Książka pt. Od przesłanki do konkluzji. Polskie czasowniki wnioskowania jest rozprawą naukową z dziedziny semantyki języka naturalnego, osadzoną w tradycji językoznawstwa polonistycznego. Przedmiot rozważań w tej pracy stanowi zjawisko inferencji, oglądane przez pryzmat swoich podstawowych leksykalnych wykładników – czasowników wnioskowania. Czasowniki wnioskowania są jednymi z najbardziej złożonych i jednocześnie najmniej opisanych wyrażeń języka naturalnego. W tej rozprawie, na przykładzie wnioskowań, podejmuje się m.in. zagadnienie naiwnej i potocznej logiki, jaką skrywa w swoim wnętrzu język, którym w mnogości jego zwykłych użyć posługujemy się wszyscy na co dzień. W książce dyskutuje się m.in. problem tego, w jaki sposób operacje wnioskowania, przebiegając od przesłanek do konkluzji, zasadzają się, kolejno, na wiedzy, myśli i mowie (na marginesie głównego wątku dociekań rozważa się także problem aktywności mentalnej zwierząt i maszyn, jak również kwestię tego, czym w ogóle jest myślenie). Czasowniki wnioskowania charakteryzuje się w tej pracy w relacji do innych wyrażeń, ale też ze względu na to, jakie role odgrywają w abstrakcyjnych zdaniach i jakie pozycje zajmują w konkretnych wypowiedzeniach. Niniejsza rozprawa obejmuje, wyłączając wstęp oraz zakończenie, dwie: dość obszerne, a w każdym razie silnie rozczłonkowane, części: teoretyczną i materiałową, które niejako zapowiada (pilotuje) część historyczna poświęcona dziejom problemu i stanowi badań nad fenomenem wnioskowania.

SPIS TREŚCI Zaproszenie do lektury 9 I. Część historyczna. Dzieje problemu i stan badań 1. Wnioskowanie a poznanie 17 1.1. Wnioskowanie w filozofii umysłu 18 1.2. Czym jest umysł? 18 1.3. Jaki jest umysł? 20 2. Wnioskowanie a rozumowanie 22 2.1. Wnioskowanie w psychologii kognitywnej 22 2.1.1. Jak myślimy? 23 2.2.2. Jak rozumujemy? 23 2.2. Wnioskowanie w logice formalnej 26 2.2.1. Jak klasyfikujemy rozumowania? 26 2.2.2. Jak kwalifikujemy wnioskowania? 29 3. Wnioskowanie a język 32 3.1. Wnioskowanie w semantyce lingwistycznej 32 3.2. Prace teoretyczne i materiałowe 33 3.2.1. Prace poświęcone czasownikom wnioskowania 33 3.2.2. Prace poświęcone spójnikom wnioskowania 40 3.2.3. Komentarze i dyskusje 43 3.2.3.1. Uwagi ogólne 44 3.2.3.2. Uwagi szczegółowe 45 3.2.3.3. Podsumowanie 47 3.3. Opracowania leksykograficzne 48 II. Część teoretyczna. Przedmiot i aspekt, cel i metoda 1. Przedmiot i aspekt: co badać? 53 1.1. Przedmiot 53 1.1.1. Znaczenia znaczeń: w kręgu znaków i obiektów 54 1.1.2. Znaczenia wyrażeń: w przestrzeni modeli, schematów i definicji 57 1.2. Aspekt 59 2. Cel i metoda: jak badać? 61 2.1. Cel 61 2.2. Metoda 62 2.2.1. Programy lingwistyczne: spor o metodę 62 2.2.2. Semantyka strukturalna: od pola do komponentu 64 2.2.3. Fenomenologia lingwistyczna: do świata przez język 69 III. Część materiałowa. Charakterystyka czasowników wnioskowania 1. Klasa czasowników wnioskowania 75 1.1. Czasowniki wnioskowania w perspektywie semantyczno-leksykalnej 76 1.1.1. Struktura atrybutywno-relacyjna czasowników wnioskowania 78 1.1.1.1. Podstawowe relacje semantyczne 80 1.1.1.2. Główne atrybuty semantyczne 87 1.1.1.3. Czasowniki wnioskowania jako operacje epistemiczne i refleksje mentalne 89 1.1.1.3.1. Czasowniki operacji epistemicznych: robić coś z tym, co się o kimś lub o czymś wie 90 1.1.1.3.2. Czasowniki refleksji mentalnych: robić coś z tym, co się wie o tym, czego się nie wie 100 1.1.2. Szkice 126 1.1.2.1. Niewiele myśląc… O czasowniku myśleć o kimś lub o czymś 126 1.1.2.2. Zastanawiające jest to, że… O czasowniku zastanawiać się nad czymś 139 1.2. Czasowniki wnioskowania w perspektywie semantyczno-zdaniowej 148 1.2.1. Struktura predykatowo-argumentowa zdań minimalnych z czasownikami wnioskowania 149 1.2.1.1. Zarys ontologii elementarnej 153 1.2.1.1.1. Podstawowe role semantyczne: agens i obiekt 153 1.2.1.1.2. Elementarne jednostki językowe: ktoś i coś, wiedzieć i zrobić 162 1.2.1.2. Czasowniki wnioskowania w świetle ontologii elementarnej 176 1.2.1.2.1. Podmiot: ktoś, kto coś z czegoś wywnioskował 176 1.2.1.2.2. Przesłanka: coś, z czego ktoś coś wywnioskował 178 1.2.1.2.3. Konkluzja: coś, co ktoś z czegoś wywnioskował 186 1.2.1.2.4. Temat: ktoś lub coś, o kim lub o czym ktoś coś z czegoś wywnioskował 193 1.2.2. Szkice 193 1.2.2.1. Jak myśli Burek? O zwierzętach i ich myślach 193 1.2.2.2. Czy komputer myśli? O maszynach i ich programach 204 1.3. Czasowniki wnioskowania w perspektywie semantyczno-wypowiedzeniowej 221 1.3.1. Struktura tematyczno-rematyczna wypowiedzeń neutralnych z czasownikami wnioskowania 222 1.3.1.1. Wypowiedzenia neutralne z czasownikami wnioskowania 223 1.3.1.2. Kwalifikacja czasowników wnioskowania ze względu na zajmowane miejsce w STR 230 1.3.1.3. Eksplikacja czasowników wnioskowania z tytułu zajmowanego miejsca w STR 233 1.3.2. Szkic. I co z tego wynika…? O wyrażeniu wynikać z czegoś 238 2. Portrety wybranych czasowników wnioskowania 250 2.1. Pole – opozycje i klasyfikacje 250 2.1.1. Opozycje zewnętrzne i wewnętrzne 251 2.1.2. Klasy inferencji i konstatacji 252 2.1.3. Potencje i realizacje w przesłankach i w konkluzjach 254 2.2. Jednostki – hipotezy i analizy 259 2.2.1. Wydedukować z [czegoś p], że q 262 2.2.2. Wysnuć z [czegoś p] wniosek, że q 274 2.2.3. Wyciągnąć z [czegoś p] wniosek, że q 293 2.2.4. Dojść (na podstawie [czegoś p]) do wniosku, że q 300 2.2.5. Osądzić (na podstawie [czegoś p]), że q 312 2.2.6. Uznać i wykluczyć (na podstawie [czegoś p]), że q 317 Zaproszenie do dyskusji 335 Bibliografia 337 Wykaz skrótów 347 Summary 349 Zusammenfassung 350