ebook Fitokosmetyki

Wydawca: PZWL

Rok wydania: 2025

Publikacja Fitokosmetyki została przygotowana przez zespół specjalistów i praktyków pod redakcją naukową dr Danuty Sobolewskiej, prof. dr hab. Irmy Podolak oraz dr Dagmary Wróbel-Biedrawy. W skład autorów wchodzą profesjonaliści z różnych ośrodków w Polsce, m.in. Krakowa, Poznania i Lublina.

Głównym założeniem podręcznika jest wieloaspektowe przedstawienie znaczenia fitokosmetyków we współczesnej kosmetologii. Stanowi on kompendium wiedzy o naturalnych składnikach pochodzenia roślinnego: surowcach roślinnych, pozyskiwanych z nich ekstraktach, izolowanych frakcjach i związkach, olejkach eterycznych czy olejach tłustych, warunkujących aktywność produktów kosmetycznych. W oparciu o aktualne informacje dostępne w bazach naukowych przedstawiono ich charakterystykę w kontekście:
- konkretnych zastosowań kosmetologicznych,
- postępowania pielęgnacyjno-prewencyjnego,
- działania wspomagającego leczenie bądź niwelowanie objawów zaburzeń.

Ponadto omówiono biodostępność substancji aktywnych w produktach kosmetycznych, a także przykłady formulacji oraz form fitokosmetyków. Położono też nacisk na możliwość wystąpienia działań niepożądanych. Każdy rozdział poprzedza wprowadzenie, które ma ułatwić zrozumienie przedstawionych treści.

Książka jest przeznaczona dla studentów kosmetologii. Z pewnością zainteresuje także pasjonatów i świadomych odbiorców kosmetyków ze składnikami naturalnymi.

Spis treści ebooka Fitokosmetyki

1. Wprowadzenie 1
Danuta Sobolewska

2. Przegląd substancji aktywnych w fitokosmetykach Karolina Grabowska, Irma Podolak 5
2.1. Wstęp 5
2.2. Metabolity pierwotne 7
2.2.1. Cukrowce 7
2.2.2. Lipidy 13
2.3. Metabolity wyspecjalizowane 23
2.3.1. Terpenoidy 23
2.3.2. Związki fenolowe 30
2.3.3. Niebiałkowe związki azotowe 39

3. Olejki eteryczne Danuta Sobolewska 47
3.1. Definicja. Właściwości fizykochemiczne 47
3.2. Zafałszowania olejków eterycznych 48
3.3. Kierunki aktywności i zastosowanie olejków eterycznych w produktach kosmetycznych 49

4. Substancje pochodzenia roślinnego wpływające na barierę hydrolipidową skóry Joanna Nawrot, Justyna Gornowicz-Porowska 67
4.1. Budowa skóry a możliwości wspierania jej funkcji barierowej substancjami pochodzenia roślinnego 67
4.1.1. Podstawy budowy skóry 67
4.1.2. Przenikanie substancji a bariera naskórkowa 69
4.2. Substancje pochodzenia roślinnego a bariera naskórkowa 70
4.3. Składniki pochodzenia roślinnego korzystnie wpływające na barierę hydrolipidową skóry 74
4.3.1. Argania spinosa 74
4.3.2. Avena sativa 77
4.3.3. Cocos nucifera 82
4.3.4. Helianthus annuus 86
4.3.5. Olea europaea 89
4.3.6. Simmondsia chinensis 94
4.3.7. Elaeis guineensis 97
4.3.8. Theobroma cacao 100
4.3.9. Vitellaria paradoxa subsp. paradoxa 103
4.3.10. Aloe vera 106
4.3.11. Vitis vinifera 113

5. Substancje pochodzenia roślinnego w fitokosmetykach przeciwstarzeniowych Danuta Sobolewska, Anna Partyka 129
5.1. Starzenie się skóry 129
5.1.1. Rodzaje starzenia się skóry 129
5.1.2. Kliniczne i histologiczne cechy starzenia się skóry 131
5.1.3. Molekularne mechanizmy starzenia się skóry 132
5.2. Substancje przeciwstarzeniowe 135
5.2.1. Substancje fotoprotekcyjne 136
5.2.2. Przeciwutleniacze 140
5.2.3. Retinoidy 142
5.2.4. Substancje korygujące i wypełniające zmarszczki na twarzy 145
5.2.5. Substancje przeciwstarzeniowe w badaniach 147
5.3. Substancje pochodzenia roślinnego w produktach kosmetycznych o działaniu przeciwstarzeniowym 150
5.3.1. Bakuchiol 153
5.3.2. Kwas elagowy 157
5.3.3. Kwas ferulowy 160
5.3.4. Trans-resweratrol 163
5.3.5. Acmella oleracea 168
5.3.6. Andrographis paniculata 172
5.3.7. Camellia sinensis 176
5.3.8. Centella asiatica 182
5.3.9. Panax ginseng 187

6. Zastosowanie substancji pochodzenia roślinnego w zaburzeniach hiperpigmentacyjnych skóry człowieka Agnieszka Gunia-Krzyżak, Dorota Żelaszczyk, Danuta Sobolewska 205
6.1. Hiperpigmentacja 205
6.2. Synteza melanin w skórze człowieka 205
6.2.1. Tyrozynaza 209
6.3. Zaburzenia w syntezie melanin o charakterze hiperpigmentacji 210
6.4. Mechanizmy działania surowców kosmetycznych stosowanych we wspomaganiu terapii zaburzeń hiperpigmentacyjnych 212
6.4.1. Hamowanie aktywności tyrozynazy 212
6.4.2. Blokowanie aktywacji tyrozynazy 213
6.4.3. Hamowanie transferu melanosomów z melanocytów do keratynocytów 213
6.4.4. Modulacja transkrypcji genów 214
6.4.5. Aktywność antyoksydacyjna 214
6.4.6. Przyspieszenie złuszczania martwych komórek naskórka 215
6.4.7. Zaburzenie procesów komórkowych w melanocytach 216
6.4.8. Fotoprotekcja 216

7. Składniki pochodzenia roślinnego w produktach do pielęgnacji cery trądzikowej Dagmara Wróbel-Biedrawa, Magdalena Jastrzębska-Więsek 221
7.1. Wprowadzenie – trądzik pospolity, patogeneza, zarys farmakoterapii 221
7.1.1. Kwas azelainowy 223
7.1.2. Nadtlenek benzoilu 224
7.1.3. Retinoidy 225
7.1.4. Antybiotyki 226
7.1.5. Środki hormonalne 226
7.2. Substancje roślinne stosowane w preparatach do pielęgnacji cery trądzikowej 227
7.2.1. Substancje o aktywności przeciwdrobnoustrojowej jako składniki produktów do pielęgnacji cery trądzikowej 229
7.2.2. Substancje o aktywności sebostatycznej jako składniki produktów do pielęgnacji cery trądzikowej 239
7.2.3. Substancje o aktywności przeciwzapalnej jako składniki produktów do pielęgnacji cery trądzikowej 242
7.2.4. Substancje o aktywności keratolitycznej jako składniki produktów do pielęgnacji cery trądzikowej 246
7.2.5. Inne substancje normalizujące jako składniki produktów do pielęgnacji cery trądzikowej 248

8. Substancje pochodzenia roślinnego jako składniki preparatów do cery naczyniowej Dagmara Wróbel-Biedrawa, Jadwiga Kalicińska 257
8.1. Wprowadzenie 257
8.2. Substancje pochodzenia roślinnego o działaniu wzmacniającym i uszczelniającym naczynia krwionośne 258
8.2.1. Aesculus hippocastanum 259
8.2.2. Ruscus aculeatus 262
8.2.3. Ginkgo biloba 264
8.2.4. Arnica montana 266
8.2.5. Hamamelis virginiana 267
8.3. Inne składniki pochodzenia roślinnego stosowane w pielęgnacji cery naczyniowej 268

9. Substancje pochodzenia roślinnego w profilaktyce i redukcji cellulitu Danuta Sobolewska, Jadwiga Kalicińska 273
9.1. Wstęp 273
9.2. Ocena i klasyfikacja cellulitu 274
9.3. Etapy powstawania cellulitu 274
9.4. Rodzaje cellulitu 276
9.5. Zabiegi antycellulitowe 277
9.6. Substancje pochodzenia roślinnego w profilaktyce i redukcji cellulitu 277

10. Substancje pochodzenia roślinnego w produktach myjąco-pielęgnujących do włosów Dagmara Wróbel-Biedrawa 289
10.1. Budowa włosa 289
10.2. Szampony 291
10.2.1. Substancje roślinne oczyszczająco-myjące 293
10.2.2. Substancje roślinne wzmacniające włosy i stymulujące wzrost/hamujące wypadanie 297
10.2.3. Substancje roślinne o działaniu sebostatycznym 307
10.2.4. Substancje roślinne przeciwłupieżowe 309
10.2.5. Substancje roślinne o działaniu przeciwwszawiczym 311

11. Substancje pochodzenia roślinnego w kosmetykach kolorowych Katarzyna Rubinowska 315
11.1. Historia stosowania surowców roślinnych w kosmetykach kolorowych 315
11.2. Współczesne trendy w fitokosmetykach kolorowych 319
11.3. Barwniki pochodzenia roślinnego w fitokosmetykach 320
11.4. Oleje, masła i woski roślinne stosowane w recepturach kosmetyków kolorowych 322
11.5. Składniki pochodzenia roślinnego w pomadkach do ust 326
11.6. Składniki pochodzenia roślinnego w tuszach do rzęs 327

12. Biodostępność substancji aktywnych w fitokosmetykach Anna Górska, Aleksander Mendyk 331
12.1. Wstęp 331
12.2. Działanie fitokosmetyków na skórę 332
12.2.1. Substancje adsorbowane na powierzchni skóry 332
12.2.2. Substancje absorbowane w warstwie rogowej naskórka 334
12.2.3. Substancje penetrujące do żywych warstw naskórka i skóry właściwej 334
12.3. Drogi i mechanizmy przenikania substancji aktywnych przez skórę 338
12.3.1. Drogi przenikania substancji aktywnych przez skórę 339
12.4. Liposomy 344
12.5. Transferosomy i etosomy 347
12.5.1. Transferosomy 348
12.5.2. Etosomy 348
12.6. Nanocząstki lipidowe 349
12.6.1. Generacje nanocząstek lipidowych 350
12.7. Mikroemulsje i nanoemulsje 354
12.7.1. Mikroemulsje 354
12.7.2. Nanoemulsje 357

13. Charakterystyka form fitokosmetyków, przykłady formulacji Aldona Maciejewska, Krzysztof Niwiński 365
13.1. Wprowadzenie 365
13.2. Wytrawianie surowców roślinnych 367
13.2.1. Przetwory roślinne 368
13.3. Preparaty płynne fitokosmetyczne 371
13.3.1. Toniki 372
13.3.2. Płyny micelarne 376
13.3.3. Płyny do płukania jamy ustnej 379
13.3.4. Płyny przeciwdziałające nadmiernemu poceniu 379
13.3.5. Płyny do kąpieli, pod prysznic 382
13.3.6. Szampony płynne 385
13.3.7. Płynne emulsje kosmetyczne – mleczka, śmietanki, balsamy, odżywki 386
13.3.8. Lakiery 391
13.4. Preparaty o konsystencji półstałej 393
13.4.1. Kremy 394
13.4.2. Maski kosmetyczne 396
13.4.3. Pasty do zębów 397
13.4.4. Błyszczyki do pielęgnacji ust 399
13.5. Preparaty o konsystencji stałej 400
13.5.1. Proszki do pielęgnacji jamy ustnej 400
13.5.2. Pomadki do ust 401
13.5.3. Pudry 401
13.5.4. Tabletki, kule do kąpieli 402

14. Substancje pochodzenia roślinnego stosowane doustnie w celu poprawy wyglądu skóry, włosów i paznokci Dagmara Wróbel-Biedrawa 405
14.1. Składniki pochodzenia roślinnego stymulujące syntezę kolagenu 406
14.2. Składniki pochodzenia roślinnego uszczelniające naczynia krwionośne 408
14.3. Składniki pochodzenia roślinnego o działaniu poprawiającym poziom nawilżenia 411
14.4. Składniki pochodzenia roślinnego o działaniu antyoksydacyjnym/ochronnym 412
14.5. Składniki pochodzenia roślinnego łagodzące objawy trądziku 413
14.6. Składniki pochodzenia roślinnego o właściwościach detoksykujących i immunomodulujących 414

Skorowidz 419