ebook Poradnictwo laktacyjne

Wydawca: PZWL

Rok wydania: 2025

Książka powstała z zamiłowania i inspiracji położnych laktacyjnych pracujących z kobietami w okresie laktacji na co dzień. Jest ona skierowana do osób zajmujących się poradnictwem laktacyjnym i przybliża czytelnikowi problemy kobiet karmiących i ich dzieci, które może napotkać w swojej praktyce położna lub lekarz. Poradnictwo laktacyjne wiąże się ze stałą potrzebą poszerzania wiedzy, zwiększeniem kompetencji dla położnych, w tym udzielanie porad laktacyjnych.

Autorki, specjalistki w swojej dziedzinie, przygotowały praktyczny przewodnik po szerokiej i trudnej tematyce laktacji.
• Treści książki oparte są na starannie przejrzanym piśmiennictwie, medycynie opartej na dowodach i dobrych praktykach w laktacji.
• Publikacja zawiera ciekawe opisy przypadków i bogaty materiał ilustracyjny.
• Qr-kody prowadzą do instruktażowych filmów ułatwiających przyswojenie informacji.
• Stawiane pytania zachęcają czytelników do przemyśleń i dyskusji.
• Układ tematyczny rozdziałów jest tożsamy z kursem specjalistycznym dla położnych „Edukacja i wsparcie kobiety w okresie laktacji”.

Starannie opracowana monografia jest przeznaczona zarówno dla studentów kierunku położnictwo studiów I i II stopnia i lekarskiego, jak i doświadczonych profesjonalistów: położnych, pielęgniarek i lekarzy.

Spis treści ebooka Poradnictwo laktacyjne

Wstęp XV

CZĘŚĆ PIERWSZA. EDUKACJA I WSPARCIE KOBIETY KARMIĄCEJ PIERSIĄ. KOMUNIKACJA
Z KOBIETĄ KARMIĄCĄ PIERSIĄ 1

1. Edukacja kobiet ciężarnych w celu przygotowania ich do karmienia piersią
1.1. Czynniki wpływające na przystosowanie się kobiety do roli matki oraz na karmienie piersią Justyna Giedrojć, Dorota Ćwiek 3
Pytania/problemy do dyskusji 8
1.2. Czynniki wpływające na przystosowanie się noworodka do nowego środowiska i ich wpływ na karmienie piersią Justyna Giedrojć, Bożena Kulesza-Brończyk 9
Pytania/problemy do dyskusji 11
1.3. Postawy kobiet wobec karmienia piersią Agnieszka Bień 11
Pytania/problemy do dyskusji 14
1.4. Promocja karmienia piersią w programach edukacji przedporodowej i diagnozowanie potrzeb edukacyjnych Justyna Giedrojć, Bożena Kulesza-Brończyk 14
1.5. Wykorzystanie zasad andragogiki w edukowaniu kobiet karmiących piersią i ich rodzin Justyna Giedrojć, Dorota Ćwiek 17
Pytania/problemy do dyskusji 20
1.6. Konstruowanie programu i planowanie działań edukacyjnych dla potrzeb pracy indywidualnej i grupowej Dorota Ćwiek, Katarzyna Szymoniak, Justyna Giedrojć 20
Pytania/problemy do dyskusji 29

2. Wspieranie kobiet karmiących
2.1. Wspieranie kobiet karmiących piersią jako element budowania więzi między matką a dzieckiem oraz działania wzmacniające kompetencje rodzicielskie kobiety Justyna Giedrojć, Małgorzata Zimny 31
2.2. Rola położnej w zapobieganiu niepowodzeniom laktacji Justyna Giedrojć 34
2.3. Zasady skutecznego wspierania kobiet karmiących Justyna Giedrojć 35
Pytania/problemy do dyskusji 36

3. Komunikacja z matką karmiącą Justyna Giedrojć 37
3.1. Metody skutecznej komunikacji 37
3.2. Czynniki zakłócające komunikację z matką 41
Pytania/problemy do dyskusji 42

4. Zarys historii karmienia piersią Grażyna Gebuza, Grażyna Iwanowicz-Palus 43
4.1. Wprowadzenie 43
4.2. Karmienie piersią w starożytności 44
4.3. Karmienie piersią w średniowieczu i renesansie 47
4.4. Karmienie piersią w XVII i XVIII wieku 49
4.5. Karmienie piersią w XIX wieku 53
4.6. Karmienie piersią w XX wieku 55
4.7. Karmienie piersią w XXI wieku 61
Pytania/problemy do dyskusji 65

5. Regulacje prawne oraz rekomendacje dotyczące karmienia piersią Grażyna Iwanowicz-Palus, Grażyna Gebuza 69
5.1. Równość i prawa człowieka 69
5.2. Deklaracja Innocenti o ochronie, promowaniu i wspieraniu karmienia piersią 70
5.3. Inicjatywa „Szpital Przyjazny Dziecku” 73
5.4. Globalna strategia żywienia niemowląt i małych dzieci 75
5.5. Zalecenia Amerykańskiej Akademii Pediatrii (AAP) 75
5.6. Stanowisko Komitetu ds. Żywienia ESPGHAN 77
5.7. Standard organizacyjny opieki okołoporodowej 78
5.8. Międzynarodowy Kodeks Marketingu Produktów Zastępujących Mleko Kobiece 81
5.9. Ochrona prawna kobiet karmiących piersią w Polsce na gruncie przepisów prawa pracy 83
Pytania/problemy do dyskusji 87

6. Korzyści wynikające z karmienia piersią Małgorzata Zimny, Dorota Ćwiek 91
6.1. Korzyści dla dziecka 92
6.2. Korzyści dla matki 92
6.3. Korzyści dla społeczeństwa 93
Pytania/problemy do dyskusji 95

CZĘŚĆ DRUGA. FIZJOLOGIA LAKTACJI 99

7. Anatomia gruczołu piersiowego Bożena Kulesza-Brończyk, Grażyna Gebuza, Justyna Giedrojć 101
7.1. Budowa gruczołu piersiowego 101
7.2. Dopływ krwi i układ limfatyczny 104
7.3. Rozwój gruczołu piersiowego 104
Pytania/problemy do dyskusji 108

8. Fizjologia laktacji Bożena Kulesza-Brończyk, Dorota Ćwiek 109
8.1. Przebieg i etapy laktacji 109
Pytania/problemy do dyskusji 112

9. Mechanizmy endokrynne odpowiedzialne za laktację Bożena Kulesza-Brończyk, Dorota Ćwiek 113
9.1. Hormony warunkujące proces laktacji 113
9.2. Regulacja hormonalna laktacji 115
Pytania/problemy do dyskusji 118

10. Składniki i zmienność pokarmu kobiecego Bożena Kulesza-Brończyk, Dorota Ćwiek, Grażyna Gebuza 119
10.1. Mleko kobiece i jego zmienność 119
10.2. Białka zawarte w mleku kobiecym 121
10.3. Substancje odpornościowe zawarte w mleku kobiecym 121
10.4. Tłuszcze zawarte w mleku kobiecym 123
10.5. Witaminy, makro- i mikroelementy zawarte w mleku kobiecym 124
10.6. Węglowodany zawarte w mleku kobiecym 124
Pytania/problemy do dyskusji 125

11. Zasady i technika karmienia piersią Bożena Kulesza-Brończyk, Dorota Ćwiek, Justyna Giedrojć 127
11.1. Pozycjonowanie matki i dziecka 127
11.2. Zasady karmienia piersią 138
11.3. Ocena karmienia piersią 140
Pytania/problemy do dyskusji 142

12. Przeciwwskazania do karmienia piersią Grażyna Gebuza, Grażyna Iwanowicz-Palus 143
12.1. Przeciwwskazania do karmienia piersią i mlekiem matki 143
12.2. Choroby i stany, które nie stanowią przeciwwskazań do karmienia piersią lub stosowania mleka ludzkiego 145
12.3. Karmienie piersią a choroby zakaźne u matki 146
12.4. Leki a karmienie piersią 149
12.5. Karmienie piersią dziecka z chorobą zakaźną 150
12.6. Wskazania dotyczące podawania produktów zastępujących mleko kobiece w określonych sytuacjach 153
Pytania/problemy do dyskusji 153

CZĘŚĆ TRZECIA. UWARUNKOWANIA PORADNICTWA LAKTACYJNEGO 157

13. Czynniki zaburzające proces laktacji Dorota Ćwiek, Bożena Kulesza-Brończyk 159
13.1. Czynniki wpływające na laktację 159
Pytania/problemy do dyskusji 165

14. Kontakt „skóra do skóry” Dorota Ćwiek, Grażyna Gebuza 167
14.1. Rola kontaktu „skóra do skóry” 167
14.2. Czynniki utrudniające breast crawl 172
14.3. Sytuacje szczególne 173
14.4. Przeciwwskazania do kontaktu „skóra do skóry” 174
14.5. Zalecenia dla personelu opiekującego się matką i dzieckiem na sali porodowej 175
Pytania/problemy do dyskusji 176

15. Wskaźniki skutecznego karmienia Bożena Kulesza-Brończyk, Dorota Ćwiek 177
15.1. Długość i rytm karmienia piersią 177
15.2. Ocena skuteczności karmienia 178
15.3. Ocena ogólnego stanu dziecka 182
15.4. Ocena przyrostów masy ciała u dziecka 182
Pytania/problemy do dyskusji 183

16. Ocena budowy jamy ustnej dziecka i funkcji ssania Bożena Kulesza-Brończyk, Ćwiek Dorota, Justyna Giedrojć 185
16.1. Struktury anatomiczne jamy ustnej dziecka zaangażowane w pobieranie pokarmu Bożena Kulesza-Brończyk, Dorota Ćwiek 185
16.2. Motoryka ssania i jej zaburzenia Bożena Kulesza-Brończyk, Justyna Giedrojć 188
16.3. Odruchy oralne noworodków i niemowląt Justyna Giedrojć, Bożena Kulesza-Brończyk 188
16.4. Rodzaje i mechanizm ssania Bożena Kulesza-Brończyk, Justyna Giedrojć, Dorota Ćwiek 192
Pytania/problemy do dyskusji 195

17. Metody pozyskiwania i przechowywania pokarmu kobiecego Bożena Kulesza-Brończyk, Dorota Ćwiek 197
17.1. Wskazania do odciągania mleka 197
17.2. Rodzaje laktatorów i ich dobór 199
17.3. Odciąganie pokarmu 204
17.4. Zbieranie i przechowywanie odciągniętego pokarmu 208
Pytania/problemy do dyskusji 210

18. Rozszerzanie diety niemowlęcia Dorota Ćwiek, Małgorzata Zimny 213
18.1. Zasady rozszerzania diety niemowlęcia 214
18.2. Zapobieganie alergii pokarmowej 219
Pytania/problemy do dyskusji 220

19. Odżywianie kobiety w okresie laktacji Dorota Ćwiek, Katarzyna Szymoniak 221
Pytania/problemy do dyskusji 225

20. Suplementy diety stosowane w okresie laktacji Dorota Ćwiek, Małgorzata Zimny 227
20.1. Kwas foliowy (witamina B₉) 228
20.2. Witamina D₃ 229
20.3. Jod 231
20.4. Kwas dokozaheksaenowy (DHA) 232
20.5. Żelazo 233
Pytania/problemy do dyskusji 235

21. Przebieg porady laktacyjnej Dorota Ćwiek, Bożena Kulesza-Brończyk, Krystyna Czechowska, Joanna Giedrojć 237
21.1. Wywiad 238
21.2. Analiza dokumentacji 243
21.3. Obserwacja i badanie matki 243
21.4. Obserwacja i badanie dziecka 245
21.5. Obserwacja aktu karmienia piersią 245
21.6. Badania dodatkowe 245
21.7. Ustalenie rozpoznania 246
21.8. Interwencja 246
21.9. Omówienie planu postępowania z matką 247
21.10. Udokumentowanie podjętych działań 247
21.11. Wyposażenie torby położnej udzielającej porady laktacyjnej w domu pacjentki 255
Pytania/problemy do dyskusji 255

CZĘŚĆ CZWARTA. PROBLEMY I SYTUACJE TRUDNE W OKRESIE KARMIENIA PIERSIĄ 257

22. Problemy wynikające z różnej budowy piersi i brodawek piersiowych Bożena Kulesza-Brończyk, Dorota Ćwiek 259
Pytania/problemy do dyskusji 271

23. Ból brodawek Bożena Kulesza-Brończyk, Dorota Ćwiek 273
23.1. Fizjologiczna bolesność brodawek 274
23.2. Ból z powodu uszkodzenia brodawek 276
23.3. Ból brodawki z powodu choroby 281
Pytania/problemy do dyskusji 288

24. Przepełnienie piersi (nawał mleczny) Bożena Kulesza-Brończyk, Dorota Ćwiek 291
24.1. Zalecenia w nawale mlecznym 294
Pytania/problemy do dyskusji 296

25. Spektrum stanów zapalnych w okresie laktacji Dorota Ćwiek, Bożena Kulesza-Brończyk 299
25.1. Obrzęk patologiczny piersi (zastój pokarmu) 304
25.2. Zablokowanie przewodu mlecznego (stan zapalny bezbakteryjny) 306
25.3. Podostre zapalenie sutka 308
25.4. Bakteryjne zapalenie sutka 309
25.5. Galaktocele i zakażone galaktocele 316
25.6. Nawracające zapalenie piersi 316
25.7. Ropowica 317
25.8. Ropień 317
Pytania/problemy do dyskusji 319

26. Hiperlaktacja Dorota Ćwiek, Bożena Kulesza-Brończyk 321
Pytania/problemy do dyskusji 327

27. Grzybica brodawek lub przewodów mlecznych Dorota Ćwiek, Bożena Kulesza-Brończyk 329
Pytania/problemy do dyskusji 333

28. Opóźniona laktacja Dorota Ćwiek, Bożena Kulesza-Brończyk 335
Pytania/problemy do dyskusji 340

29. Pozorny i rzeczywisty niedobór pokarmu Dorota Ćwiek, Bożena Kulesza-Brończyk 341
Pytania/problemy do dyskusji 350

30. Odmowa ssania przez dziecko Dorota Ćwiek, Bożena Kulesza-Brończyk 353
Pytania/problemy do dyskusji 354

31. Relaktacja Dorota Ćwiek, Bożena Kulesza-Brończyk 355
Pytania/problemy do dyskusji 358

32. Choroby matki wpływające na karmienie piersią Bożena Kulesza-Brończyk, Dorota Ćwiek 359
32.1. Choroby metaboliczne i zaburzenia hormonalne 360
32.2. Karmienie piersią a choroby układu oddechowego 366
32.3. Karmienie piersią a choroby autoimmunologiczne 368
32.4. Karmienie piersią a przewlekłe choroby nerek 369
32.5. Karmienie piersią a przewlekłe choroby wątroby: niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby 370
32.6. Zaburzenia przysadkowe oraz podwzgórzowo-przysadkowe 370
Pytania/problemy do dyskusji 372

33. Wady rozwojowe lub choroby gruczołu piersiowego a karmienie piersią Bożena Kulesza-Brończyk, Dorota Ćwiek 375
33.1. Anatomiczne zaburzenia rozwoju piersi 375
33.2. Operacje plastyczne a karmienie piersią 379
Pytania/problemy do dyskusji 380

34. Cięcie cesarskie – wpływ na karmienie piersią Justyna Giedrojć 383
34.1. Fizjologiczne mechanizmy adaptacji dziecka mające wpływ na karmienie 383
34.2. Wpływ cięcia cesarskiego na rozpoczęcie i utrzymanie karmienia piersią 386
34.3. Działania wspomagające karmienie piersią i mlekiem matki po porodzie drogą cięcia cesarskiego 389
Pytania/problemy do dyskusji 391

35. Karmienie piersią wieloraczków Justyna Giedrojć, Dorota Ćwiek 393
35.1. Czynniki wpływające na laktację i karmienie wieloraczków 393
35.2. Wpływ ciąży wielopłodowej i porodu na początek laktacji 394
35.3. Trudności w karmieniu piersią wieloraczków 395
35.4. Udzielanie profesjonalnego wsparcia laktacyjnego matce i rodzinie wieloraczków 396
Pytania/problemy do dyskusji 401

36. Karmienie wcześniaka Justyna Giedrojć, Dorota Ćwiek 403
36.1. Ochronne działanie mleka matki wcześniaka 404
36.2. Przyjazne metody opieki nad noworodkiem urodzonym przedwcześnie 406
36.3. Techniki wspomagające karmienie wcześniaka 411
Pytania/problemy do dyskusji 416

37. Zaburzenia mechanizmu ssania wynikające z nieprawidłowej techniki karmienia Justyna Giedrojć 419
37.1. Zaburzenia pierwotne i wtórne 420
37.2. Wpływ nieprawidłowej techniki karmienia na powstanie zaburzeń mechanizmu ssania 422
37.3. Wpływ pozycjonowania w trakcie karmienia na jamę ustną dziecka 424
37.4. Wpływ karmienia butelką na powstanie zaburzeń mechanizmu ssania u dziecka 429
Pytania/problemy do dyskusji 432

38. Zaburzenia ssania Justyna Giedrojć, Dorota Ćwiek 433
38.1. Krótkie wędzidełko języka 433
38.2. Zaburzenia związane z patologią żuchwy 449
38.3. Rozszczep wargi i/lub podniebienia 451
38.4. Zaburzenia neurologiczne i nieprawidłowe reakcje odruchowe u dziecka – wpływ na karmienie piersią 454
Pytania/problemy do dyskusji 457

39. Choroby dziecka i urazy okołoporodowe Justyna Giedrojć, Dorota Ćwiek 459
39.1. Choroby dziecka wpływające na karmienie piersią 459
39.2. Hospitalizacja dziecka i matki 466
Pytania/problemy do dyskusji 468

40. Karmienie dziecka adoptowanego. Laktacja indukowana Justyna Giedrojć 471
40.1. Fizjologiczne podstawy laktacji indukowanej 471
40.2. Czynniki wpływające na proces laktacji indukowanej (adopcyjnej) 472
40.3. Wspomaganie laktacji środkami mlekopędnymi 473
40.4. Działania w planowaniu laktacji indukowanej 474
Pytania/problemy do dyskusji 476

CZĘŚĆ PIĄTA. SUBSTANCJE W MLEKU KOBIECYM 479

41. Przyjmowanie leków przez kobietę karmiącą Dorota Ćwiek, Bożena Kulesza-Brończyk 481
41.1. Podział leków w laktacji 481
41.2. Dobór leków 482
41.3. Bazy danych o lekach 484
41.4. Podawanie radiofarmaceutyków lub środków kontrastowych 484
Pytania/problemy do dyskusji: 485

42. Olejki aromaterapeutyczne w laktacji Dorota Ćwiek, Bożena Kulesza-Brończyk 487
Pytania/problemy do dyskusji 489

43. Zioła w laktacji Dorota Ćwiek, Bożena Kulesza-Brończyk 491
Pytania/problemy do dyskusji 493

44. Galaktogogi i substancje zmniejszające laktację Dorota Ćwiek, Bożena Kulesza-Brończyk 495
44.1. Galaktogogi 495
44.2. Substancje zmniejszające produkcję mleka 499
Pytania/problemy do dyskusji 500

45. Homeopatia w laktacji Dorota Ćwiek, Bożena Kulesza-Brończyk 503
Pytania/problemy do dyskusji 504

46. Używki w okresie laktacji Dorota Ćwiek, Bożena Kulesza-Brończyk 505
46.1. Tytoń 505
46.2. Alkohol 508
46.3. Kofeina 509
46.4. Narkotyki 510
Pytania/problemy do dyskusji 513

47. Zanieczyszczenia środowiska a karmienie piersią Dorota Ćwiek, Bożena Kulesza-Brończyk 515
47.1. Metale 516
47.2. Związki chemiczne pochodzące z obróbki cieplnej 518
47.3. Mykotoksyny 519
47.4. Pestycydy 520
47.5. Substancje pochodzące z opakowań 521
47.6. Inne substancje 522
Pytania/problemy do dyskusji 523

48. Banki mleka w Polsce Aleksandra Mołas, Aleksandra Wesołowska 525
48.1. Zasady rekrutacji dawczyń 526
48.2. Bank mleka kobiecego – specjalistyczne laboratorium 528

Odpowiedzi na pytania/problemy do dyskusji 531

Skorowidz 533