Transpozycje stylów opery w dziełach kultury

W monografii Transpozycje stylów opery w dziełach kultury podjęta została interdyscyplinarna refleksja nad literaturą, filmem, muzyką i obrazem w powiązaniu ze sztuką operową i jej kulturowymi kontekstami. Autorzy kolejnych rozdziałów punktem odniesienia uczynili dzieła, w których dochodzi do różnego typu transpozycji operowych stylów, zarówno w sztuce wcześniejszych epok, jak i w zjawiskach kultury współczesnej (m.in. poezji, powieści, teledysku, teatrze tańca, grze komputerowej). Pojęciową kotwicę dla poruszanych zagadnień ustanowiły tradycyjne kategorie estetyczne – „stylu” i „dzieła” (stylów opery, dzieła w kulturze), odczytywane w dwojakim ujęciu: (1) ze względu na specyfikę gatunkowo-formalną i poszczególne składowe dramatyczne, muzyczne, teatralne, literackie i in. decydujące o fenomenie opery, jak również (2) jako wszelkiego rodzaju signum operowej sztuki i jej tematów zapisane w dziełach kultury, pozwalające m.in. na poszukiwanie paradygmatu „operowości”, otwartego na różne ideowe, kulturowe i estetyczne odczytania. W przedstawionych ujęciach, analizach i interpretacjach dzieł uwzględniono zachowanie pamięci kontekstu, z którego wywodzi się materiał podlegający transpozycji, a efekty procesów twórczych cechują się formalno-artystyczną nawiązaniem do wyjściowego oryginału (motywu, tematu, idei, stylu, wątku, formy, całego dzieła), ustanawiając nieodzowny element procesu trans-positio. Dzięki temu rezultaty takich procesów uobecniają i uaktualniają w sztuce i w kulturze, a wraz z nimi także w refleksji humanistycznej, doświadczenie żywotności tradycji, sztuki pamięci i stapiania się horyzontów, potwierdzając wielopoziomowe symboliczne i alegoryczne zakorzenienie sztuki tak dawnych epok, jak czasów współczesnych.

Wprowadzenie 7 I. Tradycje – transpozycje – strategie 9 Dobrochna Ratajczakowa, Kultura dawnego jarmarku i styl tzw. przedmieszczańskiej jarmarcznej farsy jako kontekst dla Cyrulika sewilskiego Beaumarchais’go-Rossiniego 11 Iwona Puchalska, Ansambl – wokół strategii symultanizmu w operze i literaturze 19 Ryszard Daniel Golianek, Utwór operowy i sprawa jego tożsamości. Casus Don Giovanniego Mozarta 33 II. Opera – transcendencje – zdarzenia 47 Adam Regiewicz, Michała Witkowskiego opera buffa 49 Elżbieta Nowicka, O transpozycji rewolucji w medytację. Dialogi karmelitanek Francisa Poulenca 63 Katarzyna Lisiecka, Operowe transpozycje mitu. Dydona i Eneasz Henry’ego Purcella w teatrze tańca Sashy Waltz 77 III. Transmedialne potyczki z operą 93 Marcin Bogucki, Teledysk operowy. Początki nowej formy na przykładzie filmu Aria 95 Paweł Regiewicz, Ayreon – między prog-metalową operą a opowieścią transmedialną 109 Anna Igielska, Czarodziejski flet Wolfganga Amadeusza Mozarta w Zagadce Kaspara Hausera Wernera Herzoga (1974) i Godzinie wilka Ingmara Bergmana (1968). Próba wyróżnienia modelu cytowania 121 Przemysław Krzywoszyński, Formalno-treściowe analogie oper w filmie na przykładzie Elverhøj Kuhlaua, I Puritani Belliniego i Il trovatore Verdiego 149 IV. Styl operowy w literaturze 163 Natalia Kaminiczna, Wieczory operowe i ich reminiscencje w XIX i XX-wiecznej literaturze polskiej 165 Maciej Szargot, Wolny strzelec C. M. von Webera w zwierciadle Nie-Boskiej komedii Z. Krasińskiego 179 Barbara Szargot, Opera marzona. O Czarnej wstążce Włodzimierza Wolskiego 189 Indeks osobowy 203