Poufność a użyteczność informacji statystycznych. Dylematy ochrony udostępnianych danych

Monografię otwiera omówienie ogólnych koncepcji kontroli ujawniania danych (ang. Statistical Disclosure Control, SDC) oraz definicji z tym związanych, a także regulacji prawnych dotyczących ochrony danych wrażliwych stosowanych w różnych krajach, również w Polsce. Zaprezentowano tutaj także najważniejsze typy udostępnianych danych wynikowych oraz rolę metadanych, paradanych, a także danych dodatkowych w SDC. Drugim ważnym poruszanym tematem jest istota i ważność ryzyka ujawnienia informacji wrażliwych oraz ocena jego poziomu. Ukazano tutaj także odmienności występujące w tym zakresie między mikrodanymi a danymi zagregowanymi w postaci tablic częstości i wielkości czy wyników analiz. Szczególną uwagę poświęcono z kolei szczegółowej charakterystyce metod i technik kontroli ujawniania danych wynikowych w przedstawionych powyżej trzech typach. Wskazano ponadto na zagrożenia dla poufności danych, mogące wystąpić w publikowaniu statystyk opisowych, ilustracji i wyników analiz w opracowaniach statystycznych oraz sposoby przeciwdziałania możliwościom odtworzenia danych wrażliwych. W toku dalszych rozważań autorzy scharakteryzowali istotę problemu straty informacji oraz najistotniejsze rodzaje miar oceny owej straty, z pewnymi oryginalnymi propozycjami, a także wpływ straty informacji na jakość estymacji dokonywanej w oparciu o dane poddane SDC. Czytelnik znajdzie w monografii szczegółowe omówienie – wraz ze stosowną egzemplifikacją – narzędzi informatycznych stosowanych w SDC, przede wszystkim programów T–Argus i µ–Argus oraz pakietów środowiska R: sdcTable i sdcMicro. Następnie uwaga została skoncentrowana na organizacji kontroli dostępu do danych i zasadach jej realizacji. W szczególności scharakteryzowano typy udostępnianych mikrodanych, sposobu organizacji funkcjonowania punktów dostępu oraz stosownych zabezpieczeń, przebieg efektywnej kontroli dostępu i zakres odpowiednich uprawnień. Całość wieńczy podsumowanie, w którym wskazano najistotniejsze konkluzje oraz postulaty dotyczące stosowania SDC. Dla wygody czytelnika na końcu opracowania zamieszczono słownik występujących w nim pojęć. Z uwagi na uniwersalność zagadnienia publikacja została opracowana tak, aby mogła służyć metodologom projektującym badania statystyczne oraz odpowiedzialnym za ich jakość i bezpieczeństwo zgromadzonych w ich wyniku informacji. Stąd duży wybór przykładów i praktycznych omówień przedstawianych zagadnień, które pozwalają lepiej zrozumieć przekazywane treści.

Wprowadzenie 1. Koncepcja ochrony danych i definicje podstawowych pojęć 1.1. Kontrola ujawniania danych statystycznych 1.1.1. Ujawnienie i ryzyko ujawnienia 1.1.2. Strata informacji 1.1.3. Kontrola ujawniania danych a użytkownik danych 1.2. Typy danych wynikowych 1.2.1. Tablice statystyczne 1.2.2. Mikrodane 1.2.3. Metadane, paradane i dane dodatkowe 1.2.4. Wyniki analiz 1.3. Ryzyko ujawnienia a użyteczność – istota zapewnienia balansu 1.4. Inne problemy związane z poufnością danych 1.5. Rozwiązania prawne i zasady stosowane w praktyce międzynarodowej 1.5.1. Regulacje prawne 1.5.2. Opracowania, wytyczne i rekomendacje organizacji międzynarodowych 2. Pomiar i ocena ryzyka ujawnienia informacji poufnych 2.1. Mikrodane 2.2. Dane tabelaryczne 2.3. Wyniki analiz 3. Metody i techniki kontroli ujawniania danych wynikowych 3.1. Metody niezakłóceniowe 3.2. Metody zakłóceniowe 3.3. Porównanie rozpatrywanych metod kontroli ujawniania dla mikrodanych i tablic statystycznych 3.4. Ochrona wyników analiz 3.5. Dane syntetyczne 4. Strata informacji 4.1. Istota straty informacji 4.2. Miary zakłócenia rozkładu 4.3. Miary wpływu na wariancję szacunków 4.4. Miary wpływu na siłę związku 4.5. Strata informacji w estymacji 5. Przegląd wybranych narzędzi informatycznych 5.1. Program τ-Argus 5.2. Program μ-Argus 5.3. Narzędzia środowiska R 5.4. Aplikacja sdcApp() 5.5. Inne możliwości informatyczne 6. Rozwiązania organizacyjne kontroli dostępu do danych 6.1. Specyfika podejścia do udostępniania danych osobom ze środowiska naukowego 6.2. Typy udostępnianych mikrodanych 6.3. Formy udostępniania Podsumowanie Słownik pojęć Bibliografia Spis rysunków Spis tablic Confidentiality vs. utility of statistical information. Dilemmas of statistical disclosure control (Summary) Informacja o autorach