Finanse publiczne

Wstęp 15 Część I. Podstawy teorii finansów publicznych 21 1. Przedmiot nauki o finansach publicznych 23 1.1. Pojęcie nauki o finansach publicznych 25 1.2. Kategoria potrzeb zbiorowych 31 1.3. Dobro publiczne 34 1.4. Dobro społeczne 39 1.5. Finanse publiczne jako przedmiot zainteresowania różnych dyscyplin 46 2. Przegląd ważniejszych teorii finansów publicznych 51 2.1. Znaczenie teorii finansów publicznych 53 2.2. Okres przedkapitalistyczny 54 2.3. Finanse publiczne w okresie powstawania kapitalizmu 56 2.4. Liberalna myśl finansowa 57 2.5. Ortodoksyjna teoria finansów publicznych 58 2.6. Wzrost wydatków publicznych – prawo Wagnera 62 2.7. Złota reguła finansów publicznych 72 2.8. Rewolucja keynesowska 74 2.9. Neokeynesowskie teorie finansów publicznych 76 2.9.1. Zalecenia A.H. Hansena 76 2.9.2. Koncepcja finansów funkcjonalnych A. Lernera 78 2.9.3. Teorie finansów publicznych według J.M. Buchanana 79 2.9.4. Kryzys państwa podatkowego według J.A. Schumpetera 81 2.10. Neoliberalizm i nowy konserwatyzm fiskalny 82 2.11. Niekeynesowskie podejście do gospodarki i finansów publicznych 87 3. Funkcje finansów publicznych 95 3.1. Rodzaje funkcji 97 3.2. Funkcja alokacyjna 98 3.3. Funkcja redystrybucyjna 99 3.4. Funkcja stabilizacyjna 104 3.5. Problem sprzeczności między funkcjami finansów publicznych 108 4. Elementy teorii wyboru publicznego 111 4.1. Mechanizm alokacji dobra prywatnego i dobra publicznego 113 4.2. Cele i przedmiot wyboru publicznego 116 4.3. Istota wyboru publicznego 117 4.4. Sposoby wyrażania preferencji w sprawach publicznych 120 4.5. Kryterium kosztów i korzyści 125 4.6. Zasady ustalania wyników głosowania w sprawach publicznych 128 4.7. Paradoks wyborczy 129 5. System finansów publicznych 133 5.1. Sektor publiczny a finanse publiczne 135 5.2. Struktura systemu finansów publicznych 139 5.3. Budżet państwa 141 5.3.1. Pojęcie budżetu państwa 141 5.3.2. Rozwój budżetu państwa 144 5.3.3. Cechy budżetu państwa 156 5.3.4. Funkcje budżetu państwa 157 5.3.5. Problem zasad budżetowych 164 5.4. Finanse regionalne 168 5.4.1. Przesłanki decentralizacji finansów publicznych 168 5.4.2. Podział kompetencji władz podstawą decentralizacji finansów publicznych 170 5.4.3. Finansowe podstawy działalności władz regionalnych 185 5.4.4. Mechanizm kształtowania finansowych zasobów regionu 185 5.5. Finanse lokalne 187 5.5.1. Problem granic autonomii władz samorządowych 187 5.5.2. Finansowe podstawy autonomii władz samorządowych 189 5.5.3. Rodzaje publicznych funduszy lokalnych 192 5.6. Publiczne fundusze celowe 195 5.6.1. Pojęcie funduszu celowego 195 5.6.2. Funkcje funduszy celowych 197 5.6.3. Rodzaje funduszy celowych 200 5.7. Finanse ubezpieczeń społecznych 203 5.7.1. Kwestia obowiązków państwa w zakresie ubezpieczeń 203 5.7.2. Wpływ ubezpieczeń emerytalno-rentowych na gospodarkę i finanse publiczne 206 5.8. System finansowy ubezpieczeń zdrowotnych 210 5.9. Ubezpieczenie od bezrobocia 213 5.10. Finanse agencji władz publicznych 215 6. Dochody publiczne 217 6.1. Przyczyny gromadzenia dochodów publicznych 219 6.2. Rodzaje dochodów publicznych 225 6.3. Podatek 228 6.3.1. Pojęcie podatku 228 6.3.2. Rodzaje podatków 229 6.3.3. Technika podatkowa 233 6.4. Opłaty 241 6.5. Cła 243 7. Gospodarcze i społeczne skutki podatków 245 7.1. Zasady podatkowe 247 7.2. Podatek a alokacja zasobów w gospodarce rynkowej 251 7.3. Rynkowe reakcje podmiotów na podatek. 253 7.4. Efekt podatkowego spustoszenia 259 7.5. Wpływ podatków na oszczędności i inwestycje 260 7.6. Redystrybucyjne skutki podatków 262 7.7. Problem granic opodatkowania 270 7.8. Przerzucalność podatków 272 7.9. Ucieczka przed podatkami 274 7.10. Etyczne aspekty podatku 277 7.11. Cechy współczesnego systemu podatkowego 287 8. Wydatki publiczne 293 8.1. Istota wydatków publicznych 295 8.2. Kwestia granicy wydatków publicznych 299 8.3. Rodzaje wydatków publicznych 307 8.4. Problem racjonalizacji wydatków publicznych 311 8.4.1. Dwie płaszczyzny racjonalizacji wydatków publicznych 311 8.4.2. Efektywność wydatków publicznych 313 8.4.3. Metoda Afonso, Schuknechta i Tanziego 316 8.4.4. Metoda FDA 322 8.4.5. Metoda analizy danych granicznych (DEA) 323 8.4.6. Oszczędności w wydatkach publicznych 324 9. Nowatorskie zarządzanie finansami publicznymi 327 9.1. Zarządzanie finansami jako element nowego zarządzania publicznego . 329 9.2. Metody racjonalizacji wydatków publicznych 332 9.2.1. Metody kształtowania wydatków publicznych 332 9.2.2. Programowanie budżetowe – charakterystyka idei 335 9.2.3. Programowanie budżetowe 337 9.2.4. Metoda analizy kosztów i korzyści 339 9.2.5. Metoda budżetowania od zera 340 9.2.6. Budżet jako narzędzie zarządzania i racjonalizacji wydatków jednostek publicznych 342 9.2.7. Rodzaje budżetów stosowanych w zarządzaniu podmiotami publicznymi 346 9.3. Uniwersalne zasady wykorzystania budżetu w zarządzaniu 351 9.4. Doświadczenia z metodami budżetowania wybranych krajów 356 9.4.1. Stany Zjednoczone 356 9.4.2. Programowanie budżetowe w Wielkiej Brytanii 362 9.4.3. Programowanie budżetowe w innych krajach 374 9.5. Budżet zadaniowy w Polsce 376 9.5.1. Eksperymenty władz samorządowych 376 9.5.2. Wdrożenie budżetu zadaniowego w administracji państwowej 377 9.5.3. Konstrukcja budżetu zadaniowego 381 9.5.4. Ocena budżetu zadaniowego 391 10. Równowaga budżetowa 397 10.1. Istota równowagi budżetowej 399 10.2. Czynniki równowagi budżetowej 401 10.3. Mnożnik zrównoważonego budżetu 405 10.4. Rodzaje sald budżetowych 411 10.5. Standardowe metody obliczania salda budżetowego (GFS i ESA) 416 10.6. Mechanizm powstawania deficytu budżetowego 420 10.7. Ekonomiczne rodzaje deficytu budżetowego 422 10.8. Równowaga budżetowa jako kryterium oceny działalności władz publicznych 426 11. Dług publiczny 439 11.1. Ekonomiczna istota długu publicznego 441 11.2. Rodzaje długu publicznego 442 11.3. Dług jawny a dług ukryty 447 11.4. Przyczyny powstawania długu publicznego 451 11.5. Dylematy związane z zaciąganiem pożyczek publicznych 456 11.6. Instrumenty zaciągania długu publicznego 459 11.7. Cele zarządzania długiem publicznym 464 12. Polityka finansowa państwa 475 12.1. Przedmiot polityki finansowej 477 12.2. Podmiot polityki finansowej 478 12.3. Cele polityki finansowej 481 12.4. Polityka monetarna 486 12.5. Polityka fiskalna 489 12.5.1. Istota i cele polityki fiskalnej 489 12.5.2. Narzędzia polityki fiskalnej 490 12.5.3. Instytucjonalne podstawy polityki fiskalnej 492 12.5.4. Aktywna i pasywna polityka fiskalna 495 12.6. Kwestia optymalnej polityki fiskalnej 496 12.7. Najnowsze trendy w polityce fiskalnej 508 12.8. Problem relacji między polityką monetarną a polityką fiskalną 514 12.8.1. Koncepcja policy mix 514 12.8.2. Koordynacja polityki monetarnej i polityki fiskalnej 517 12.8.3. Komitet Stabilności Finansowej – szansa na koordynację polityki finansowej 519 Część II. Finanse publiczne w Polsce 523 13. System finansów publicznych 525 13.1. Systemowe podejście do finansów publicznych 527 13.2. Przesłanki ustrojowe systemu finansów publicznych 529 13.3. Ewolucja systemu finansów publicznych w Polsce 532 13.4. Sektor finansów publicznych w Polsce 544 13.4.1. Sektor publiczny a sektor finansów publicznych 544 13.4.2. Zakres sektora finansów publicznych 545 13.4.3. Rozmiary sektora finansów publicznych 550 14. System budżetowy 561 14.1. Istota systemu budżetowego 563 14.2. Budżet państwa 565 14.2.1. Zakres ustawy budżetowej 565 14.2.2. Procedura budżetowa i kalendarium budżetowe 568 14.2.3. Klasyfikacja budżetowa 573 14.3. Koncepcja środków publicznych 579 14.4. System dochodów budżetu państwa 582 14.5. System wydatków budżetu państwa 584 14.6. Reguła wydatkowa 589 14.7. Wynik budżetu państwa 597 14.8. Budżet środków Unii Europejskiej 598 14.9. Jednostki sektora finansów publicznych 600 14.10. Podstawowe zasady gospodarowania finansowymi środkami publicznymi 606 14.10.1. Zasady ogólne 606 14.10.2. Audyt wewnętrzny 610 14.10.3. Kontrola zarządcza 613 14.11. Wieloletni Plan Finansowy Państwa 614 14.12. Budżety jednostek samorządu terytorialnego 617 14.12.1. Powstanie samorządowych gmin w 1990 r. 617 14.12.2. Radykalna reforma samorządowa z 1999 r. 622 14.12.3. Zasady funkcjonowania budżetu samorządowego 627 14.13. Dochody jednostek samorządu terytorialnego 634 14.13.1. Ewolucja systemu dochodów jednostek samorządowych 634 14.13.2. Dochody jednostek samorządu terytorialnego od 2004 r. 638 14.13.3. Dochody gminy 642 14.13.4. Dochody powiatu 648 14.13.5. Dochody województwa samorządowego 652 14.14. Struktura dochodów budżetów jednostek samorządu terytorialnego 658 14.15. Budżet obywatelski 663 15. System podatkowy 667 15.1. Przesłanki rewolucji podatkowej 669 15.2. Główne zasady i etapy budowania nowego systemu podatkowego 670 15.3. Ordynacja podatkowa 674 15.4. Kształt nowego systemu podatkowego 681 15.5. Charakterystyka podatków centralnych 683 15.5.1. Podatek dochodowy od osób fizycznych 683 15.5.2. Podatek dochodowy od osób prawnych 700 15.5.3. Podatek od towarów i usług (VAT) 707 15.5.4. Podatek akcyzowy 720 15.5.5. Inne podatki i opłaty centralne 725 15.6. Podatki i opłaty lokalne 734 15.6.1. Podatki lokalne 734 15.6.2. Opłaty lokalne 739 15.7. Kierunki zmian w systemie podatkowym 745 16. Fundusze celowe i agencje władz publicznych 751 16.1. Reformowanie publicznych funduszy celowych 753 16.2. Przegląd państwowych funduszy celowych 759 16.3. Agencje wykonawcze 772 16.4. Państwowe osoby prawne 778 16.5. Instytucje gospodarki budżetowej 778 17. Fundusze ubezpieczeń społecznych i fundusze emerytalne 781 17.1. Reforma systemu ubezpieczeń społecznych w Polsce w 1999 r. 783 17.2. Fundusz Ubezpieczeń Społecznych 785 17.3. Fundusz Rezerwy Demograficznej 796 17.4. Otwarte fundusze emerytalne 798 17.5. Istota zmian w otwartych funduszach emerytalnych w latach 2011–2014 810 17.6. Pracownicze programy emerytalne oraz indywidualne konta emerytalne 816 17.7. Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego 820 17.8. Fundusze ubezpieczeń społecznych w rolnictwie 822 17.8.1. Fundusz Emerytalno-Rentowy 822 17.8.2. Fundusz Prewencji i Rehabilitacji 828 17.8.3. Fundusz Administracyjny 829 17.8.4. Fundusz Składkowy 830 18. Wydatki budżetowe 831 18.1. Wydatki budżetowe na tle wydatków publicznych 833 18.2. Wydatki budżetowe w układzie przestrzennym 836 18.3. Wydatki budżetu państwa – ogólna tendencja 838 18.4. Wydatki budżetu państwa według grup ekonomicznych 840 18.5. Wydatki budżetu państwa według funkcji 842 18.6. Wydatki sztywne i wydatki elastyczne 844 18.7. Wydatki budżetu państwa na gospodarkę 848 18.8. Pomoc publiczna 858 18.9. Wydatki jednostek samorządu terytorialnego 870 18.9.1. Wydatki gmin 870 18.9.2. Wydatki powiatów 872 18.9.3. Wydatki miast na prawach powiatów 873 18.9.4. Wydatki województw 875 19. Deficyt finansów publicznych i dług publiczny 879 19.1. Ewolucja podejścia do równowagi budżetowej 881 19.2. Charakter deficytu budżetowego w Polsce 883 19.3. Państwo na rynkach finansowych 895 19.3.1. Przyczyny emisji papierów wartościowych 895 19.3.2. Rodzaje papierów wartościowych emitowanych przez państwo 897 19.3.3. Działalność emisyjna państwa 898 19.4. Dług publiczny 907 19.4.1. Powstanie instytucji długu publicznego w Polsce 907 19.4.2. Koncepcja państwowego długu publicznego 908 19.4.3. Kształtowanie się długu publicznego w Polsce 914 19.4.4. Zagraniczny dług skarbu państwa 922 19.5. Koszty obsługi długu publicznego 930 19.6. Należności skarbu państwa 931 19.6.1. Mechanizm powstawania należności skarbu państwa 931 19.6.2. Ekonomiczne skutki należności skarbu państwa 934 20. Kryzysy i reformy finansów publicznych 941 20.1. Periodyzacja okresu transformacji z perspektywy finansów publicznych 943 20.2. Cechy gospodarki polskiej z perspektywy finansów publicznych 948 20.3. Kryzysy finansów publicznych 961 20.3.1. Symptomy kryzysów finansów publicznych 961 20.3.2. Kryzys w latach 1991–1992 962 20.3.3. Kryzys w latach 2001–2002 965 20.3.4. Wpływ kryzysu finansowego z 2008 r. na finanse publiczne 967 20.4. Reformy finansów publicznych 972 20.4.1. Sens i bezsens reform 972 20.4.2. Programy reform finansów publicznych 973 20.5. Bezpieczeństwo finansów publicznych 983 20.5.1. Istota bezpieczeństwa finansów publicznych 983 20.5.2. Narzędzia bezpieczeństwa 984 20.5.3. Narzędzia bezpieczeństwa strategicznego 986 20.5.4. Procedury ostrożnościowe i sanacyjne 990 20.5.5. Narzędzia bezpieczeństwa operacyjnego 996 21. Finanse Unii Europejskiej 999 21.1. Geneza Unii Europejskiej 1001 21.2. Budżet Unii Europejskiej oraz wieloletnie ramy finansowe 1004 21.2.1. Ogólna charakterystyka budżetu 1004 21.2.2. Wieloletnie ramy finansowe 1006 21.2.3. Zasoby własne Unii Europejskiej 1007 21.2.4. Opracowywanie i wykonywanie budżetu ogólnego 1010 21.2.5. Wydatki budżetu 1012 21.2.6. Rozmiary i struktura wydatków z budżetu 1015 21.2.7. Wieloletnie ramy finansowe 2014–2020 1024 21.2.8. Rozliczenia Polski z Unią Europejską 1029 21.3. Wpływ Unii Europejskiej na finanse publiczne – ujęcie instytucjonalne 1033 21.3.1. Traktat z Maastricht 1033 21.3.2. Pakt Stabilności i Wzrostu 1036 21.3.3. Reforma Paktu Stabilności i Wzrostu 2005 1040 21.3.4. Pakiet aktów prawnych z 2011 r. – sześciopak 1043 21.3.5. Pakt fiskalny 1054 21.3.6. Program konwergencji w Polsce 1058 21.3.7. Procedura nadmiernego deficytu 1064 21.3.8. Dwupak 1068 21.4. Europejskie fundusze stabilnościowe 1071 21.4.1. Europejski Instrument Stabilności Finansowej 1071 21.4.2. Europejski Mechanizm Stabilizacji Finansowej 1073 21.4.3. Europejski Mechanizm Stabilności 1075 21.5. Harmonizacja podatków w Unii Europejskiej 1078 21.5.1. Przesłanki harmonizacji podatków 1078 21.5.2. Harmonizacja podatków pośrednich 1079 21.5.3. Problem harmonizacji i konkurencji w zakresie podatków bezpośrednich 1083 21.5.4. Harmonizacja podatku od dochodów osobistych 1085 21.5.5. Podatek od dochodów przedsiębiorstw – harmonizacja czy konkurencja 1087 21.5.6. Zasada unikania podwójnego opodatkowania dochodów i majątku 1092 21.5.7. Harmonizacja opodatkowania pozostałych dochodów 1094 21.5.8. Perspektywy harmonizacji podatków 1096 Bibliografia 1099 Indeks osobowy 1113 Indeks rzeczowy 1115