ebook Atlas praktycznej kapilaroskopii w reumatologii. Atlas of practical capillaroscopy in rheumatology

Wydawca: PZWL

Rok wydania: 2025

Drugie, uaktualnione i poszerzone wydanie podręcznika „Atlas praktycznej kapilaroskopii w reumatologii” pod redakcją naukową prof. dr hab. n. med. Sławomira Jeki i prof. dr hab. n. med. Violetty Opoki-Winiarskiej.

Poświęcono je nieinwazyjnemu badaniu, które służy do oceny mikrokrążenia, czyli stanu i funkcjonowania naczyń włosowatych (kapilarów) w skórze. To bezbolesne badanie jest pomocne w diagnostyce wielu chorób, w tym układowych chorób tkanki łącznej, twardziny układowej, objawu Raynauda, cukrzycy, łuszczycy oraz schorzeń naczyń obwodowych.

W związku z tym, że zwiększyła się rola kapilaroskopii jako znaczącego badania w reumatologii, uzupełniono poprzednie wydanie o najnowsze doniesienia oraz rozszerzono i uaktualniono analizę piśmiennictwa światowego dotyczącego tytułowego tematu.

Ogromnym atutem książki jest bogaty zbiór zdjęć z badań kapilaroskopowych. Publikacja jest pod tym względem unikatowa nie tylko na polskim rynku wydawniczym, ale także światowym. Dlatego też autorzy przygotowali treść poszczególnych rozdziałów także w języku angielskim. Dzieło objęło swoim patronatem Polskie Towarzystwo Reumatologiczne.

Spis treści ebooka Atlas praktycznej kapilaroskopii w reumatologii. Atlas of practical capillaroscopy in rheumatology

Przedmowa 1

1. Historia rozwoju kapilaroskopii Sławomir Jeka 7

2. Sprzęt do badania kapilaroskopowego Maciej R. Nowacki, Sławomir Jeka 11
2.1. Wprowadzenie 11
2.2. Powiększenie i pole widzenia 13
2.3. Zdolność rozdzielcza („szczegółowość/ostrość obrazu”) 14
2.4. Płyn imersyjny 14
2.5. Końcówka kapilaroskopu 15
2.6. Odblaski 16
2.7. Filtry barwne 17
2.8. Pedał nożny 17
2.9. Cyfrowa obróbka obrazu 17
2.10. Cyfrowa analiza obrazu i pomiary 17

3. Wskazania do badania kapilaroskopowego w układowych chorobach reumatycznych – rekomendacje Violetta Opoka-Winiarska 19
3.1. Wstęp 19
3.2. Diagnostyka objawu Raynauda 19
3.3. Rozpoznawanie bardzo wczesnej twardziny układowej 20
3.4. Rozpoznawanie twardziny układowej 20
3.5. Zapalenie skórno-mięśniowe 21

4. Zaburzenia mikrokrążenia w twardzinie układowej Ewa Wielosz 23
4.1. Wstęp 23
4.2. Anatomia mikrokrążenia 23
4.3. Etiopatogeneza zaburzeń mikrokrążenia w twardzinie układowej 24
4.4. Patogeneza zmian mikrokrążenia widocznych w badaniu kapilaroskopowym w przebiegu mikroangiopatii twardzinowej 24
4.5. Zaburzenia mikrokrążenia w twardzinie układowej a objawy kliniczne 26

5. Techniki oceny krążenia obwodowego Sławomir Jeka, Marta Dura, Paweł Żuchowski 29
5.1. Wstęp 29
5.2. Termografia 29
5.3. Ocena przepływu krwi z zastosowaniem laserowego przepływomierza dopplerowskiego 30
5.4. Obrazowanie perfuzji z zastosowaniem laserowego przepływomierza dopplerowskiego 30
5.5. Spektrofotometria 31
5.6. Fluorescencyjne obrazowanie optyczne 31
5.7. Ultrasonografia dopplerowska 31

6. Technika badania kapilaroskopowego Anna Kuryliszyn-Moskal, Jacek Kita 33
6.1. Wstęp 33
6.2. Zasada i warunki badania 33
6.3. Technika badania 34
6.4. Trudności związane z interpretacją wyników 34

7. Prawidłowy i patologiczny obraz naczyń włosowatych w badaniu kapilaroskopowym Magdalena Banaszek-Mućka 39
7.1. Wstęp 39
7.2. Przezierność skóry w obrębie wału paznokciowego 39
7.3. Morfologia (kształt) pętli naczyniowych 39
7.4. Wielkość pętli 40
7.5. Gęstość naczyń, obszary bez pętli naczyniowych 41
7.6. Mikrowynaczynienia 42
7.7. Dezorganizacja ułożenia naczyń i architektura splotu podbrodawkowego 43
7.8. Perfuzja i stopień wypełnienia naczyń 44
7.9. Obraz podścieliska 44

8. Jakościowa i półilościowa ocena mikroangiopatii w badaniu kapilaroskopowym Violetta Opoka-Winiarska 47
8.1. Wstęp 47
8.2. Badanie kapilaroskopowe – ocena jakościowa 47
8.2.1. Gęstość kapilar 48
8.2.2. Wielkość pętli kapilarnych 48
8.2.3. Morfologia pętli kapilarnych 48
8.2.4. Mikrowynaczynienia 48
8.3. Badanie kapilaroskopowe – ocena półilościowa 50

9. Diagnostyka i różnicowanie objawu Raynauda Ewa Morgiel 53
9.1. Wstęp 53
9.2. Rozpoznanie i kryteria diagnostyczne 53
9.3. Obraz kliniczny 54
9.4. Epidemiologia 55
9.5. Podział i nazewnictwo 55
9.5.1. Pierwotny objaw Raynauda 55
9.5.2. Wtórny objaw Raynauda 56
9.6. Patogeneza 56
9.7. Diagnostyka różnicowa 58
9.8. Badania diagnostyczne u pacjentów z objawem Raynauda 59
9.9. Obserwacja pacjentów z objawem Raynauda 60
9.10. Diagnostyka objawu Raynauda na podstawie przypadków klinicznych 61

10. Znaczenie badania kapilaroskopowego w diagnostyce i ocenie aktywności twardziny układowej Otylia Kowal-Bielecka, Anna Kuryliszyn-Moskal 69
10.1. Definicja mikroangiopatii typowej dla twardziny układowej 69
10.2. Znaczenie badania kapilaroskopowego w diagnostyce twardziny układowej 71
10.3. Znaczenie badania kapilaroskopowego w ocenie aktywności twardziny 71

11. Znaczenie badania kapilaroskopowego w diagnostyce mieszanej choroby tkanki łącznej i niezróżnicowanej choroby tkanki łącznej Agnieszka Kęsiak 75
11.1. Mieszana choroba tkanki łącznej 75
11.1.1. Obraz kapilaroskopowy 75
11.2. Niezróżnicowana choroba tkanki łącznej 76

12. Znaczenie badania kapilaroskopowego w diagnostyce i ocenie aktywności zapalenia skórno-mięśniowego i wielomięśniowego Ewa Wielosz 79
12.1. Wstęp 79
12.2. Etiopatogeneza zmian naczyniowych w zapaleniu skórno-mięśniowym 79
12.3. Przydatność kapilaroskopii w diagnostyce zapalenia wielomięśniowego i skórno-mięśniowego 80
12.4. Przydatność kapilaroskopii w ocenie aktywności miopatii zapalnych i stopnia zajęcia narządów wewnętrznych 81
12.5. Porównanie mikroangiopatii podobnej do twardzinowej w przebiegu idiopatycznych miopatii zapalnych z mikroangiopatią twardzinową 82

13. Znaczenie badania kapilaroskopowego w diagnostyce układowych zapaleń naczyń Michał Jakubaszek 85
13.1. Wstęp 85
13.2. Zmiany kapilaroskopowe w diagnostyce układowych zapaleń małych naczyń 85
13.2.1. Zapalenie naczyń z obecnością przeciwciał ANCA 85
13.2.2. Zapalenie naczyń związane z krioglobulinemią 86
13.2.3. Zapalenie naczyń związane z immunoglobuliną A (IgA vasculitis, IgAV) 86
13.3. Zmiany kapilaroskopowe w diagnostyce zapaleń średnich naczyń 88
13.4. Zmiany kapilaroskopowe w diagnostyce zapaleń dużych naczyń 89
13.5. Zapalenie naczyń różnego kalibru 90

14. Znaczenie badania kapilaroskopowego w diagnostyce innych chorób reumatycznych Magdalena Banaszek-Mućka, Sławomir Jeka, Agnieszka Kęsiak 93
14.1. Toczeń rumieniowaty układowy Agnieszka Kęsiak, Sławomir Jeka 93
14.2. Zespół antyfosfolipidowy Agnieszka Kęsiak, Sławomir Jeka 95
14.3. Zmiany w obrazie kapilaroskopowym w zespole Sjögrena Magdalena Banaszek-Mućka, Sławomir Jeka 96
14.4. Zmiany w obrazie kapilaroskopowym w łuszczycowym zapaleniu stawów Magdalena Banaszek-Mućka, Sławomir Jeka 98
14.5. Reumatoidalne zapalenie stawów Agnieszka Kęsiak, Sławomir Jeka 100

15. Badanie kapilaroskopowe w wieku rozwojowym Violetta Opoka-Winiarska 103
15.1. Wstęp 103
15.2. Standardy badania kapilaroskopowego u dzieci i młodzieży 103
15.3. Badanie kapilaroskopowe u zdrowych dzieci 104
15.4. Badanie kapilaroskopowe w diagnostyce objawu Raynauda w wieku rozwojowym 105
15.5. Badanie kapilaroskopowe w młodzieńczej twardzinie układowej 106
15.6. Badanie kapilaroskopowe w twardzinie miejscowej w wieku rozwojowym 108
15.7. Badanie kapilaroskopowe w młodzieńczym zapaleniu skórno-mięśniowym 108
15.8. Badanie kapilaroskopowe w innych chorobach reumatycznych u dzieci 110

16. Najnowsze trendy w badaniu kapilaroskopowym Anna Kuryliszyn-Moskal, Jacek Kita 113
16.1. Wstęp 113
16.2. Monitorowanie zaburzeń mikrokrążenia i prognozowanie przebiegu twardziny układowej 113
16.3. Ocena ryzyka owrzodzeń 114
16.4. Prognozowanie powikłań narządowych 115
16.5. Monitorowanie leczenia twardziny układowej 117
16.6. Badanie kapilaroskopowe a proces nowotworowy u chorych na twardzinę układową 117

17. Kapilaroskopia dziś i jutro… Sławomir Jeka 119

Skorowidz 243