Nowoczesny podręcznik akademicki przeznaczony dla studentów prawa, administracji i historii. Nowe, poprawione i rozszerzone wydanie uwzględnia aktualizacje wiedzy historycznoprawnej o najnowsze badania naukowe i zmiany w rozwoju prawa oraz wszechstronnie pogłębia zagadnienia ważne dla wykształcenia prawniczego. Synteza rozwoju prawa została wzbogacona o konkretne przykłady stosowania prawa przez sądy. Nowością wydania drugiego jest także zarys islamskiej kultury prawnej.

Do Czytelnika (Marian Kallas) 15 Przedmowa do wydania drugiego (Andrzej Dziadzio) 17 Wprowadzenie. Źródła europejskiej kultury prawnej 19 Prawo rzymskie 19 Prawo zwyczajowe 24 Prawo kanoniczne 28 Dział I 35 Historia źródeł prawa średniowiecza i czasów wczesnonowożytnych 35 Rozdział 1. Europa barbarzyńców 37 1.1. Zmierzch i upadek cesarstwa rzymskiego 37 1.1.1. Rys historyczny 37 1.1.2. Zarys ustroju 39 1.1.2.1 Struktura państwa 39 1.1.2.2. Społeczeństwo 40 1.1.2.3. Chrześcijaństwo 42 1.1.3. Źródła prawa 44 1.2. Państwa barbarzyńskie 46 1.2.1. Wizygoci 46 1.2.1.1. Rys historyczny 46 1.2.1.2. Zarys ustroju 50 1.2.1.3. Źródła prawa 51 1.2.2. Ostrogoci 52 1.2.2.1. Rys historyczny 52 1.2.2.2. Zarys ustroju 53 1.2.2.3. Źródła prawa 54 1.2.3. Burgundowie 54 1.2.3.1. Rys historyczny 54 1.2.3.2. Zarys ustroju 55 1.2.3.3. Źródła prawa 55 1.2.4. Longobardowie 56 1.2.4.1. Rys historyczny 56 1.2.4.2. Zarys ustroju 57 1.2.4.3. Źródła prawa 58 Rozdział 2. Bizancjum 60 2.1. Rys historyczny 60 2.2. Zarys ustroju 63 2.2.1. Władza cesarska 63 2.2.2. Kościół 63 2.3. Źródła prawa 64 2.3.1. Corpus Iuris Civilis 64 2.3.2. Ustawodawstwo cesarskie 65 Rozdział 3. Monarchia karolińska. Francja 67 3.1. Rys historyczny 67 3.2. Zarys ustroju 71 3.2.1. Władza królewska 71 3.2.2. Feudalizm. System lenny 73 3.3. Źródła prawa 74 3.3.1. Lex Salica Francorum 74 3.3.2. Uchwały synodalne. Prawo azylu 76 3.3.3. Kapitularze 78 3.3.4. Pokoje i rozejmy boże 78 3.3.5. Zbiory prawa zwyczajowego 79 Rozdział 4. Rzesza Niemiecka 81 4.1. Rys historyczny 81 4.2. Zarys ustroju 83 4.2.1. Organy centralne Rzeszy 83 4.2.2. Książęta terytorialni 85 4.3. Źródła prawa 86 4.3.1. Zwierciadło saskie 86 4.3.2. Pokoje ziemskie. Landfrydy 89 Rozdział 5. Państwa słowiańskie 91 5.1. Polska 91 5.1.1. Rys historyczny 91 5.1.2. Zarys ustroju 93 5.1.2.1. Społeczeństwo 93 5.1.2.2. Początki demokracji szlacheckiej 94 5.1.3. Źródła prawa 95 5.1.3.1. Księga elbląska 95 5.1.3.2. Statuty Kazimierza Wielkiego 97 5.1.3.3. Statut Jana Łaskiego. Próby unifikacji prawa 98 5.1.3.4. Źródła prawa niemieckiego w Polsce 99 5.2. Królestwo Czech 99 5.2.1. Rys historyczny 99 5.2.2. Zarys ustroju 100 5.2.2.1. Społeczeństwo 100 5.2.2.2. Forma państwa 101 5.2.3. Źródła prawa 101 5.2.3.1. Maiestas Carolina 101 5.2.3.2. Prawo za panowania Jagiellonów i Habsburgów 102 5.3. Królestwo Węgier 102 5.3.1. Rys historyczny 102 5.3.2. Zarys ustroju 104 5.3.2.1. Władza królewska 104 5.3.2.2. Pozycja szlachty 104 5.3.3. Źródła prawa 105 5.3.3.1. Kodeks Werböczego 105 5.3.3.2. Prawo za panowania Habsburgów 105 5.4. Ruś Kijowska. Rosja 105 5.4.1. Rys historyczny 105 5.4.2. Zarys ustroju 107 5.4.2.1. Organy centralne 107 5.4.2.2. Stosunki społeczne 108 5.4.3. Źródła prawa 109 5.4.3.1. Prawo ruskie a bizantyjska kultura prawna 109 5.4.3.2. Ruska Prawda 110 5.4.3.3. Sudiebniki 112 Rozdział 6. Renesans prawa rzymskiego w Europie Zachodniej 114 6.1. Odkrycie kodyfikacji justyniańskiej 114 6.1.1. Szkoła bolońska 114 6.1.1.1. Glosatorzy 115 6.1.1.2. Komentatorzy 116 6.1.2. Humanizm prawniczy 118 6.2. Ekspansja prawa rzymskiego w Europie 118 6.2.1. Przyczyny recepcji prawa rzymskiego 118 6.2.2. Drogi przenikania prawa rzymskiego w Niemczech 119 6.2.3. Zasięg terytorialny recepcji prawa rzymskiego 121 Dział II 121 Historia źródeł prawa czasów nowożytnych (do XVIII w.) 123 Rozdział 7. Reformy prawa od odrodzenia do oświecenia 125 7.1. Kodyfikacje prawa doby absolutyzmu 125 7.1.1. Rzesza Niemiecka 125 7.1.1.1. Stosunki polityczne 125 7.1.1.2. Constitutio Criminalis Carolina (1532) 127 7.1.1.3. Constitutio Criminalis Theresiana (1768) 133 7.1.2. Francja 135 7.1.2.1. Stosunki polityczne. Absolutyzm 135 7.1.2.2. Ustawodawstwo królewskie. Ordonanse Ludwika XIV 139 7.1.2.3. Sądownictwo królewskie 143 7.2. Reformy prawa w okresie oświecenia 144 7.2.1. Przemiany ustrojowe w XVIII w. 144 7.2.1.1. Założenia ideowe oświecenia 144 7.2.1.2. Absolutyzm oświecony 147 7.2.1.3. Rewolucja francuska 148 7.2.2. Doktryna prawa natury 150 7.2.3. Szkoła humanitarna 152 7.2.4. Kodyfikacje karne 154 7.2.4.1. Ustawa karna dla Toskanii. Leopoldina (1786) 154 7.2.4.2. Constitutio Criminalis Josephina (1787) 155 7.2.4.3. Karnoprocesowa ordynacja kryminalna (1788) 156 7.2.4.4. Ustawa karna zachodniogalicyjska (1796). Franciscana (1803) 157 7.2.5. Kodyfikacje cywilne 158 7.2.5.1. Bawarski kodeks cywilny (1756) 158 7.2.5.2. Patent o małżeństwie Józefa II (1783). Kodeks cywilny (1786) 158 7.2.5.3. Kodeks cywilny zachodniogalicyjski (1797) 159 7.2.6. Landrecht pruski (1794) 160 7.2.7. Francuskie ustawodawstwo czasów rewolucji 161 7.2.7.1. Prawo cywilne 161 7.2.7.2. Prawo karne 161 Dział III 163 Historia źródeł prawa w systemie anglosaskim 165 Rozdział 8. Anglia 167 8.1. Stosunki polityczne i ustrój 167 8.1.1. Państwo anglosaskie. Monarchia stanowa 167 8.1.2. Absolutyzm 170 8.1.3. Okres rewolucji 171 8.1.4. Restauracja Stuartów. Chwalebna rewolucja (1688) 172 8.1.5. Monarchia ograniczona 174 8.2. Organizacja sądownictwa 175 8.2.1. Sądy westminsterskie 175 8.2.2. Sąd Kanclerski 177 8.2.3. Sądy przysięgłych 177 8.2.4. Cechy procesu angielskiego 178 8.2.5. Sąd Izby Gwiaździstej 181 8.2.6. Reformy sądownictwa w XIX w. 181 8.3. Źródła prawa 182 8.3.1. Common law 182 8.3.2. Equity 183 8.3.3. Statute law 184 8.3.4. Zbiory orzeczeń 185 8.3.5. Nauka prawa 185 Rozdział 9. Stany Zjednoczone Ameryki 187 9.1. Stosunki polityczne i ustrój 187 9.1.1. Deklaracja Niepodległości (1776) 187 9.1.2. Konstytucja federalna (1787) 189 9.2. Organizacja sądownictwa 190 9.3. Źródła prawa amerykańskiego 192 Dział IV 193 Historia źródeł prawa XIX w. 195 Rozdział 10. Ustawodawstwo napoleońskie (1804–1810) 197 10.1. Znaczenie napoleońskich kodyfikacji prawa 197 10.2. Kodeks cywilny (1804) 199 10.3. Kodeks procedury cywilnej (1806) 201 10.4. Kodeks handlowy (1807) 202 10.5. Kodeks procedury karnej (1808) 202 10.6. Kodeks karny (1810) 203 Rozdział 11. Europejska myśl cywilistyczna XIX w. 205 11.1. Szkoła historyczna. Pandektystyka 205 11.2. Pozytywizm prawniczy 207 11.3. Naturalizm prawniczy. Socjalizacja prawa 208 11.3.1. Jurysprudencja interesów 209 11.3.2. Szkoła wolnego prawa 210 Rozdział 12. Doktryny prawa karnego w Europie w XIX w. 211 12.1. Szkoła klasyczna 211 12.2. Szkoła antropologiczna 213 12.3. Szkoła socjologiczna 215 Rozdział 13. Europejskie kodyfikacje prawa (do 1918) 217 13.1. Przemiany ustrojowe w Europie w XIX w 217 13.1.1. Model monarchii konstytucyjnej (do 1848) 217 13.1.2. Koncepcje ustrojowe Wiosny Ludów (1848/1849) 219 13.1.3. Ustroje monarchiczne w dobie porewolucyjnej 222 13.2. Kodeksy prawa cywilnego 225 13.2.1. ABGB. Austriacki kodeks cywilny (1811) 225 13.2.2. Zwód praw Cesarstwa Rosyjskiego. Swod zakonow (1832) 226 13.2.3. BGB. Niemiecki kodeks cywilny (1896) 227 13.2.4. ZGB. Szwajcarski kodeks cywilny (1907) 228 13.3. Ustawodawstwo cywilne w Królestwie Polskim (po 1815) 229 13.3.1. Kodeks cywilny Napoleona. Zmiany prawa hipotecznego (1818) 229 13.3.2. Kodeks cywilny Królestwa Polskiego (1825) 230 13.3.3. Ustawa o małżeństwie (1836) 231 13.4. Kodeksy karne 232 13.4.1. Austriacki kodeks karny (1852) 232 13.4.2. Niemiecki kodeks karny (1871) 232 13.4.3. Rosyjskie prawo karne. Kodeks Tagancewa (1903) 233 13.5. Kodyfikacje prawa procesowego 234 13.5.1. Kodeksy procedury karnej 234 13.5.2. Kodeksy procedury cywilnej 237 Dział V 237 Historia źródeł prawa XX w. 239 Rozdział 14. Prawo w państwach europejskich (1918–1939) 241 14.1. Stosunki polityczne w Europie po I wojnie światowej 241 14.1.1. Upadek monarchicznego systemu władzy 241 14.1.2. Rządy parlamentarne 244 14.2. Kryzys liberalnej demokracji 246 14.2.1. Ustroje totalitarne 246 14.2.2. Systemy autorytarne 249 14.3. Prawo sądowe w Rosji bolszewickiej (po 1917) 250 14.3.1. Ustawodawstwo cywilne 250 14.3.2. Ustawodawstwo karne 252 14.4. Prawo sądowe III Rzeszy Niemieckiej (1933–1945) 253 14.4.1. Prawo cywilne. Ustawy norymberskie (1935) 253 14.4.2. Zmiany w prawie karnym 255 14.5. Unifikacja prawa w Polsce po I wojnie światowej 257 14.5.1. Powołanie Komisji Kodyfikacyjnej (1919) 257 14.5.2. Dorobek Komisji Kodyfikacyjnej 258 Rozdział 15. Prawo w Europie (po 1945) 262 15.1. Podzielona Europa 262 15.1.1. Państwa komunistyczne 262 15.1.2. Liberalne demokracje Europy Zachodniej 265 15.2. Kierunki ewolucji prawa w krajach Europy Zachodniej 267 15.2.1. Republika Federalna Niemiec 267 15.2.1.1. BGB. Zmiany w prawie cywilnym 267 15.2.1.2. Zmiany w dziedzinie prawa karnego 270 15.2.2. Francja 272 15.2.2.1. Kierunki zmian kodeksu cywilnego (Napoleona) 272 15.2.2.2. Zmiany w dziedzinie prawa karnego 273 15.3. Prawo krajów komunistycznych 274 15.3.1. Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich 274 15.3.1.1. Prawo cywilne 274 15.3.1.2. Prawo karne 276 15.3.2. Polska Ludowa 276 15.3.2.1. Unifikacja prawa cywilnego w Polsce (1945–1946) 276 15.3.2.2. Kodyfikacje prawa cywilnego (1964) 280 15.3.2.3. Powojenne prawo karne. Kodeksy (1969) 281 Dział VI 283 Historia instytucji prawa cywilnego 285 Rozdział 16. Prawo osobowe 287 16.1. Zdolność prawna 287 16.1.1. Nabycie zdolności prawnej 287 16.1.2. Ograniczenia zdolności prawnej 288 16.1.3. Utrata zdolności prawnej 291 16.2. Zdolność do czynności prawnych 292 16.3. Ograniczenia praw cywilnych (do XX w.) 293 16.3.1. Pozycja prawna kobiet 293 16.3.2. Dzieci nieślubne 297 16.3.3. Status prawny Żydów 300 16.4. Osoby prawne 304 16.4.1. Rodzaje osób prawnych 304 16.4.2. Powstawanie osób prawnych 305 16.5. Ekskurs. Przepisy i orzecznictwo 305 16.5.1. Odpowiedzialność męża za zobowiązania żony 305 16.5.2. Prawo do spadku dziecka nieślubnego 307 16.5.3. Stanowisko prawne Żydów w Anglii 308 Rozdział 17. Prawo małżeńskie osobowe 310 17.1. Prawo małżeńskie średniowiecza 310 17.1.1. Świecki charakter małżeństwa 310 17.1.1.1. Formy zawarcia małżeństwa 310 17.1.1.2. Rozwiązanie małżeństwa 312 17.1.2. Wyznaniowe prawo małżeńskie. Sobór Laterański IV (1215) 313 17.1.2.1. Kanoniczna koncepcja małżeństwa 313 17.1.2.2. Przeszkody małżeńskie 314 17.2. Prawo małżeńskie epoki nowożytnej (XVI–XVIII w.) 316 17.2.1. Reformacja a nowa koncepcja małżeństwa 316 17.2.2. Konstytucja soborowa Tametsi (1563) 317 17.2.3. Laicyzacja prawa małżeńskiego 318 17.2.3.1. Kraje protestanckie 318 17.2.3.2. Państwa katolickie 319 17.3. Systemy prawa małżeńskiego w XIX i XX w. 319 17.3.1. System wyznaniowy 319 17.3.2. System mieszany 320 17.3.3. System laicki 323 17.4. Sekularyzacja prawa małżeńskiego w Anglii 323 17.5. Małżeństwo w prawie islamu 325 17.6. Ekskurs. Doktryna i orzecznictwo 327 17.6.1. Małżeństwo w prawie kanonicznym 327 17.6.2. Rozwód w Kodeksie Napoleona 329 Rozdział 18. Prawo małżeńskie majątkowe 332 18.1. Prawo małżeńskie majątkowe (do XVIII w.) 332 18.1.1. Umowy przedślubne (intercyzy) 332 18.1.2. Majątek małżeński 333 18.1.3. Ustroje majątkowe 334 18.2. Prawo małżeńskie majątkowe (XIX i XX w.) 335 18.2.1. Zasada swobody umów małżeńskich 335 18.2.2. Ustawowe ustroje majątkowe 335 18.2.3. Zasada równości praw małżonków 337 18.3. Studium przypadku. Zniesienie wspólności majątkowej 337 Rozdział 19. Prawo rzeczowe 339 19.1. Prawo rzeczowe. Zagadnienia ogólne 339 19.2. Własność 341 19.2.1. Pojęcie własności 341 19.2.2. Własność w epoce feudalnej 342 19.2.3. Własność w państwie liberalnym 343 19.2.4. Doktryny prawa własności (XIX i XX w.) 344 19.2.5. Ograniczenia prawa własności 346 19.2.6. Nabycie własności 348 19.2.6.1. Pierwotne nabycie własności 348 19.2.6.2. Pochodne nabycie własności 349 19.3. Posiadanie 349 19.3.1. Ochrona posiadania 349 19.3.2. Istota procesu posesoryjnego 350 19.4. Ograniczone prawa rzeczowe 351 19.4.1. Zastaw 351 19.4.2. Hipoteka 351 19.4.3. Prawo hipoteczne (XIX i XX w.) 354 19.5. Księgi wieczyste (hipoteczne) 357 19.6. Zasady obrotu nieruchomościami 357 19.7. Ekskurs. Doktryna i orzecznictwo 360 19.7.1. Ochrona posesoryjna w dekretałach papieskich 360 19.7.2. Powództwo posesoryjne w prawie angielskim 362 19.7.3. Forma przeniesienia własności nieruchomości 362 19.7.4. Forma czynności prawnej w prawie angielskim 367 19.7.5. Księgi gruntowe w praktyce sądowej Galicji 368 Rozdział 20. Prawo zobowiązań 370 20.1. Zagadnienia ogólne 370 20.2. Umowy w prawie rzymskim 371 20.3. Prawo zobowiązań w Europie (do XVIII w.) 373 20.3.1. Prawo zobowiązań w prawie germańskim 373 20.3.2. Kanoniczna teoria umów 374 20.3.3. Źródła powstania zobowiązań 375 20.3.4. Wykonanie zobowiązań 377 20.4. Prawo zobowiązań (XIX i XX w.) 379 20.4.1. Ewolucja prawa obligacyjnego 379 20.4.2. Podstawy odpowiedzialności cywilnoprawnej 383 20.5. Ekskurs. Doktryna i orzecznictwo 386 20.5.1. Geneza zasady pacta sunt servanda 386 20.5.2. Odpowiedzialność odszkodowawcza na zasadzie ryzyka i słuszności 387 20.5.3. Początki odpowiedzialności cywilnej władzy publicznej 390 Rozdział 21. Prawo spadkowe 394 21.1. Prawo spadkowe (do XVIII w.) 394 21.1.1. Spadkobranie w prawie rzymskim a w prawach szczepowych 394 21.1.2. Dziedziczenie beztestamentowe 395 21.1.2.1. Dziedziczenie ruchomości i nieruchomości 395 21.1.2.2. Porządek dziedziczenia 397 21.1.3. Dziedziczenie testamentowe 399 21.1.3.1. Swoboda testowania 399 21.1.3.2. Testament i jego wykonanie 399 21.2. Prawo spadkowe w kodeksach XIX w. 401 21.2.1. Porządek dziedziczenia 401 21.2.2. Ograniczenia zdolności dziedziczenia 402 21.2.3. Dziedziczenie testamentowe 403 21.2.3.1. Ograniczenia swobody testowania 403 21.2.3.2. Ochrona praw spadkowych dziedziców koniecznych 403 21.3. Kierunek zmian prawa spadkowego w XX i XXI w. 405 21.4. Ekskurs. Przepisy i orzecznictwo 406 21.4.1. Formy testamentu 406 21.4.2. Testament w praktyce sądowej 407 Dział VII 407 Historia instytucji prawa karnego 409 Rozdział 22. Prawo karne średniowiecza 411 22.1. Przestępstwo i kara 411 22.1.1. Przestępstwa i kary prywatne 411 22.1.2. Przestępstwa i kary publiczne 413 22.2. Podstawy odpowiedzialności karnej 415 22.2.1. Odpowiedzialność przedmiotowa (obiektywna) 415 22.2.2. Odpowiedzialność podmiotowa (subiektywna) 416 22.3. Przyczyny bezkarności 417 22.3.1. Obrona konieczna. Stan wyższej konieczności 417 22.3.2. Nieletniość. Niepoczytalność 418 22.4. Formy popełnienia przestępstwa 419 22.4.1. Usiłowanie 419 22.4.2. Podżeganie i pomocnictwo 420 22.5. Ekskurs. Doktryna i orzecznictwo 421 22.5.1. Zasada nullum crimen sine culpa w prawie kanonicznym 421 22.5.2. Wpływ zasady winy na proces karny 422 Rozdział 23. Prawo karne czasów nowożytnych i najnowszych 424 23.1. Przestępstwo 424 23.1.1. Pojęcie i podział przestępstw 424 23.1.2. Katalog przestępstw 426 23.1.2.1. Przestępstwa przeciwko władzy i religii 426 23.1.2.2. Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu 427 23.1.2.3. Przestępstwa przeciwko mieniu 428 23.1.2.4. Przestępstwa przeciwko dobrym obyczajom 429 23.2. Podstawy odpowiedzialności karnej 432 23.2.1. Wina 432 23.2.1.1. Wina umyślna 432 23.2.1.2. Wina nieumyślna 434 23.3. Przyczyny bezkarności 436 23.3.1. Obrona konieczna 436 23.3.2. Stan wyższej konieczności 437 23.3.3. Niepoczytalność. Nieletniość 437 23.3.4. Błąd 439 23.4. Formy popełnienia przestępstwa 439 23.4.1. Usiłowanie 439 23.4.2. Podżeganie i pomocnictwo 440 23.5. Kara 441 23.5.1. Funkcja i wymiar kary 441 23.5.2. Katalog kar 443 23.5.2.1. Kara śmierci 443 23.5.2.2. Kara pozbawienia wolności 446 23.5.2.3. Kary cielesne 448 23.5.2.4. Kary majątkowe 448 23.5.2.5. Środki zabezpieczające 449 23.6. Ekskurs. Nauka prawa i orzecznictwo 450 23.6.1. Kara i środek zabezpieczający w ujęciu szkoły klasycznej i socjologicznej 450 23.6.2. Założenia polityki karnej na początku XX w. 453 23.6.3. Ewolucja pojęcia winy w prawie karnym w XX w. 454 Dział VIII 457 Historia instytucji procesu karnego 459 Rozdział 24. Średniowieczny proces skargowy 461 24.1. Wszczęcie i przebieg procesu 461 24.2. Zasady i środki dowodowe 464 24.2.1. Legalna teoria dowodowa 464 24.2.2. Przysięga 465 24.2.3. Ordalia 466 24.3. Środki odwoławcze 467 Rozdział 25. Proces inkwizycyjny 469 25.1. Geneza 469 25.2. Wszczęcie i przebieg procesu 471 25.3. Zasady i środki dowodowe 474 25.3.1. Legalna teoria dowodowa 474 25.3.2. Przyznanie się do winy 475 25.3.3. Tortury 476 25.3.4. Świadkowie 478 25.3.5. Kara za nieposłuszeństwo 479 25.4. Pozycja oskarżonego 479 25.5. Proces o czary 480 Rozdział 26. Nowoczesny proces mieszany 483 26.1. Geneza 483 26.2. Przebieg procesu 484 26.2.1. Postępowanie przygotowawcze 484 26.2.2. Rozprawa. Zasady procesowe 485 26.2.2.1. Zasada jawności i ustności 485 26.2.2.2. Zasada kontradyktoryjności 485 26.2.2.3. Zasada prawdy materialnej 485 26.2.2.4. Zasada bezpośredniości 486 26.2.2.5. Swobodna ocena dowodów 486 26.3. Gwarancje procesowe 487 26.4. Środki odwoławcze 487 26.5. Kierunek zmian procesu karnego w XXI w. 489 Dział IX 495 Historia instytucji procesu cywilnego 497 Rozdział 27. Proces rzymsko-kanoniczny i nowożytny 499 27.1. Geneza 499 27.2. Cechy procesu rzymsko-kanonicznego 500 27.2.1. Zasada skargowości 500 27.2.2. Zasada pisemności 501 27.2.3. Zasada dyspozycyjności 502 27.2.4. Legalna teoria dowodowa 502 27.3. Apelacja 502 27.4. Nowożytne procedury cywilne 502 27.4.1. Powszechny niemiecki proces cywilny 502 27.4.2. Procedura austriacka 503 27.4.3. Procedura pruska 504 Rozdział 28. Nowoczesna procedura cywilna (XIX i XX w.) 505 28.1. Wszczęcie procesu. Pozew 505 28.2. Rozprawa. Zasady procesowe 505 28.2.1. Zasada jawności i ustności 505 28.2.2. Zasada kontradyktoryjności 506 28.2.3. Zasada dyspozycyjności 506 28.2.4. Zasada instrukcyjności 506 28.2.5. Zasada prawdy formalnej 507 28.2.6. Zasada koncentracji materiału procesowego 507 28.3. Zasady orzekania 509 28.3.1. Zasada bezpośredniości 509 28.3.2. Swobodna ocena dowodów 509 28.4. Środki odwoławcze 509 28.5. Kierunek rozwoju procedury cywilnej w XX i XXI w. 510 Wskazówki bibliograficzne (wybór prac ogólnych, podręczników i skryptów) 515 Indeks nazwisk 517 Spis map 524 Spis ilustracji 525

Powszechna historia prawa — Andrzej Dziadzio — BezKartek