W Metodyce przedstawiono pełny przebieg postępowania cywilnego w ujęciu praktycznym, nie tylko z punktu widzenia obowiązków i uprawnień procesowych sędziego, lecz także uprawnień i obowiązków stron. Szczegółowo omówiono zarówno postępowanie rozpoznawcze, jak i zabezpieczające oraz egzekucyjne. Istotną zaletą publikacji jest autorski wybór najnowszych orzeczeń Sądu Najwyższego i aktualnego piśmiennictwa.
Nowe, znacznie rozszerzone wydanie książki uwzględnia zmiany stanu prawnego, jakie nastąpiły w latach 2021–2026. Uwzględniono m.in.: zmiany we wprowadzonych w 2019 r. przepisach Kodeksu postępowania cywilnego dokonane przez tzw. nowelizację naprawczą z 9.03.2023 r., a także nowe regulacje wprowadzone przez nowelizację z 7.07.2023 r. (m.in. dodanie do Kodeksu postępowania cywilnego przepisów o rozprawach zdalnych oraz ograniczenie kolegialności orzekania w drugiej instancji). Szczegółowo omówiono rewolucyjne zmiany wprowadzone w 2026 r., a zwłaszcza możliwość wnoszenia przez zawodowych pełnomocników pism procesowych za pośrednictwem portalu teleinformacyjnego.
Szczegółowo omówiono m.in.:
rozszerzony zakres pełnomocnictwa procesowego, obejmujący m.in. wnoszenie skarg kasacyjnych,
zmiany w przepisach o mediacji, w tym obligatoryjne kierowanie do niej w sprawach z umowy o roboty budowlane,
uproszczenia dotyczące postępowania przygotowawczego,
nowe regulacje dotyczące bezpośrednich doręczeń między zawodowymi pełnomocnikami,
kolejne zmiany dotyczące zażaleń i skarg na orzeczenie referendarza sądowego,
szczegółowe rozwiązania regulujące wnoszenie przez zawodowych pełnomocników pism procesowych za pośrednictwem portalu informacyjnego,
nowe przepisy dotyczące składu sądu w drugiej instancji,
istotne zmiany w postępowaniu egzekucyjnym.
Ponadto przedstawiono w ujęciu praktycznym nowy podtyp postępowania odrębnego – w sprawach odwołań od decyzji inspektorów pracy. Opisano zmiany wynikające z ustawy z 29.05.2026 r. o szczególnych środkach ochrony w postępowaniu cywilnym osób uczestniczących w debacie publicznej (tzw. ustawa antySLAPP), a zwłaszcza bardzo istotne, generalne skutki wprowadzenia w art. 41 zdanie drugie k.p.c. ogólnej sankcji procesowej w razie nadużycia prawa procesowego.
Dotychczasowe doświadczenia pokazują, że Metodyka sędziego Henryka Pietrzkowskiego od lat cieszy się niesłabnącym zainteresowaniem nie tylko sędziów, ich asystentów, referendarzy i aplikantów sądowych, lecz także zawodowych pełnomocników procesowych. Stanowi doskonały materiał do nauki dla aplikantów wszystkich zawodów prawniczych. Obecne wydanie zostało zaktualizowane przez prof. Marcina Dziurdę.
Najczęściej zamawiane razem
Wykaz skrótów 31
Przedmowa 35
Zbiór zasad etyki zawodowej sędziów i asesorów sądowych 37
Rozdział I
Zagadnienia ogólne 41
1. Prawo do sądu 41
2. Prawo do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki 46
2.1. Uwagi wstępne 46
2.2. Obowiązek sądu przeciwdziałania przewlekłości postępowania 48
2.3. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (wyciąg) 49
3. Prawo do rzetelnego procesu 51
4. Prawo do informacji i pouczeń 56
4.1. Uwagi wstępne 56
4.2. Pouczenia dotyczące czynności procesowych 57
4.3. Uprzedzenie o prawdopodobnym wyniku sprawy 59
4.4. Uprzedzenie o możliwości podjęcia rozstrzygnięcia na innej podstawie 60
4.5. Skutki zaniedbań sądu w zakresie obowiązku udzielenia pouczeń 63
4.6. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (wyciąg) 66
Rozdział II
Nadużycie prawa procesowego 73
1. Ciężar wspierania postępowania przez strony 73
2. Przeciwdziałanie nadużyciu prawa procesowego w orzecznictwie przed uchwaleniem art. 41 k.p.c. 74
3. Definicja i przejawy nadużycia prawa procesowego oraz sankcje 75
Rozdział III
Systemy gromadzenia materiału procesowego 85
1. System prekluzji oraz system dyskrecjonalnej władzy sędziego 85
2. System koncentracji materiału procesowego 91
Rozdział IV
Przedmiot procesu cywilnego. Droga sądowa 93
1. Przedmiot procesu cywilnego 93
2. Pojęcie „sprawa cywilna” 94
3. Dopuszczalność oraz niedopuszczalność drogi sądowej 96
Rozdział V
Rodzaje postępowania cywilnego. Właściwość trybu postępowania rozpoznawczego 101
1. Rodzaje postępowania cywilnego 101
2. Właściwość trybu postępowania rozpoznawczego 106
2.1. Rozpoznanie sprawy według przepisów o postępowaniu zwykłym i odrębnym 106
2.2. Czynności przewodniczącego związane z oceną charakteru sprawy cywilnej oraz trybu postępowania 108
2.3. Czynności sądu związane z oceną charakteru sprawy cywilnej oraz trybu postępowania 109
2.4. Czynności sądu związane z oceną charakteru sprawy gospodarczej 111
3. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (wyciąg) 112
Rozdział VI
Wpływ postępowania i wyroku karnego na postępowanie i orzeczenie cywilne 113
1. Moc wiążąca prawomocnych skazujących wyroków karnych 113
1.1. Uwagi wstępne 113
1.2. Zakończenie postępowania karnego przed wszczęciem postępowania cywilnego 113
1.3. Prowadzenie postępowania karnego równolegle z postępowaniem cywilnym 119
1.4. Wszczęcie postępowania karnego po zakończeniu postępowania cywilnego 121
2. Okoliczności wyłączające prejudycjalność prawomocnych skazujących wyroków karnych 121
Rozdział VII
Właściwość sądu 123
1. Niewłaściwość usuwalna. Utrwalenie właściwości sądu 123
2. Właściwość rzeczowa 125
2.1. Uwagi wstępne 125
2.2. Wartość przedmiotu sporu (zaskarżenia) 127
2.3. Wartość przedmiotu sporu w razie żądania zasądzenia odsetek 130
2.4. Wartość przedmiotu zaskarżenia w sprawach połączonych do wspólnego rozpoznania (art. 219 k.p.c.) 135
3. Właściwość miejscowa 135
3.1. Właściwość ogólna, przemienna i wyłączna 135
3.2. Szczególne regulacje 139
4. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (wyciąg) 140
Rozdział VIII
Skład sądu. Zasady przydziału spraw. Wyłączenie sędziego 141
1. Skład sądu 141
2. Zasady przydziału spraw 148
3. Wyłączenie sędziego 150
3.1. Uwagi wstępne 150
3.2. Czynności sędziego 154
3.3. Czynności sądu 155
4. Wyłączenie referendarza sądowego, ławnika, prokuratora oraz innych organów sądowych 157
Rozdział IX
Zdolność sądowa. Zdolność procesowa 159
1. Zdolność sądowa 159
1.1. Podmioty, którym przysługuje zdolność sądowa 159
1.1.1. Uwagi wstępne 159
1.1.2. Osoby fizyczne 160
1.1.3. Osoby prawne 160
1.1.4. Podmioty samodzielne niebędące osobami prawnymi, a mające zdolność prawną 161
1.1.5. Podmioty niesamodzielne mające samodzielną pozycję w postępowaniu sądowym, wynikającą ze szczególnej zdolności sądowej 164
1.2. Czynności sądu w razie stwierdzenia braku zdolności sądowej 174
2. Zdolność procesowa 178
2.1. Uwagi wstępne 178
2.2. Zdolność procesowa osób fizycznych 179
2.3. Zdolność procesowa podmiotów niebędących osobami fizycznymi. Podmiot nieistniejący 182
3. Ustanowienie kuratora procesowego 184
Rozdział X
Skarb Państwa jako strona w postępowaniu sądowym 187
1. Uwagi wstępne 187
2. Materialnoprawna i procesowa konstrukcja reprezentacji Skarbu Państwa 188
3. Oznaczenie Skarbu Państwa jako strony w postępowaniu sądowym 191
4. Reprezentacja Skarbu Państwa przez kilka jednostek organizacyjnych 194
5. Zastępstwo procesowe Skarbu Państwa wykonywane przez Prokuratorię Generalną RP 198
5.1. Rodzaje zastępstwa 198
5.2. Współdziałanie podmiotów i organów reprezentujących Skarb Państwa z Prokuratorią Generalną RP 201
5.3. Koszty zastępstwa procesowego wykonywanego przez Prokuratorię Generalną RP 204
5.4. Wskazanie przez Prezesa Prokuratorii Generalnej RP organu właściwego do reprezentowania Skarbu Państwa 205
Rozdział XI
Legitymacja procesowa. Współuczestnictwo w sporze 209
1. Legitymacja procesowa 209
2. Współuczestnictwo w sporze 212
2.1. Współuczestnictwo formalne i materialne 212
2.2. Współuczestnictwo konieczne 217
2.3. Współuczestnictwo jednolite 220
2.4. Współuczestnictwo procesowe w osobowych spółkach handlowych 223
Rozdział XII
Interwencja główna i uboczna. Przypozwanie 227
1. Interwencja główna 227
2. Interwencja uboczna 228
3. Przypozwanie 234
4. Zawiadomienie gminy w sprawie o opróżnienie lokalu 236
Rozdział XIII
Podmiotowe przekształcenia w procesie 239
1. Zmiana strony a sprostowanie oznaczenia strony 239
1.1. Uwagi wstępne 239
1.2. Całkowity brak legitymacji procesowej biernej oraz dopozwanie 242
1.3. Całkowity brak legitymacji procesowej czynnej 244
1.4. Częściowy brak legitymacji procesowej czynnej i biernej 245
1.5. Czynności sądu związane z żądaniem wezwania osób trzecich do sprawy 247
2. Usuwanie błędów popełnionych przy przekształceniach podmiotowych 248
3. Skutki prawne przekształceń podmiotowych 251
Rozdział XIV
Reprezentacja stron 255
1. Zdolność postulacyjna 255
2. Przedstawiciele ustawowi 259
3. Pełnomocnicy procesowi 262
3.1. Pełnomocnik ustanowiony przez stronę 262
3.1.1. Uwagi wstępne 262
3.1.2. Wynagrodzenie adwokata (radcy prawnego) ustanowionego przez stronę 265
3.2. Pełnomocnik ustanowiony przez sąd 271
3.2.1. Uwagi wstępne 271
3.2.2. Wynagrodzenie adwokata (radcy prawnego) ustanowionego przez sąd 278
4. Pełnomocnik substytucyjny 281
5. Pełnomocnictwo procesowe 284
5.1. Rodzaje pełnomocnictwa 284
5.2. Należyte umocowanie pełnomocnika 286
5.3. Zakres pełnomocnictwa 292
5.4. Forma pełnomocnictwa, podpis na pełnomocnictwie, uwierzytelnianie odpisu pełnomocnictwa i dokumentów 295
5.5. Prostowanie i odwoływanie przez stronę oświadczeń i czynności pełnomocnika 300
5.6. Bezskuteczność zatwierdzenia przez stronę oświadczeń i czynności dokonanych przez osobę, która nie może być pełnomocnikiem 301
5.7. Wygaśnięcie i wypowiedzenie pełnomocnictwa 301
Rozdział XV
Koszty postępowania 305
1. Uwagi wstępne 305
2. Pojęcie kosztów procesu i kosztów sądowych 305
3. Zasady uiszczania kosztów sądowych 308
3.1. Zasady ogólne 308
3.2. Zasady uiszczania opłat sądowych przez zawodowych pełnomocników 311
4. Zwolnienie od kosztów sądowych 313
5. Rozliczanie kosztów tymczasowo poniesionych przez Skarb Państwa 320
6. Zasady zwrotu kosztów postępowania 322
6.1. Uwagi wstępne 322
6.2. Zwrot kosztów w procesie 324
6.3. Zwrot kosztów w postępowaniu nieprocesowym 330
7. Czynności referendarza sądowego w zakresie orzekania o kosztach 332
8. Wynagrodzenie za wykonane zastępstwo procesowe przez adwokata (radcę prawnego) oraz zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu przez tych pełnomocników 335
Rozdział XVI
Pisma procesowe 337
1. Wymagania formalne pism procesowych zwykłych i szczególnych 337
2. Usuwanie braków formalnych pism procesowych 345
3. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (wyciąg) 352
Rozdział XVII
Pozew 355
1. Uwagi wstępne 355
2. Czynności przewodniczącego 355
3. Obligatoryjne składniki pozwu 359
4. Fakultatywne składniki pozwu 363
5. Pismo niebędące pozwem 364
6. Odrzucenie pozwu 365
6.1. Uwagi wstępne 365
6.2. Stan sprawy w toku 365
6.3. Powaga rzeczy osądzonej 366
6.4. Postanowienie o odrzuceniu pozwu 370
6.5. Zakaz odrzucenia pozwu 372
7. Skutki doręczenia pozwu 372
8. Cofnięcie pozwu i zrzeczenie się roszczenia 374
9. Odpowiedź na pozew 381
9.1. Treść odpowiedzi na pozew, tryb i termin jej złożenia 381
9.2. Zaprzeczenia i zarzuty procesowe 382
9.3. Zarzuty merytoryczne 385
9.3.1. Uwagi wstępne 385
9.3.2. Zarzut braku legitymacji procesowej 385
9.3.3. Zarzut nieistnienia roszczenia 385
9.3.4. Zarzut przedwczesności powództwa 385
9.3.5. Zarzut przedawnienia roszczenia lub upływu terminu zawitego 386
9.3.6. Zarzut zrzeczenia się roszczenia 387
9.3.7. Zarzut sprawy ugodzonej 387
9.3.8. Zarzut potrącenia 387
Rozdział XVIII
Powództwo 393
1. Rodzaje powództw 393
1.1. Uwaga wstępna 393
1.2. Powództwo o zasądzenie świadczenia 393
1.2.1. Uwagi wstępne 393
1.2.2. Częściowe dochodzenie świadczenia 395
1.2.3. Kumulacja roszczeń 397
1.2.4. Zmiana powództwa 399
1.2.5. Żądanie odsetek 405
1.3. Powództwo o ustalenie istnienia bądź nieistnienia stosunku prawnego lub prawa – art. 189 i 1891 k.p.c. 406
1.4. Powództwo o ustalenie na potrzeby postępowania podatkowego 412
1.5. Powództwo o ustalenie stanu prawnego księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym 414
1.6. Powództwo o ukształtowanie stosunku prawnego lub prawa 418
1.7. Powództwa przeciwegzekucyjne 419
1.7.1. Uwagi wstępne. Właściwość sądu 419
1.7.2. Powództwo opozycyjne 421
1.7.2.1. Uwagi wstępne 421
1.7.2.2. Powództwo opozycyjne na podstawie art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c. 422
1.7.2.3. Powództwo opozycyjne na podstawie art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. 425
1.7.2.4. Powództwo opozycyjne na podstawie art. 840 § 1 pkt 3 k.p.c. 431
1.7.2.5. Powództwo opozycyjne na podstawie art. 8402 k.p.c. 434
1.7.3. Powództwo ekscydencyjne 434
1.7.4. Powództwo ekscydencyjne w razie egzekucji administracyjnej 437
2. Powództwo oczywiście bezzasadne 439
3. Skutki wytoczenia powództwa 441
4. Uznanie powództwa 442
5. Powództwo wzajemne 444
Rozdział XIX
Postępowanie przygotowawcze 453
1. Uwagi wstępne 453
2. Czynności przewodniczącego przed wszczęciem postępowania przygotowawczego 453
2.1. Uwagi wstępne 453
2.2. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (wyciąg) 455
3. Postępowanie przygotowawcze 456
4. Pisma przygotowawcze 457
5. Posiedzenie przygotowawcze 459
6. Plan rozprawy 464
7. Przytaczanie twierdzeń i dowodów 466
8. Pominięcie spóźnionych twierdzeń i dowodów 470
9. Utrata prawa do powoływania się na uchybienia procesowe sądu 471
Rozdział XX
Posiedzenia sądowe. Rozprawa 479
1. Posiedzenia sądowe 479
1.1. Uwagi wstępne 479
1.2. Orzekanie na posiedzeniach jawnych oraz niejawnych 484
2. Rozprawa 486
2.1. Przygotowanie rozprawy 486
2.1.1. Uwagi wstępne 486
2.1.2. Zarządzenia przewodniczącego 488
2.1.3. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (wyciąg) 489
2.2. Przebieg rozprawy 490
2.2.1. Otwarcie posiedzenia jawnego (rozprawy) i wywołanie sprawy 490
2.2.2. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (wyciąg) 492
2.2.3. Rozpoczęcie rozprawy 494
2.2.4. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (wyciąg) 496
2.2.5. Udzielanie pouczeń stronom 498
2.2.6. Postępowanie dowodowe 498
2.2.7. Uprzedzenie stron o możliwości podjęcia rozstrzygnięcia na innej podstawie 498
2.2.8. Pouczenie stron o prawdopodobnym wyniku sprawy 501
2.2.9. Skutki zaniedbań sądu w zakresie udzielenia stronom pouczeń 502
2.2.10. Odroczenie rozprawy 504
2.2.11. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (wyciąg) 507
2.2.12. Roztrząsanie wyników postępowania dowodowego 507
2.2.13. Zamknięcie rozprawy. Otwarcie zamkniętej rozprawy na nowo 508
2.2.14. Zamknięcie rozprawy na posiedzeniu niejawnym 512
2.2.15. Postanowienia zarządzające oddzielną rozprawę oraz o połączeniu kilku spraw 513
2.2.16. Protokół posiedzenia jawnego (rozprawy) 515
2.2.17. Odwołanie do sądu od zarządzenia przewodniczącego w przedmiocie sprostowania lub uzupełnienia protokołu posiedzenia jawnego 519
2.2.18. Odwołanie do sądu od zarządzeń przewodniczącego wydanych w toku rozprawy 520
2.2.19. Zastrzeżenia zgłoszone do protokołu rozprawy (art. 162 k.p.c.) 520
2.2.20. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (wyciąg) 526
Rozdział XXI
Dowody. Postępowanie dowodowe 527
1. Dowody 527
1.1. Przedmiot dowodu 527
1.2. Podział środków dowodowych 532
1.2.1. Uwagi wstępne 532
1.2.2. Dowód prima facie 532
1.2.3. Dowód z dokumentów 535
1.2.3.1. Uwagi wstępne 535
1.2.3.2. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (wyciąg) 541
1.2.4. Dowód z zeznań świadków 545
1.2.5. Dowód z opinii biegłych 551
1.2.6. Dowód z oględzin 557
1.2.7. Dowód z przesłuchania stron a informacyjne wysłuchanie stron 558
1.2.8. Dowód z grupowego badania krwi 564
1.2.9. Dowód z dokumentów zawierających zapis obrazu, dźwięku albo obrazu i dźwięku 566
1.2.10. Dowód z innych środków 569
1.3. Środki niebędące dowodem 570
1.3.1. Prywatne ekspertyzy 570
1.3.2. „Dowód z akt” 570
1.4. Zabezpieczenie dowodów 571
2. Postępowanie dowodowe 572
2.1. Przytaczanie twierdzeń i dowodów 572
2.2. Wniosek dowodowy. Postanowienie dowodowe. Umowa dowodowa 576
2.2.1. Wniosek dowodowy 576
2.2.2. Postanowienie dowodowe 577
2.2.3. Umowa dowodowa 579
2.3. Forma pominięcia spóźnionych twierdzeń i dowodów 583
2.4. Dopuszczenie przez sąd dowodu niewskazanego przez stronę 584
2.5. Postępowanie dowodowe przed sądem drugiej instancji 588
2.6. Zastrzeżenia zgłoszone do protokołu rozprawy na podstawie art. 162 k.p.c. odnośnie do postanowień dowodowych 592
2.7. Pomoc sądowa 596
2.7.1. Uwagi wstępne 596
2.7.2. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (wyciąg) 598
3. Ocena dowodów 600
4. Wydatki związane z dopuszczonym dowodem 605
Rozdział XXII
Doręczenia 607
1. Zasada oficjalności doręczeń 607
2. Doręczenie właściwe 608
3. Doręczenie zastępcze 609
4. Doręczenie na adres skrytki pocztowej 611
5. Doręczenie awizowane 611
6. Domniemanie doręczenia 613
7. Warunki skuteczności doręczenia pism sądowych 615
8. Doręczenie za pośrednictwem systemu teleinformatycznego 617
9. Doręczenia za pośrednictwem portalu informacyjnego 618
10. Doręczenie dla osoby prawnej oraz organizacji niemającej osobowości prawnej 620
11. Doręczenie dla przedsiębiorcy wpisanego do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej 620
12. Doręczenie dla przedsiębiorcy wpisanego do rejestru sądowego 621
13. Doręczenie dla osób reprezentujących podmiot wpisany do Krajowego Rejestru Sądowego, likwidatorów, prokurentów, członków organów lub osób uprawnionych do powołania zarządu 621
14. Doręczenie osobie mającej pełnomocnika procesowego lub osobę upoważnioną do odbioru pism 622
15. Doręczenie kuratorowi 623
16. Doręczenie pism sądowych osobom korzystającym z immunitetu oraz stronom, które mają miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu albo siedzibę za granicą 626
17. Doręczenie bezpośrednie między zawodowymi pełnomocnikami 627
18. Doręczenie w sekretariacie sądu 633
19. Doręczenie pierwszego pisma procesowego przez komornika 634
20. Doręczenie w razie odmowy przyjęcia korespondencji oraz w razie zaniedbania obowiązku zawiadomienia o zmianie miejsca zamieszkania 638
21. Potwierdzenie odbioru pisma 639
21.1. Potwierdzenie pisemne 639
21.2. Potwierdzenie odbioru pisma dokumentem uzyskanym z systemu teleinformatycznego 640
22. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (wyciąg) 640
Rozdział XXIII
Terminy procesowe 643
1. Pojęcie i rodzaje terminów 643
2. Rozpoczęcie biegu terminu oraz zasady obliczania terminów 645
3. Uchybienie terminowi 650
4. Wniosek o przywrócenie terminu 651
4.1. Uwagi wstępne 651
4.2. Warunki formalne wniosku 653
4.3. Warunki dopuszczalności wniosku 653
4.4. Przesłanka zasadności wniosku 654
5. Zaskarżalność zarządzenia oraz postanowienia wydanego w przedmiocie wniosku
o przywrócenie terminu 656
Rozdział XXIV
Zawieszenie i umorzenie postępowania 659
1. Uwagi wstępne 659
2. Zawieszenie postępowania 661
2.1. Zawieszenie postępowania z mocy prawa 661
2.2. Obligatoryjne zawieszenie postępowania z urzędu 661
2.3. Śmierć pełnomocnika 668
2.4. Obligatoryjne zawieszenie postępowania na wniosek 669
2.5. Fakultatywne zawieszenie postępowania z urzędu 670
2.6. Fakultatywne zawieszenie postępowania na wniosek 677
2.7. Skutki zawieszenia postępowania 679
2.8. Podjęcie zawieszonego postępowania 680
3. Umorzenie postępowania 682
3.1. Umorzenie postępowania uprzednio zawieszonego 682
3.2. Umorzenie postępowania z mocy prawa oraz postanowienia sądu 684
Rozdział XXV
Ugoda sądowa. Postępowanie pojednawcze. Mediacja 687
1. Ugoda sądowa 687
1.1. Rola sądu w dążeniu do zawarcia przez strony ugody sądowej 687
1.2. Istota ugody sądowej. Wzór ugody sądowej 689
1.3. Skutki prawne zawarcia ugody sądowej oraz możliwość uchylenia się od nich 694
2. Postępowanie pojednawcze 698
2.1. Charakter postępowania pojednawczego 698
2.2. Wniosek o zawezwanie do próby ugodowej 699
2.3. Ugoda w postępowaniu pojednawczym 700
2.4. Koszty postępowania pojednawczego 700
3. Mediacja 701
3.1. Istota mediacji 701
3.2. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (wyciąg) 702
3.3. Podstawy wszczęcia mediacji 702
3.3.1. Uwagi wstępne 702
3.3.2. Wniosek strony o przeprowadzenie mediacji przez mediatora. Umowa o mediację 703
3.3.3. Skierowanie stron do mediacji przez sąd 704
3.4. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (wyciąg) 706
3.5. Ugoda zawarta przed mediatorem i jej zatwierdzenie przez sąd 707
3.6. Mediator 709
3.7. Koszty mediacji 709
Rozdział XXVI
Wyroki i postanowienia 711
1. Uwagi wstępne 711
2. Wyroki 712
2.1. Wydanie wyroku 712
2.1.1. Narada nad wyrokiem 712
2.1.2. Zdanie odrębne 714
2.1.3. Ogłoszenie wyroku 715
2.1.4. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (wyciąg) 719
2.2. Podstawowe zasady wyrokowania 721
2.2.1. Stan rzeczy istniejący w chwili wyrokowania. Reguły intertemporalne 721
2.2.2. Przedmiot orzekania 724
2.2.3. Podstawa faktyczna i prawna wyroku. Zbieg podstaw prawnych odpowiedzialności 727
2.2.4. Rozłożenie zasądzonego świadczenia na raty 729
2.2.5. Zasądzenie odpowiedniej sumy według oceny sądu 732
2.2.6. Zastrzeżenie na rzecz pozwanego prawa do powołania się w toku egzekucji na ograniczenie odpowiedzialności 734
2.3. Wyrok częściowy i wyrok wstępny 735
2.4. Wyrok zaoczny 740
2.4.1. Przesłanki wydania wyroku zaocznego 740
2.4.2. Uchylenie wyroku zaocznego z urzędu 743
2.4.3. Zaskarżalność wyroku zaocznego 744
2.4.3.1. Uwagi wstępne 744
2.4.3.2. Sprzeciw od wyroku zaocznego 745
2.4.4. Skutki prawne wniesienia sprzeciwu 751
2.4.5. Przykłady tenorów wyroków wydanych na podstawie art. 347 k.p.c. 752
2.4.6. Koszty rozprawy zaocznej 754
2.4.7. Natychmiastowa wykonalność wyroków 755
2.4.7.1. Uwaga wstępna 755
2.4.7.2. Przesłanki nadania wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności 756
2.4.7.3. Zawieszenie oraz uchylenie rygoru natychmiastowej wykonalności 758
2.5. Sprostowanie, uzupełnienie i wykładnia wyroku 760
2.5.1. Sprostowanie wyroku 760
2.5.2. Uzupełnienie wyroku 763
2.5.3. Wykładnia wyroku 767
2.6. Sentencja wyroku oraz wybrane wzory tenorów wyroków 768
2.6.1. Uwagi wstępne 768
2.6.2. Wzór sentencji wyroku 769
2.6.3. Tenory wyroków w sprawach z powództw o zasądzenie świadczenia 769
2.6.4. Tenory wyroków w sprawach z powództw o ustalenie istnienia (nieistnienia) stosunku prawnego lub prawa oraz o ukształtowanie stosunku prawnego lub prawa 773
2.6.5. Inne wybrane tenory wyroków 774
2.6.6. Wybrane tenory postanowień w postępowaniu nieprocesowym 777
2.6.7. Tenory wyroków sądu drugiej instancji 778
2.6.8. Tenory wyroków Sądu Najwyższego 779
2.7. Pisemne uzasadnienie orzeczeń sądowych 780
2.7.1. Uwagi wstępne 780
2.7.2. Wniosek o doręczenie wyroku z uzasadnieniem 782
2.7.3. Termin sporządzenia uzasadnienia wyroku oraz jego doręczenie 784
2.7.4. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (wyciąg) 786
2.7.5. Zakres uzasadnienia wyroku 787
2.7.6. Konstrukcja i technika sporządzania uzasadnień wyroków 788
2.7.6.1. Uzasadnienie wyroku sądu pierwszej instancji 788
2.7.6.2. Uzasadnienie wyroku sądu drugiej instancji 792
2.7.6.3. Uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego 795
2.7.7. Skutki procesowe wadliwie sporządzonego uzasadnienia wyroku 795
3. Postanowienia 797
Rozdział XXVII
Środki zaskarżenia 801
1. Uwagi wstępne. Ogólna charakterystyka środków zaskarżenia 801
1.1. Uwagi wstępne 801
1.2. Ogólna charakterystyka środków zaskarżenia 802
2. Apelacja 807
2.1. Charakter postępowania apelacyjnego. Granice apelacji 807
2.2. Czynności sądu pierwszej instancji, do którego wpłynęła apelacja 814
2.3. Przesłanki dopuszczalności apelacji 815
2.4. Odrzucenie apelacji przez sąd drugiej instancji na skutek niespełnienia przesłanek dopuszczalności apelacji niepodlegających uzupełnieniu 821
2.5. Badanie w sądzie drugiej instancji przesłanek dopuszczalności apelacji, które podlegają uzupełnieniu 822
2.5.1. Uwagi wstępne 822
2.5.2. Kontrola w zakresie spełnienia wymagań formalnych apelacji 822
2.5.3. Kontrola w zakresie spełnienia wymagań konstrukcyjnych apelacji 826
2.5.3.1. Uwagi wstępne 826
2.5.3.2. Oznaczenie zaskarżonego wyroku 826
2.5.3.3. Zarzuty apelacyjne, nowe fakty i dowody oraz wniosek apelacyjny 829
2.5.3.4. Czynności poprzedzające rozpoznanie sprawy. Odpowiedź na apelację 831
2.6. Rozpoznanie sprawy. Ocena zarzutów apelacyjnych 832
2.6.1. Uwagi wstępne 832
2.6.2. Zarzuty co do podstawy faktycznej rozstrzygnięcia 834
2.6.3. Zarzut niewyjaśnienia sprawy oraz sprzeczności istotnych ustaleń
sądu z treścią zebranego w sprawie materiału 835
2.6.4. Zarzut przekroczenia przez sąd granic swobodnej oceny dowodów 837
2.6.5. Zarzut materialnoprawny nierozpoznania istoty sprawy 841
2.6.6. Nowe fakty i dowody 843
2.6.7. Nieważność postępowania 845
2.6.8. Rozpoznanie postanowień sądu pierwszej instancji, które nie podlegały zaskarżeniu 848
2.6.9. Zakres zaskarżenia oraz zakaz reformationis in peius 850
2.6.10. Zakaz zmiany żądania 854
2.6.11. Wzory orzeczeń sądu drugiej instancji 855
2.7. Wniosek o zwrot spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia albo o przywrócenie stanu poprzedniego (restytucja) 858
2.7.1. Uwagi wstępne 858
2.7.2. Charakter prawny przepisów o restytucji 860
2.7.3. Termin do złożenia wniosku. Właściwość sądu 862
2.7.3.1. Wniosek złożony na podstawie art. 338 k.p.c. 862
2.7.3.2. Wniosek zgłoszony w postępowaniu wywołanym skargą
o wznowienie postępowania 863
2.7.3.3. Wniosek zgłoszony w postępowaniu wywołanym skargą kasacyjną 863
2.7.4. Dochodzenie w osobnym procesie naprawienia szkody poniesionej wskutek wydania lub wykonania wyroku 865
2.8. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (wyciąg) 866
2.9. Apelacja w postępowaniu uproszczonym 866
2.9.1. Uwagi wstępne 866
2.9.2. Odrębności apelacji i postępowania apelacyjnego 867
2.10. Apelacja w europejskim postępowaniu w sprawie drobnych roszczeń 868
2.10.1. Uwagi wstępne 868
2.10.2. Odrębności apelacji i postępowania apelacyjnego 869
3. Skarga kasacyjna 869
3.1. Charakter postępowania kasacyjnego 869
3.2. Dopuszczalność skargi kasacyjnej 871
3.2.1. Uwagi wstępne 871
3.2.2. Orzeczenia podlegające zaskarżeniu 871
3.2.3. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej 874
3.2.4. Podmioty uprawnione do wniesienia skargi kasacyjnej 876
3.2.5. Przymus adwokacko-radcowski 876
3.2.6. Wymagania formalne zwykłe oraz wymagania konstrukcyjne skargi kasacyjnej 878
3.2.6.1. Uwagi wstępne 878
3.2.6.2. Treść zwykłych wymagań formalnych skargi kasacyjnej 879
3.2.6.3. Treść konstrukcyjnych wymagań skargi kasacyjnej 881
3.2.6.3.1. Zakres zaskarżenia 881
3.2.6.3.2. Podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie 884
3.2.6.3.3. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania 889
3.2.6.3.4. Wniosek kasacyjny 894
3.2.7. Fakultatywne składniki skargi kasacyjnej 895
3.2.7.1. Wniosek o rozpoznanie skargi na rozprawie 895
3.2.7.2. Wniosek restytucyjny 895
3.2.7.3. Niewłaściwość Sądu Najwyższego do rozpoznania wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego orzeczenia 896
3.3. Odpowiedź na skargę kasacyjną 897
3.4. Orzeczenia rozstrzygające skargę kasacyjną 898
3.4.1. Odrzucenie skargi. Odmowa przyjęcia lub przyjęcie skargi do rozpoznania 898
3.4.2. Rozpoznanie merytoryczne skargi kasacyjnej 900
4. Zażalenie 901
4.1. Zażalenie w postępowaniu rozpoznawczym 901
4.1.1. Uwagi wstępne 901
4.1.2. Zasady uzasadniania i doręczania postanowień oraz regulacje szczególne 905
4.1.2.1. Zasady 905
4.1.2.2. Regulacje szczególne 908
4.1.3. Zażalenie do sądu drugiej instancji na postanowienie sądu pierwszej instancji 910
4.1.4. Zażalenie do innego składu sądu pierwszej instancji 916
4.1.5. Zażalenie do Sądu Najwyższego 919
4.1.6. Zażalenie do innego składu sądu drugiej instancji 924
4.1.7. Zażalenie wniesione jedynie dla zwłoki w postępowaniu 929
4.2. Zażalenie w postępowaniu zabezpieczającym 931
4.3. Zażalenie na postanowienie w przedmiocie klauzuli wykonalności 932
4.4. Zażalenie w postępowaniu egzekucyjnym 937
4.4.1. Uwagi ogólne o środkach zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym 937
4.4.2. Szczególne cechy zażalenia 939
4.4.3. Dopuszczalność zażalenia 940
4.4.4. Rodzaje zażaleń 943
4.4.4.1. Uwaga wstępna 943
4.4.4.2. Zażalenie na postanowienia sądu kończące postępowanie egzekucyjne (art. 394 § 1 in principio w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.) 943
4.4.4.3. Zażalenie na postanowienia wymienione w części enumeratywnej art. 394 § 1 oraz art. 3941a k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., tj. niekończące postępowania egzekucyjnego, jeżeli przewidziane w nich przypadki są aktualne w postępowaniu egzekucyjnym 947
4.4.4.4. Zażalenie na postanowienia wymienione w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego w części dotyczącej postępowania egzekucyjnego 948
4.4.4.4.1. Zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi na czynności komornika (art. 7673 § 1 zdanie drugie k.p.c.) 948
4.4.4.4.2. Zażalenie na postanowienie rozstrzygające skargę na postanowienie komornika o ukaraniu grzywną (art. 768 k.p.c.) 948
4.4.4.4.3. Zażalenie na postanowienie rozstrzygające o kosztach egzekucyjnych (art. 770 k.p.c.) 949
4.4.4.4.4. Zażalenie na postanowienie o odmowie wydania zaświadczenia europejskiego tytułu egzekucyjnego (art. 7953 § 2 k.p.c.) 950
4.4.4.4.5. Zażalenie na postanowienie w przedmiocie uchylenia zaświadczenia europejskiego tytułu egzekucyjnego (art. 7954 § 5 k.p.c.) 950
4.4.4.4.6. Zażalenie na postanowienie w przedmiocie wydania zaświadczenia o utracie lub ograniczeniu wykonalności tytułu egzekucyjnego opatrzonego zaświadczeniem europejskiego tytułu egzekucyjnego (art. 7955 § 2 k.p.c.) 950
4.4.4.4.7. Zażalenie na postanowienie w przedmiocie stwierdzenia wykonalności europejskiego nakazu zapłaty (art. 7957 k.p.c.) 951
4.4.4.4.8. Zażalenie na postanowienie w przedmiocie wydania zaświadczenia dotyczącego orzeczenia wydanego w europejskim postępowaniu w sprawie drobnych roszczeń (art. 7959 k.p.c.) 951
4.4.4.4.9. Zażalenie na postanowienie w przedmiocie wydania zaświadczenia dotyczącego orzeczeń, ugód i innych tytułów egzekucyjnych w sprawach cywilnych i handlowych (art. 79511 k.p.c.) 951
4.4.4.4.10. Zażalenie na postanowienie o odmowie wydania wnioskodawcy wyciągu z orzeczeń, ugód i innych tytułów egzekucyjnych w sprawach alimentacyjnych (art. 79513 k.p.c.) 951
4.4.4.4.11. Zażalenie na postanowienie o odmowie wydania wnioskodawcy zaświadczenia dotyczącego orzeczeń obejmujących środki ochrony w sprawach cywilnych (art. 79515 k.p.c.) 952
4.4.4.4.12. Zażalenie na postanowienie w przedmiocie uchylenia zaświadczenia dotyczącego orzeczeń obejmujących środki ochrony w sprawach cywilnych (art. 79516 § 5 k.p.c.) 952
4.4.4.4.13. Zażalenie na postanowienie w przedmiocie wydania zaświadczenia potwierdzającego zawieszenie, ograniczenie lub uchylenie środka ochrony (art. 79517 § 2 k.p.c.) 953
4.4.4.4.14. Zażalenie na postanowienie o odmowie wszczęcia egzekucji na rzecz podmiotu (nowego wierzyciela), który nie wykazał przejścia uprawnienia wynikającego z tytułu wykonawczego (art. 8042 § 3 k.p.c.) 954
4.4.4.4.15. Zażalenie na postanowienie o wydaniu zabezpieczenia (art. 807 § 1 k.p.c.) 954
4.4.4.4.16. Zażalenie na postanowienie w przedmiocie ograniczenia egzekucji do środków zabezpieczających lub uzależnienia wykonania egzekucji od złożenia przez wierzyciela stosownego zabezpieczenia (art. 8202 § 2 k.p.c.) 955
4.4.4.4.17. Zażalenie na postanowienie w przedmiocie zawieszenia lub umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 828 k.p.c.) 955
4.4.4.4.18. Zażalenie na postanowienie w przedmiocie ograniczenia egzekucji (art. 839 § 2 k.p.c.) 957
4.4.4.4.19. Zażalenie na postanowienie co do wydania wierzycielowi pieniędzy z rachunku depozytowego Ministra Finansów (art. 852 § 3 k.p.c.) 957
4.4.4.4.20. Zażalenie na postanowienie co do zwrotu wydatków i wynagrodzenia dozorcy (art. 859 k.p.c.) 958
4.4.4.4.21. Zażalenie na postanowienie rozstrzygające skargę na przybicie ruchomości (art. 870 § 2 k.p.c.) 958
4.4.4.4.22. Zażalenie na postanowienie o ściągnięciu należności od nabywcy rzeczy w toku egzekucji z ruchomości (art. 873 k.p.c.) 960
4.4.4.4.23. Zażalenie na postanowienie w przedmiocie ustanowienia kuratora lub zarządcy (art. 908 § 1 k.p.c.) 960
4.4.4.4.24. Zażalenie na postanowienie w przedmiocie wyjawienia majątku (art. 915 § 3 k.p.c.) 962
4.4.4.4.25. Zażalenie na postanowienie w przedmiocie skazania na grzywnę oraz orzeczenie aresztu (art. 916 § 2 k.p.c.) 963
4.4.4.4.26. Zażalenie na postanowienie rozstrzygające skargę na postanowienie komornika w przedmiocie wydzielenia części nieruchomości podczas opisu i oszacowania nieruchomości (art. 946 § 2 k.p.c.) 963
4.4.4.4.27. Zażalenie na postanowienie rozstrzygające skargę na czynności komornika związane z opisem i oszacowaniem nieruchomości (art. 950 k.p.c.) 963
4.4.4.4.28. Zażalenie na postanowienie stwierdzające niewykonanie przez nabywcę nieruchomości warunków licytacyjnych (art. 969 § 1 k.p.c.) 964
4.4.4.4.29. Zażalenie na postanowienie co do przybicia nieruchomości (art. 997 k.p.c.) 965
4.4.4.4.30. Zażalenie na postanowienie co do przysądzenia własności nieruchomości (art. 998 § 2 k.p.c.) 966
4.4.4.4.31. Zażalenie na postanowienie o przysądzeniu własności w uproszczonej egzekucji z nieruchomości (art. 10135 § 2 k.p.c.) 968
4.4.4.4.32. Zażalenie na postanowienie zatwierdzające lub zmieniające plan podziału sumy uzyskanej z egzekucji na skutek wniesienia zarzutów (art. 1028 § 3 k.p.c.) 968
4.4.4.4.33. Zażalenie na postanowienie zatwierdzające lub zmieniające plan podziału sumy uzyskanej z egzekucji przez zarząd przymusowy na skutek wniesienia skargi (art. 1028 § 3 w zw. z art. 106413 § 3 k.p.c.) 970
4.4.4.4.34. Zażalenie na postanowienie zobowiązujące nabywcę do uiszczenia ceny uzupełniającej (art. 1037 § 1 k.p.c.) 971
4.4.4.4.35. Zażalenia w toku egzekucji czynności zastępowalnej (art. 1049 k.p.c.) 973
4.4.4.4.36. Zażalenia w toku egzekucji czynności niezastępowalnej (art. 1050–1055 k.p.c.) 974
4.4.4.4.37. Zażalenie na postanowienie w sprawie wyłączenia spod zajęcia rzeczy niezbędnej do prowadzenia działalności gospodarczej (art. 1061 § 2 k.p.c.) 976
4.4.4.4.38. Zażalenie na postanowienie w przedmiocie wniosku o wszczęcie egzekucji przez zarząd przymusowy (art. 10643 § 3 k.p.c.) 977
4.4.4.4.39. Zażalenie na postanowienie w przedmiocie sprzedaży nieruchomości, ruchomości lub prawa wchodzącego w skład zarządzanego przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego w części przekraczającej zakres zwykłego zarządu, rozwiązania umowy najmu lub dzierżawy albo obciążenia zarządzanego majątku hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym oraz przewłaszczeniem (art. 106411 § 2 k.p.c.) 977
4.4.4.4.40. Zażalenie na postanowienie o dopuszczeniu egzekucji ze składników mienia wchodzącego w skład przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego objętego zarządem przymusowym (art. 106412 § 2 k.p.c.) 978
4.4.4.4.41. Zażalenie na postanowienie o wszczęciu egzekucji przez sprzedaż przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego, gdy jest prowadzona egzekucja ze składników tego przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego, w tym egzekucja administracyjna (art. 106416 § 1 k.p.c.) 980
4.4.4.5. Zażalenie w postępowaniu dotyczącym wykonalności orzeczenia sądu zagranicznego lub rozstrzygnięcia innego organu oraz ugody zawartej przed takim sądem lub organem (art. 11511 § 3 k.p.c.) 980
5. Skarga o wznowienie postępowania 981
5.1. Charakter skargi 981
5.2. Dopuszczalność skargi 984
5.2.1. Orzeczenia podlegające zaskarżeniu skargą 984
5.2.2. Właściwość sądu oraz termin do wniesienia skargi 985
5.2.3. Wymagania formalne zwykłe oraz konstrukcyjne skargi 987
5.2.4. Podstawy wznowienia 988
5.2.5. Fakultatywne składniki skargi 994
5.3. Przebieg postępowania wznowieniowego 995
5.4. Zaskarżalność orzeczeń wydanych w następstwie rozpoznania skargi 999
6. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia 1000
6.1. Uwagi wstępne 1000
6.2. Odpowiedzialność państwa za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej 1001
6.2.1. Uwagi wstępne 1001
6.2.2. Ogólne przesłanki odpowiedzialności 1003
6.2.3. Szczególne przesłanki odpowiedzialności 1004
6.2.4. Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną działalnością władczą w sferze legislacyjnej 1005
6.2.5. Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną niewydaniem orzeczenia lub decyzji administracyjnej 1006
6.2.6. Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną wydaniem orzeczenia lub decyzji administracyjnej 1007
6.3. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia 1008
6.3.1. Uwagi wstępne 1008
6.3.2. Pojęcie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia 1009
6.3.3. Dopuszczalność skargi 1011
6.3.3.1. Uwagi wstępne 1011
6.3.3.2. Orzeczenia podlegające zaskarżeniu skargą 1013
6.3.3.3. Podmioty uprawnione do wniesienia skargi 1014
6.3.3.4. Termin do wniesienia skargi. Przymus adwokacko-radcowski 1014
6.3.3.5. Wymagania formalne zwykłe oraz konstrukcyjne skargi 1015
6.3.4. Przyjęcie i odmowa przyjęcia skargi do rozpoznania 1023
6.3.5. Uwzględnienie oraz oddalenie skargi 1024
7. Skarga nadzwyczajna 1025
7.1. Uwagi wstępne 1025
7.2. Dopuszczalność skargi 1026
7.2.1. Uwagi wstępne 1026
7.2.2. Orzeczenia podlegające zaskarżeniu skargą i jej podstawy 1027
7.2.3. Termin do wniesienia skargi 1028
7.2.4. Podmioty uprawnione do wniesienia skargi 1028
7.2.5. Wymagania formalne i konstrukcyjne skargi 1028
7.3. Odpowiedź na skargę 1030
7.4. Rozpoznanie skargi 1031
7.4.1. Uwagi wstępne 1031
7.4.2. Odrzucenie skargi 1031
7.4.3. Orzeczenia merytoryczne 1033
7.5. Konkurencja skargi nadzwyczajnej ze skargą o wznowienie postępowania, skargą kasacyjną oraz skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia 1034
8. Skarga na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki 1036
8.1. Uwagi wstępne 1036
8.2. Charakter prawny skargi 1037
8.3. Strony postępowania. Właściwość sądu 1038
8.4. Obligatoryjne i fakultatywne składniki skargi 1038
8.5. Pojęcie przewlekłości postępowania 1039
8.6. Postępowanie sprawdzające 1041
8.7. Zaskarżalność orzeczenia rozstrzygającego skargę 1042
9. Skarga na orzeczenie referendarza sądowego 1049
10. Zastrzeżenie do zarządzenia asystenta sędziego 1051
Rozdział XXVIII
Postępowania odrębne (wybrane zagadnienia) 1053
1. Uwagi wstępne 1053
2. Postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy oraz ubezpieczeń społecznych 1054
2.1. Pojęcie sprawy z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych 1054
2.2. Najistotniejsze odrębności według przepisów ogólnych dla postępowania w sprawach z zakresu prawa pracy oraz ubezpieczeń społecznych 1056
2.2.1. Uwagi wstępne 1056
2.2.2. Inne odrębności w postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy 1060
2.2.3. Postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych 1061
3. Postępowanie w sprawach gospodarczych 1064
3.1. Uwagi wstępne 1064
3.2. Definicja sprawy gospodarczej 1064
3.3. Najistotniejsze odrębności w postępowaniu w sprawach gospodarczych 1068
3.3.1. Pozew i odpowiedź na pozew 1068
3.3.2. Postępowanie dowodowe 1068
3.3.2.1. Umowy dowodowe 1068
3.3.2.2. Zasada prymatu dowodu z dokumentu nad innymi dowodami 1071
3.3.2.3. Dowód z zeznań świadków 1071
3.3.2.4. Przytaczanie twierdzeń i dowodów oraz ich pomijanie jako spóźnionych 1071
3.4. Udzielanie stronom pouczeń 1073
3.5. Przekazanie sprawy sądowi właściwemu 1074
3.6. Inne istotne odrębności postępowania gospodarczego 1075
4. Postępowanie nakazowe 1077
4.1. Istota postępowania, właściwość sądu, pozew nakazowy 1077
4.2. Dwufazowe badanie dokumentów załączonych do pozwu 1078
4.3. Nakaz zapłaty 1080
4.4. Nakaz zapłaty jako tytuł zabezpieczenia. Doręczenie nakazu zapłaty 1084
4.5. Nakaz zapłaty jako tytuł egzekucyjny 1085
4.6. Zarzuty od nakazu zapłaty 1085
4.7. Postępowanie po wniesieniu zarzutów od nakazu zapłaty 1090
5. Postępowanie upominawcze 1094
5.1. Istota postępowania. Przesłanki wydania nakazu zapłaty 1094
5.1.1. Uwagi wstępne 1094
5.1.2. Doręczenie nakazu zapłaty 1098
5.2. Sprzeciw od nakazu zapłaty 1099
5.2.1. Istota i przesłanki dopuszczalności sprzeciwu 1099
5.2.2. Obligatoryjne składniki sprzeciwu 1101
5.2.3. Fakultatywne składniki sprzeciwu 1102
5.2.4. Czynności po wniesieniu sprzeciwu 1103
5.2.5. Postanowienie stwierdzające utratę mocy nakazu zapłaty 1104
5.3. Skarga na postanowienie referendarza sądowego zawarte w nakazie zapłaty rozstrzygające o kosztach procesu 1104
6. Elektroniczne postępowanie upominawcze 1105
6.1. Uwagi wstępne 1105
6.2. Wnoszenie i doręczanie pism drogą elektroniczną 1107
6.3. Pozew 1108
6.4. Przesłanki wydania nakazu zapłaty 1108
6.4.1. Uwagi wstępne 1108
6.4.2. Doręczenie nakazu zapłaty 1110
6.5. Sprzeciw od nakazu zapłaty 1110
6.6. Postępowanie po wniesieniu sprzeciwu 1112
6.6.1. Uwagi wstępne 1112
6.6.2. Możliwość ponownego wniesienia pozwu w innym postępowaniu 1112
6.7. Pełnomocnictwo 1113
7. Postępowanie uproszczone 1113
7.1. Właściwość sądu. Rodzaje spraw 1113
7.2. Wzajemne relacje postępowania uproszczonego i innych postępowań odrębnych 1115
7.3. Najistotniejsze odrębności postępowania uproszczonego 1116
8. Postępowanie w sprawach o naruszenie posiadania 1119
9. Europejskie postępowanie w sprawach transgranicznych 1122
9.1. Uwagi wstępne 1122
9.2. Europejskie postępowanie nakazowe 1123
9.2.1. Uwagi wstępne 1123
9.2.2. Warunki rozpoznania sprawy w europejskim postępowaniu nakazowym 1124
9.2.3. Wyłączenie stosowania przepisów o innych postępowaniach odrębnych 1125
9.2.4. Właściwość rzeczowa i miejscowa sądu 1125
9.2.5. Kompetencje referendarza sądowego 1126
9.2.6. Posiedzenie sądowe 1126
9.2.7. Pozew 1126
9.2.8. Europejski nakaz zapłaty co do części roszczenia 1127
9.2.9. Sprzeciw od europejskiego nakazu zapłaty 1128
9.2.10. Skutki prawne wniesienia sprzeciwu 1130
9.2.11. Ponowne badanie europejskiego nakazu zapłaty w państwie pochodzenia 1131
9.2.12. Stwierdzenie wykonalności europejskiego nakazu zapłaty 1132
9.2.13. Wykonalność europejskiego nakazu zapłaty 1133
9.2.14. Wykonanie europejskiego nakazu zapłaty 1134
10. Europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń 1135
10.1. Postępowanie 1135
10.1.1. Uwagi wstępne 1135
10.1.2. Warunki rozpoznania sprawy w europejskim postępowaniu w sprawie drobnych roszczeń 1136
10.1.3. Pozew 1137
10.1.4. Wyłączenie stosowania przepisów o innych postępowaniach odrębnych 1137
10.1.5. Właściwość rzeczowa i miejscowa sądu 1138
10.1.6. Kompetencje referendarza sądowego 1138
10.1.7. Pisemny charakter postępowania 1138
10.2. Zakończenie postępowania 1139
10.2.1. Postępowanie dowodowe 1139
10.2.2. Wyrokowanie 1139
10.2.3. Postępowanie apelacyjne 1140
10.2.4. Zaświadczenie dotyczące wydanego orzeczenia 1140
10.2.5. Ponowne badanie wyroku 1141
10.2.6. Wykonalność wyroku 1141
10.2.7. Odmowa wykonania orzeczenia 1142
Rozdział XXIX
Czynności sądu państwowego w związku z postępowaniem przed sądem polubownym 1143
1. Uwagi wstępne 1143
2. Zapis na sąd polubowny 1145
3. Skarga o uchylenie wyroku sądu polubownego 1147
4. Kompetencje sądu państwowego 1153
5. Postępowanie przed sądem państwowym wywołane skargą oraz postępowanie remisyjne 1154
6. Uznanie i stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego lub ugody przed nim zawartej 1157
Rozdział XXX
Postępowanie zabezpieczające (wybrane zagadnienia) 1161
1. Istota i charakter postępowania zabezpieczającego 1161
2. Przesłanki udzielenia zabezpieczenia 1163
3. Legitymacja w postępowaniu zabezpieczającym 1165
4. Sposoby zabezpieczenia, zasady orzekania o zabezpieczeniu. Wykonanie postanowień o udzieleniu zabezpieczenia 1165
4.1. Uwagi wstępne 1165
4.2. Zabezpieczenie roszczeń pieniężnych 1166
4.3. Zabezpieczenie roszczeń niepieniężnych 1172
4.4. Zabezpieczenie w sprawach o alimenty oraz roszczeń wymienionych w art. 7531 k.p.c. 1173
4.5. Zabezpieczenie przyszłych roszczeń alimentacyjnych związanych z ustaleniem ojcostwa 1175
4.6. Postępowanie zabezpieczające w sprawach rodzinnych (art. 445 i 4451 k.p.c.) oraz w sprawach pieczy nad małoletnimi dziećmi i kontaktów z dzieckiem (art. 7561 k.p.c.) 1176
4.7. Zabezpieczenie w postaci obowiązku dalszego zatrudnienia 1180
4.8. Zabezpieczenie w sprawach o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy 1180
4.9. Zabezpieczenie w sprawie o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy albo w sprawie odwołania od decyzji okręgowego inspektora pracy w przedmiocie stwierdzenia istnienia stosunku pracy 1181
Rozdział XXXI
Czynności sądu w postępowaniu egzekucyjnym i klauzulowym (wybrane zagadnienia) 1183
1. Organy egzekucyjne i ich właściwość. Czynności egzekucyjne. Nadzór sądowy nad czynnościami komornika 1183
1.1. Organy egzekucyjne i ich właściwość 1183
1.2. Czynności egzekucyjne 1185
1.3. Nadzór sądowy nad czynnościami komornika 1185
2. Środki zaskarżenia 1193
2.1. Uwagi wstępne 1193
2.2. Skarga na czynności komornika 1195
2.2.1. Uwagi wstępne 1195
2.2.2. Forma skargi oraz termin do jej wniesienia. Właściwość sądu 1198
2.2.3. Rozpoznanie skargi. Zaskarżalność postanowienia rozstrzygającego skargę 1200
2.2.4. Obciążenie komornika kosztami postępowania skargowego 1203
2.2.5. Brak stosowania art. 132 k.p.c. 1205
2.2.6. Skarga przewidziana w przepisach szczególnych 1205
2.2.6.1. Uwagi wstępne 1205
2.2.6.2. Skarga na udzielenie przybicia 1206
2.2.6.3. Skarga na postanowienie komornika o ukaraniu grzywną 1207
2.2.6.4. Skarga na czynności komornika w toku licytacji w egzekucji z nieruchomości 1209
2.3. Zastrzeżenia do oszacowania zajętych ruchomości 1210
2.4. Środki zaskarżenia przeciwko planowi podziału sumy uzyskanej z egzekucji 1212
2.4.1. Rodzaje planów podziału 1212
2.4.2. Zarzuty przeciwko planowi podziału sporządzonego przez komornika 1213
2.4.3. Zarzuty przeciwko planowi podziału sporządzonego przez zarządcę 1216
2.4.3.1. Uwagi wstępne 1216
2.4.3.2. Kognicja sądu rozpoznającego zarzuty 1216
2.4.3.3. Zaskarżalność postanowień rozstrzygających o zarzutach 1218
2.4.4. Skarga na plan podziału sporządzony przez zarządcę przymusowego 1218
2.5. Skarga na postanowienie referendarza sądowego w postępowaniu egzekucyjnym i klauzulowym 1218
2.6. Zażalenie w postępowaniu egzekucyjnym 1219
3. Postępowanie o nadanie tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności 1222
3.1. Uwagi wstępne 1222
3.2. Postanowienie klauzulowe 1224
3.3. Właściwość sądu 1227
3.4. Wniosek o nadanie tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności. Klauzula nadawana przez sąd z urzędu 1227
3.5. Rozpoznanie wniosku 1229
3.5.1. Termin rozpoznania wniosku. Posiedzenie i skład sądu 1229
3.5.2. Kognicja sądu 1230
3.5.2.1. Uwagi wstępne 1230
3.5.2.2. Oznaczenie w klauzuli wykonalności zakresu egzekucji 1231
3.5.2.3. Oddalenie wniosku 1233
3.6. Odmowa wszczęcia egzekucji 1238
3.7. Zażalenie na postanowienie w przedmiocie klauzuli wykonalności 1239
3.8. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (wyciąg) 1240
3.9. Regulacje szczególne w postępowaniu klauzulowym 1242
3.9.1. Postępowanie klauzulowe przeciwko małżonkowi dłużnika 1242
3.9.1.1. Uwagi wstępne 1242
3.9.1.2. Egzekucja z określonych przedmiotów majątku wspólnego małżonków mimo braku klauzuli przeciwko małżonkowi dłużnika 1243
3.9.1.3. Ograniczenie odpowiedzialności małżonka dłużnika do majątku objętego wspólnością ustawową 1245
3.9.1.4. Ograniczenie odpowiedzialności małżonka dłużnika do przedsiębiorstwa wchodzącego w skład majątku wspólnego 1248
3.9.2. Klauzula wykonalności w wypadku przejścia uprawnienia lub obowiązku po powstaniu tytułu egzekucyjnego 1249
3.9.3. Klauzula wykonalności przeciwko nabywcy przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego 1253
3.9.3.1. Uwagi wstępne 1253
3.9.3.2. Niemożność uzyskania lub trudności z uzyskaniem dokumentu stwierdzającego zbycie przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego 1254
3.9.3.3. Zakres podmiotowy tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko zbywcy przedsiębiorstwa 1256
3.9.3.4. Zbycie przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego po wszczęciu postępowania egzekucyjnego 1258
3.9.4. Inne przypadki nadawania klauzuli wykonalności 1258
3.9.4.1. Tytuł egzekucyjny przeciwko wspólnikom spółek osobowych 1258
3.9.4.2. Tytuł egzekucyjny przeciwko spółce córce partnera prywatnego 1259
3.9.4.3. Tytuł egzekucyjny przeciwko spadkobiercom 1259
3.9.4.4. Tytuł egzekucyjny przeciwko zarządcy masy majątkowej, kuratorowi spadku, zarządcy sukcesyjnemu, wykonawcy testamentu 1259
4. Wyjawienie majątku 1260
4.1. Uwagi wstępne 1260
4.2. Wniosek o wyjawienie majątku 1261
4.3. Posiedzenie sądu. Środki przymusu 1262
4.4. Postanowienie w przedmiocie wyjawienia majątku 1265
4.5. Nowy wykaz i przyrzeczenie 1266
5. Czynności sądu w egzekucji z nieruchomości 1266
5.1. Uwagi wstępne 1266
5.2. Stadium zajęcia nieruchomości 1267
5.3. Stadium opisu i oszacowania 1271
5.4. Stadium licytacji 1273
5.5. Stadium przybicia 1274
5.6. Stadium przysądzenia własności 1281
5.7. Plan podziału sumy uzyskanej w egzekucji z nieruchomości. Zaskarżenie planu podziału do sądu 1286
6. Egzekucja świadczeń niepieniężnych, w której organem egzekucyjnym jest sąd 1286
6.1. Uwagi wstępne 1286
6.2. Egzekucja oświadczenia woli 1287
6.3. Egzekucja czynności zastępowalnej 1291
6.4. Egzekucja wykonania czynności, której za dłużnika nie może wykonać inna osoba (czynności niezastępowalnej), oraz egzekucja zaniechania pewnej czynności lub nieprzeszkadzania czynności wierzyciela 1299
6.4.1. Środki przymusu 1299
6.4.2. Stosunek między grzywną a zapłatą określonej sumy pieniężnej na rzecz wierzyciela 1301
6.4.3. Podstawa egzekucji wykonania czynności niezastępowalnej oraz egzekucji obowiązku zaniechania pewnej czynności lub nieprzeszkadzania czynności wierzyciela 1302
6.4.4. Właściwość sądu 1305
6.4.5. Wniosek o wszczęcie egzekucji 1305
6.4.6. Fazy egzekucji wykonania czynności niezastępowalnej 1307
6.4.7. Przebieg egzekucji obowiązku zaniechania pewnej czynności lub nieprzeszkadzania czynności wierzyciela 1310
6.4.8. Zamiana grzywny na areszt. Zarządzenie wykonania aresztu 1312
6.5. Egzekucja złożenia oświadczenia odpowiedniej treści 1313
7. Odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką oraz wykonywanie kontaktów z dzieckiem 1316
Skorowidz 1319