procesie w przypadku trybu równoważności psychicznej 263 Rozdział 10. Interwencje skoncentrowane na procesie. Tryb teleologiczny 269 10.1. Wstęp. Prezentacja kliniczna trybu teleologicznego w zaburzeniach narcystycznych 269 10.2. Interwencje skoncentrowane na procesie w przypadku trybu teleologicznego 275 10.3. Gdy wszystko inne zawiedzie. Co robić, kiedy zawodzą interwencje skoncentrowane na procesie w przypadku trybu teleologicznego 283 10.4. Zastosowanie kliniczne. Interwencje skoncentrowane na procesie w przypadku samooceny podlegającej mechanizmom teleologicznym 286 Rozdział 11. Mentalizacja relacji terapeutycznej. Pomocnicze techniki relacyjne 295 11.1. Wprowadzenie do mentalizowania relacji w MBT-N 295 11.2. Czego unikać w mentalizowaniu relacji w MBT-N 297 11.3. Ślady relacyjne 302 11.4. Koncentracja na afekcie interpersonalnym 312 11.5. Samoujawnienie afektywne 319 Rozdział 12. Mentalizowanie relacji terapeutycznej. Przebieg interwencji 333 12.1. Bezpośrednie skupienie się na odpowiednich procesach relacyjnych 334 12.2. Wspólne badanie i pogłębianie 337 12.3. Interwencje skoncentrowane na kontekście 341 12.4. Empatyczne podsumowania doświadczeń pacjentów 345 12.5. Analiza i akceptacja wkładu terapeuty 347 12.6. Określenie postaci, jaką przyjmuje brak mentalizowania 351 12.7. Interwencje skoncentrowane na domenach 355 12.7.1. Możliwe interwencje skoncentrowane na treści 355 12.7.2. Możliwe interwencje skoncentrowane na kontekście 358 12.7.3. Możliwe interwencje skoncentrowane na procesie 363 12.8. Omówienie. Refleksje na temat nowych sposobów myślenia 371 12.9. Obraz kliniczny. Ścieżka interwencji w przypadku mentalizacji relacji 376 CZĘŚĆ 4. ZASTOSOWANIE KLINICZNE 391 Rozdział 13. Postęp w terapii 393 13.1. Ruchy przeciwne i bieguny mentalizacji 393 13.1.1. Klasyczne bieguny mentalizacyjne 394 13.1.2. Dodatkowe bieguny badane w MBT-N 396 13.1.3. Ruchy przeciwne. Ogólne cele i techniki 397 13.1.4. Ruchy przeciwne, które mają szczególne znaczenie w przypadku zaburzeń narcystycznych 401 13.2. Zachowania samobójcze w zaburzeniach narcystycznych 406 13.2.1. Charakterystyczne cechy skłonności samobójczych obserwowanych w zaburzeniach narcystycznych 407 13.2.2. Model zachowań samobójczych w zaburzeniach narcystycznych bazujący na mentalizacji 410 13.3. Mentalizacyjna analiza funkcjonalna. Ogólne cele i techniki 412 13.3.1. Mentalizacyjna analiza funkcjonalna w przypadku zachowań samobójczych. Techniki typowe dla zaburzeń narcystycznych 416 13.3.2. Obraz kliniczny. Mentalizacyjna analiza funkcjonalna próby samobójczej w kontekście zaburzeń narcystycznych 420 13.4. Postęp terapeutyczny, przerwy i zakończenie 429 Rozdział 14. Przypadek kliniczny. Po „wypadku” 435 14.1. Tło 436 14.2. Początek terapii 438 14.3. Miesiące 6–12 terapii 446 14.4. Drugi rok terapii 450 14.5. Trzeci i czwarty rok terapii 455 14.6. Zakończenie terapii 462 Rozdział 15. Przypadek kliniczny. Tryby Ja, Mnie i My w procesie klinicznym 463 15.1. Początek terapii 464 15.2. Pierwsze sesje 468 15.3. Radzenie sobie z kruchością narcyzmu 468 15.4. Samoujawnienie afektywne w radzeniu sobie z procesami narcystycznymi 471 15.5. Strategie radzenia sobie z trybem udawania 473 15.6. Wniosek. Podstawy trybu My 475 Rozdział 16. Przypadek kliniczny. Strażak William 477 16.1. Tło 478 16.2. Początek terapii 480 16.3. Miesiące 6–12 terapii 485 16.4. Drugi rok terapii 488 16.5. Trzeci rok terapii 494 Bibliografia 501 Indeks 521