Wiedza z zakresu metodologii badań psychologicznych stanowi najbardziej zasadniczy fundament warsztatu pracy psychologa. Bierna znajomość metodologii umożliwia zrozumienie i krytyczną ocenę naukowych tekstów psychologicznych zdających sprawę z przeprowadzonych badań empirycznych. Czynna znajomość z kolei pozwala na samodzielne zaprojektowanie i przeprowadzenie badań, a także przeanalizowanie i zinterpretowanie uzyskanych wyników. Świadomość metodologiczna badacza wykracza daleko poza biegłość w stosowaniu pakietów statystycznych.
W nowym, zaktualizowanym wydaniu klasycznego już (ponad 900 cytowań w bazie Google Scholar!) podręcznika Metodologia badań psychologicznych Jerzy M. Brzeziński przedstawia autorski model struktury procesu badawczego w psychologii i innych naukach społecznych, a następnie szczegółowo objaśnia każdy z etapów postępowania. Kolejne części podręcznika autor poświęca:
• Naturze procesu badawczego w psychologii – przedstawiono tu istotę poznania naukowego w naukach empirycznych oraz scharakteryzowano psychologię właśnie jako naukę empiryczną, traktującą o związkach między zmiennymi. Czytelnik zapozna się także z definicjami zmiennych, sposobami ich konstruowania oraz z ich klasyfikacjami. Tu także przedstawiono typy problemów badawczych i hipotez oraz strukturę procesu badawczego.
• Uwarunkowaniom procesu badawczego w psychologii i innych naukach społecznych – opisano tu zewnętrzne i wewnętrzne determinanty procesu badawczego, a także etyczny kontekst prowadzenia badań naukowych.
• Podstawom zastosowań metod statystycznych w badaniach psychologicznych – tę część poświęcono różnym sposobom doboru osób do badań, miarom siły związku między zmiennymi oraz testom istotności różnic – wraz z dobranymi do nich wskaźnikami wielkości efektu.
• Modelom sprawdzania hipotez – Czytelnik znajdzie tu prezentację modeli: eksperymentalnego, korelacyjnego oraz nieeksperymentalnego ex post facto.
• Podstawom konstrukcji testów psychologicznych oraz kulturowej adaptacji testów – Czytelnik zapozna się tu z podstawowymi wymaganiami stawianymi współcześnie testom psychologicznym – z naciskiem na zagadnienia trafności, rzetelności i błędu standardowego pomiaru oraz przedziałową interpretację uzyskanego wyniku. Autor omówił też zagadnienia analizy wyników testów przedstawionych pod postacią profilów. Tę część uzupełnia bardzo ważna problematyka adaptacji kulturowej testów.
Pisząc niniejszy podręcznik, zwracałem uwagę, aby służył on zarówno tym (zwłaszcza studentom pierwszych lat studiów, gdyż do nich jest przede wszystkim adresowany), którzy wpierw chcą zrozumieć przekazywaną im wiedzę psychologiczną, która wszak – przypominam i podkreślam, że psychologia jest nauką empiryczną! – pochodzi z badania empirycznego, zanim przejdą do jej wykorzystywania we własnej praktyce (diagnostycznej, terapeutycznej, profilaktycznej), jak i tym (studentom ostatnich lat studiów magisterskich i studiów doktoranckich), którzy sami chcą wiedzę psychologiczną (naukową!) wzbogacać, prowadząc samodzielne badania empiryczne – dla studentów taką pierwszą, poważną okazją będzie praca magisterska, a dla słuchaczy studiów doktoranckich – doktorska.
Z tekstu
Nowy podręcznik autorstwa Jerzego Brzezińskiego Metodologia badań psychologicznych stanowi oryginalne osiągnięcie w stosunku do poprzednich edycji. Autor dokonał wielu istotnych zmian edycji poprzednich, a w nowej propozycji uwzględnił najnowszą literaturę światową. Ten podręcznik nie ma sobie równych w kontekście literatury światowej. Wieloletni wysiłek autora zaowocował powstaniem integralnej metodologii badań psychologicznych, uwzględniającej specyfikę psychologii jako dziedziny badań humanistycznych, relację tej metodologii do procesu poznawania naukowego, do metodologii ogólnej i procesu weryfikacji hipotez, relacje do psychometrii i postępowania diagnostycznego oraz reguł etycznych respektowanych w badaniu ludzi.
Z recenzji prof. dr hab. Czesława Nosala
1. Dlaczego psychologowi niezbędna jest znajomość metodologii? XI
1. Różne rozumienia metodologii XI
2. Dwa cele nauczania metodologii XIII
3. Podstawowa literatura z zakresu metodologii badań psychologicznych i dyscyplin pokrewnych XVII
Część I Natura procesu badawczego w psychologii 1
1. Psychologia jest nauką empiryczną – zagadnienia wprowadzające 5
1. Wprowadzenie 5
2. Cele poznania naukowego – zewnętrzne i wewnętrzne 6
3. Schemat poznania naukowego 8
4. Intersubiektywny charakter poznania naukowego – Kazimierza Ajdukiewicza zasada racjonalności 14
5. Idealizacyjny charakter poznania naukowego 17
6. Redukcjonizm i reduktywizm a problem swoistości poznania naukowego w psychologii 18
7. Podsumowanie 23
2. Psychologia traktuje o związkach między zmiennymi – odmiany zmiennych i ich operacjonalizacja 25
1. Wprowadzenie 26
2. Pojęcie zmiennej 26
3. Konstrukcja mnogościowa zmiennej ilościowej 29
4. Stanleya S. Stevensa klasyfikacja zmiennych: nominalne, porządkowe, interwałowe i ilorazowe 30
5. Zmienne zależne i niezależne. Klasyfikacja zmiennych 32
6. Zasady wprowadzania terminów teoretycznych do nauk empirycznych (według Jerzego Kmity) 34
7. Wskaźniki 36
8. Wyniki uzyskane na skalach narzędzi pomiarowych jako wskaźniki zmiennych ilościowych 41
9. Nowe ujęcie problemu operacjonalizacji zmiennych psychologicznych (według Elżbiety Hornowskiej) 43
10. Podsumowanie 49
3. Problemy badawcze i hipotezy badawcze 51
1. Wprowadzenie 51
2. Problem badawczy jako pytanie – pytania rozstrzygnięcia i pytania dopełnienia; problemy rozstrzygalne i nierozstrzygalne 51
3. Nuela Belnapa klasyfikacja pytań 55
4. Hipoteza jako odpowiedź na pytanie badawcze 58
5. Klasyfikacja problemów badawczych i hipotez badawczych 59
6. Podsumowanie 63
4. Struktura procesu badawczego w psychologii 65
1. Wprowadzenie 65
2. Struktura procesu badawczego w psychologii (ujęcie Jerzego Brzezińskiego) 65
3. Między „odkryciem” a „uzasadnieniem” 72
4. Podsumowanie 76
Część II Uwarunkowania procesu badawczego 79
5. Zewnętrzne uwarunkowania procesu badawczego – psychologia a praktyka społeczna 81
1. Wprowadzenie 81
2. Między zewnętrznymi i wewnętrznymi uwarunkowaniami procesu badawczego w psychologii 82
3. Psychologia stosowana czy stosowanie psychologii – jedna albo wiele psychologii? 83
4. Psychologia a model tzw. nauk praktycznych 87
5. Obieg informacji między sferą praktyki społecznej i sferą nauki 89
6. Podsumowanie 92
6. Wewnętrzne determinanty procesu badawczego 95
1. Wprowadzenie 95
2. Trafność badania psychologicznego 96
3. Badanie psychologiczne jako interakcja badacz – osoba badana 110
4. Podsumowanie 135
7. Etyczne problemy naukowych badań psychologicznych 139
1. Wprowadzenie 139
2. Szczególnie etycznie wątpliwe aspekty działalności badawczej psychologa 143
3. Informowanie społeczności uczonych o uzyskanych rezultatach badawczych 153
4. Psycholog jako nauczyciel i mistrz – jedność badania i nauczania 159
5. Testy psychologiczne w rękach psychologa 165
6. Rezultat badawczy jako podstawa praktycznego działania 173
7. Podsumowanie 174
Część III W stronę metod statystycznych 177
8. Próba – wybrane zagadnienia 181
1. Wprowadzenie 181
2. Dlaczego próba złożona z ochotników nie jest reprezentatywna (jest stronnicza)? 182
3. Próba kwotowa 184
4. Próba losowa 186
5. Podsumowanie 194
9. Miary siły związku między zmiennymi – wybrane zagadnienia 195
1. Wprowadzenie 195
2. Zależności rzeczywiste a zależności pozorne. Interpretacja przyczynowoskutkowa związku korelacyjnego dwóch zmiennych 196
3. Regresja liniowa zmiennej Y względem zamiennej X; korelacja rYX 198
4. Wybór optymalnej miary siły związku między zmiennymi 203
5. Podsumowanie 204
10. Testy istotności różnic i wskaźniki wielkości efektu ES – wybrane zagadnienia 205
1. Wprowadzenie 205
2. Etapy wnioskowania statystycznego 207
3. Warunki poprawnego stosowania testów istotności różnic w badaniach empirycznych 210
4. Wybór optymalnego testu istotności różnic i wskaźnika wielkości efektu 217
5. Wskaźniki wielkości efektu (ES) 222
6. Przedziały ufności 232
7. Podsumowanie 233
Część IV Modele sprawdzania hipotez 237
11. Model eksperymentalny (E) 241
1. Wprowadzenie 241
2. Charakterystyka modelu eksperymentalnego (E) 243
3. Pojęcie planu eksperymentalnego i quasi-eksperymentalnego 260
4. Trafność planu eksperymentalnego i czynniki ją zakłócające 262
5. Podstawowe plany eksperymentalne 270
6. Podsumowanie 286
12. Gdy nie można przeprowadzić badania eksperymentalnego – nieeksperymentalny model ex post facto (EPF) 289
1. Wprowadzenie 289
2. Model eksperymentalny a model nieeksperymentalny ex post facto (EPF) 290
3. Dwie odmiany nieeksperymentalnego modelu EPF 290
4. Zbieranie danych za pomocą wywiadów 298
5. Opracowywanie danych empirycznych pochodzących z wywiadów 301
6. Ocena istotności zmiennych w nieeksperymentalnym modelu EPF 311
7. Wady i zalety nieeksperymentalnego modelu EPF 311
8. Podsumowanie 312
13. Model korelacyjny – model wielokrotnej regresji liniowej (MLR) 315
1. Wprowadzenie – model analizy wariancji ANOVA a model wielokrotnej regresji liniowej MLR 316
2. Podstawowe odmiany modelu MLR 318
3. Zmienne ilościowe w jednowielozmiennowej odmianie modelu MLR 319
4. Zmienne jakościowe w modelu MLR – konstruowanie zmiennych instrumentalnych: kodowanie zerojedynkowe (dummy coding) 324
5. Ustalenie porządku istotnościowego w obrębie zmiennych niezależnych wprowadzonych do modelu MLR 334
6. Kurczenie się korelacji wielokrotnej 335
7. Podsumowanie 336
Część V Podstawy konstrukcji testów psychologicznych i interpretacji ilościowej danych testowych wybrane zagadnienia 337
14. Rzetelność – błąd standardowy – moc dyskryminacyjna pozycji testowych 343
1. Wprowadzenie 344
2. Założenia klasycznej teorii rzetelności testów psychologicznych 344
3. Odmiany błędu standardowego 345
4. Punktowa i przedziałowa estymacja wyniku prawdziwego 347
5. Sześć empirycznych metod estymacji rzetelności testu psychologicznego 349
6. Trzy wskaźniki mocy dyskryminacyjnej pozycji testowych 359
7. Podsumowanie 363
15. Ustalanie trafności testu 365
1. Wprowadzenie 365
2. Cztery aspekty trafności 367
3. Aspekt zbieżny (konwergentny) i różnicowy (dyskryminatywny) trafności – analiza macierzy „wielu cech – wielu metod” Donalda T. Campbella i Donalda W. Fiskego 374
4. Badanie trafności z wykorzystaniem modelu analizy czynnikowej (tzw. trafność czynnikowa) 379
5. Podsumowanie 380
16. Standaryzacja – obiektywność – normalizacja 383
1. Wprowadzenie 383
2. Standaryzacja i obiektywność testu 383
3. Skale standardowe oparte na modelu rozkładu normalnego 385
4. Porównanie skal standardowych 388
5. Podsumowanie 390
17. Analiza profilów psychometrycznych – porównania intraindywidualne i interindywidualne 391
1. Wprowadzenie 392
2. Analiza intraprofilowa 393
3. Analiza interprofilowa 398
4. Podsumowanie 406
18. Problemy adaptacji kulturowej testów 409
1. Wprowadzenie 409
2. Czy testy psychologiczne powstałe w warunkach innej kultury powinny być poddane adaptacji kulturowej? 410
3. Sprawdzanie równoważności testów (według Radosława Ł. Drwala) 415
4. Konteksty adaptacji kulturowej testów (według Jerzego Brzezińskiego) 416
5. Podsumowanie 423
Nota bibliograficzna i podziękowania 425
Bibliografia 429
Dodatek A. Jak przygotować raport z badań psychologicznych? 449
Dodatek B. Tablice statystyczne i psychometryczne 453
Dodatek C. Alfabet grecki 509
Indeks rzeczowy 511
Indeks nazwisk 517
O Autorze 526
-14%